§4#2εἰ δὲ οὐδὲν λέγειν ἔχετε, τοῦτο ὅμως ἡμῖν εἰπεῖν συγχωρήσετε, τὸ τὴν δύναμιν εἶναι τοῦ ζώου ναρκωτικὴν τῶν ἁψαμένων οὕτως ἰσχυρὰν, ὥστε καὶ διὰ τοῦ πεπηγότος αὐτοῦ τριόδοντος εἰς τὰς χεῖρας τῶν ἁλιέων ῥᾳδίως ἀνατρέχειν τὸ πάθος.
しかし、もしあなたがたが何も言うべきことを持たないとしても、このことは私たちに認めてくれるだろう。 すなわち、その動物の痺れさせる力は、触れた者たちにとって非常に強力であり、そのため、そこに突き刺さった三叉の銛を通しても、漁師たちの手へとその影響が容易に伝わってくるということである。
οὐκοῦν συγχωρήσετε, εἶναί τινας ἰχθύων ποιότητας καὶ δυνάμεις, ὧν αἱ μὲν νάρκην, αἱ δὲ κάρον, αἱ δὲ ψύξιν, αἱ δὲ σῆψιν, αἱ δὲ ἄλλό τι φέρουσι κακὸν, ἀέρος δὲ οὐδεμίαν συγχωρήσετε εἶναι τοιαύτην δύναμιν;
それなら、魚たちにはある種の性質や力があり、それらのうちあるものは痺れを、あるものは昏睡を、あるものは冷却を、あるものは腐敗を、またあるものは何か他の害をもたらすということを、あなたがたは認めるだろう。 しかし、空気にはそのような力はいかなるものもないとあなたがたは認める(認めさせようとする)のだろうか。
ἀλλ’ οὐκ ἔχομεν, φασὶν, ἐναργῶς δεῖξαι, τίς ἡ ποιότης αὕτη, καὶ τίς ἡ δύναμις αὕτη.
しかし、私たちは明白に示すことができない、この性質が何であるか、またこの力が何であるかを、と彼らは言う。
τί οὖν τοῦτο πρὸς τὰ παρόντα;
では、それが現在の問題と何の関係があるのか。
διὰ γὰρ τῶν ἀδήλων οὔτε ἀνατρέπεσθαί τι δίκαιον οὔτε κατασκευάσασθαι.
なぜなら、不明瞭な事柄によって、何かを覆すことも、何かを確立することも正しくないからである。
μεταβαίνωμεν οὖν ἀπὸ τῶν τοιούτων ἐπὶ τὸ κατασκευάζειν ἐναργῶς, ὁποτέραν οὖν τῶν αἱρέσεων ἀνατρέπειν δυνάμεθα.
それゆえ、そのような事柄から、二つの学説のどちらを私たちが覆すことができるかを、明白に確立することへと移行しよう。
τὰ μὲν οὖν ἐξ ἀνάγκης ἀνατρέποντα τὴν Ἐρασιστράτειον δόξαν εὐθὺς κατ’ ἀρχὰς ἡμῖν ἐῤῥήθη.
さて、エラシストラトスの説を必然的に覆す事柄は、すでに冒頭において私たちによって語られた。
τὰ δὲ τὴν ἡμετέραν κατασκευάζοντα, τοιαῦτα μὲν οὖν ὡς οὐχ εὕρομεν, ὡς ἐξ ἀνάγκης περαίνειν, ἁπάντων μέντοι τῶν ἄλλων πιθανώτατον, πρὸς τὸ μηδὲ ἀνατρέπεσθαι πρός τινος τῶν φαινομένων ταύτην τὴν δόξαν.
一方、私たちの説を確立する事柄については、私たちはそれを必然的に結論づけるようなものとしては見出さなかったが、しかし他のすべてのものよりもはるかに説得力があり、さらにこの説は現れる現象のいかなるものによっても覆されない。
ὥστε τὴν μὲν Ἐρασιστράτου περὶ χρείας ἀναπνοῆς ὑπόληψιν ἤδη καταλιπεῖν δίκαιον, ἐπειδὴ κἀν τοῖς περὶ σφυγμῶν λόγοις ἐξελέγχεται πολυειδῶς σφαλλομένη.
したがって、呼吸の有用性に関するエラシストラトスの仮説は、すでに放棄するのが正当である。 なぜなら、それは脈拍に関する議論においても、多方面にわたって誤っていることが立証されているからである。
αὐτοὺς δὲ διὰ βραχέων ἐπιδραμεῖν τῶν ἄλλων φαινομένων τὰς αἰτίας, εἰς τὴν προκειμένην ἀναφέροντας ὑπόθεσιν, ὥσπερ κατά γε τὴν γυμνασίαν μεῖζόν τε καὶ πυκνότερον ἡμᾶς ἀναπνεῖν.
そして、私たちは、提示された仮説へとそれらを還元しつつ、他の現象の原因を手短に概観すべきである。 例えば、運動の最中に私たちがより大きく、かつより頻繁に呼吸することのように。
οὐ γὰρ ἀπεικὸς οὐδὲ τοῦτο γίνεσθαι διὰ τὴν, τοῖς σφοδρῶς κινουμένοις αὐξανομένην θερμασίαν.
なぜなら、これもまた、激しく動く人々において増加する熱のために起こるということは、不合理ではないからである。
ὅτι γὰρ οὐδ’ ἐνταῦθα διὰ τὴν τῶν ἀρτηριῶν ἐπιπλήρωσιν, ἐναργές ἐστιν ἐκ τοῦ γίνεσθαι μὲν ἐξ ἀρχῆς εὐθὺς πολλάκις σφοδρῶς, οὐ μὴν ἀλλοιοῦσθαι τὴν ἀναπνοὴν, πρὶν ἱκανῶς θερμανθῆναι· ἐκθερμανθέντων δὲ, κᾂν ἐπαυσάμεθα κινούμενοι, μέχρι πολλοῦ διασωζομένην ὁρᾶσθαι τὴν αὐτὴν ἰδέαν τῆς ἀναπνοῆς.
なぜなら、ここにおいても動脈の充満によるものではないということは、運動の最初からただちに、しばしば激しい運動が起こるものの、十分に体が温まるまでは呼吸が変化しないということ、また、体が温まった後は、たとえ私たちが動くのをやめたとしても、長い間、同じような呼吸の状態が維持されているのが見られることからも明白だからである。
ἀλλὰ κᾀν τοῖς καυσώδεσι πυρετοῖς ὁμοίως ἀναπνεῖν ὀρεγόμεθα διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν·
しかしまた、熱病においても同様に、私たちは同じ原因のゆえに呼吸することを求める。
ὅπου γὰρ ἂν ᾖ μέγιστον τὸ τῆς χρείας δεόμενον, ἐνταῦθα οὐκ ἀπεικὸς ἱκανῶς αὐξάνεσθαι καὶ τὴν χρείαν αὐτήν.
なぜなら、有用性を必要とするものが最大であるところでは、そこにおいてその有用性自体も十分に増大することは不合理ではないからである。
ἡ μὲν γὰρ μείζων φλὸξ μείζονος ἀέρος, ἡ δὲ ἐλάττων ἐλάττονος δεῖται·
なぜなら、より大きな炎はより多くの空気を必要とし、より小さな炎はより少ない空気を必要とするからである。
πᾶσα οὖν δεῖται δι’ ἣν ἔμπροσθεν εἴπομεν ἀνάγκην.
それゆえ、すべての炎は、私たちが以前に述べた必要性のために空気を必要とするのである。
οὐκ οὖν ἔτι θαυμαστὸν, εἰ κατεψυγμένοι τὰ περὶ τὴν καρδίαν καὶ τὸν πνεύμονα τὸν ἔξωθεν ἀέρα ποθοῦσί τε καὶ δέονται διὰ τῆς εἰσπνοῆς ἐπισπᾶσθαι.
それゆえ、心臓や肺のあたりが冷やされた人々が、外部の空気を熱望し、吸入によってそれを引き入れることを必要とするとしても、もはや驚くべきことではない。
ἐπισπᾶται μὲν γὰρ, ἀλλ’ ὀλίγον καὶ διὰ καιροῦ πολλοῦ·
なぜなら、引き入れはするものの、わずかであり、かつ長い間隔を置いてである。
μεγάλως γὰρ καὶ πυκνῶς οὐκ ἐγχωρεῖ ῥιπίζειν τὴν βραχεῖαν θερμασίαν.
というのも、わずかな熱を大きくかつ頻繁に煽ることはできないからである。
διὰ τί τοίνυν οἱ μὲν παῖδες πλεῖόν τε καὶ πυκνότερον, οἱ δὲ ἀκμάζοντες ἔλαττόν τε καὶ ἀραιότερον ἀναπνέουσιν;
では、なぜ子供たちはより多く、かつより頻繁に呼吸し、盛年期の人々はより少なく、かつよりまばらに呼吸するのだろうか。
ἢ, ὅτι τὰ αὐξανόμενα πλεῖστον ἔχει τὸ ἔμφυτον θερμὸν, ἕπεται ἐξ ἀνάγκης πλήθει θερμασίας μέγεθός τε καὶ πυκνότης ἀναπνοῆς;
あるいは、成長しつつあるものは生まれつきの熱を最も多く持っているため、熱の量に、呼吸の大きさと頻繁さが必然的に伴うからだろうか。
εἰ δὲ καὶ τρέφεται τὸ ψυχικὸν πνεῦμα πρὸς τῆς ἀναπνοῆς, καὶ διὰ τοῦτο ἀναπνέουσι πλεῖστόν τε καὶ πυκνότατον οἱ παῖδες, ἐπεὶ καὶ τροφῆς πλείονος, ὡς ἂν αὐξανόμενοι, δέονται.
また、もし精神のプネウマが呼吸によって養われるのだとすれば、そしてそのために子供たちが最も多く、かつ最も頻繁に呼吸するのだとすれば、それは彼らが成長しつつある者として、より多くの栄養を必要とするからでもある。
εἰ δὲ τὸ λιγνυῶδες ἀποχεῖται πλεῖστον ἐν ταῖς ἀναπνοαῖς, καὶ διὰ τοῦτο ἀναπνέουσι πλεῖστόν τε καὶ πυκνότατον.
また、もし煙のような老廃物が呼吸において最も多く排出されるのだとすれば、そのために彼らは最も多く、かつ最も頻繁に呼吸するのである。
ἔνθα γὰρ ἡ τῆς τροφῆς ἐργασία πλείων, ἐκεῖ καὶ τὸ περίττωμα πλέον.
なぜなら、食物の処理がより多いところでは、そこにおいては老廃物もより多いからである。
οἷς δ’ οἱ νεανίσκοι θερμότεροι τῶν παίδων εἶναι δοκοῦσιν, οὗτοι τὴν μὲν προειρημένην αἰτίαν οὐ προσοίσονται.
しかし、若者たちが子供たちよりも温かいと考える人々は、前述の原因を採用しないだろう。
περὶ μέντοι τῶν γερόντων οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ, τὸ μὴ οὐκ εἶναι πολὺ ψυχροτέρους αὐτοὺς τῶν παίδων καὶ νεανίσκων.
だが、老人たちに関しては、彼らが子供たちや若者たちよりもはるかに冷たいということについて、誰も異論を唱えない。
ὁμολογεῖ δὲ τῇ ψύξει καὶ ἡ τῆς ἀναπνοῆς ἰδέα, μικροτέρα τε ἅμα καὶ ἀραιοτέρα γιγνομένη.
そして、呼吸のあり方もまた、その冷えと一致しており、より小さく、かつよりまばらになる。
παραπλήσια δὲ τοῖς ἐπὶ τῶν ἡλικιῶν φαινομένοις ἐν ὥραις καὶ χώραις καὶ φύσεσι συμβέβηκε.
そして、年齢において見られる現象と非常によく似たことが、季節、地域、および体質においても起こる。
καὶ ὁμολογεῖ γὰρ ἀεὶ τοῖς μὲν θερμοῖς ἡ μείζων τε καὶ πυκνοτέρα, τοῖς δὲ ψυχροῖς ἡ ἐλάττων τε καὶ ἀραιοτέρα.
なぜなら、温かいものには常により大きくかつ頻繁な呼吸が、冷たいものにはより小さくかつまばらな呼吸が、常に一致するからである。
μικρόν τε καὶ πυκνὸν ἀναπνέουσιν οἵ τε ἐδηδοκότες καὶ οἱ πεπωκότες στενοχωρίᾳ τοῦ διαφράγματος.
また、食べたばかりの人々や飲んだばかりの人々は、横隔膜の圧迫のために、小さくかつ頻繁に呼吸する。
οὕτω δὲ καὶ αἱ κύουσαι, κἀν τοῖς ὑδέροις τε καὶ ταῖς φλεγμοναῖς τοῦ ἥπατος καὶ τῆς γαστρὸς καὶ τοῦ σπληνὸς ὁμοίως ἀναπνέουσι διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν.
そして同様に、妊婦たちも、また水腫や、肝臓、胃、脾臓の炎症においても、同じ原因のゆえに同様に呼吸する。
ἀλλὰ περὶ μὲν τῆς οἰκείας τούτων ἀναπνοῆς ἐν τοῖς περὶ δυσπνοίας εἰρήσεται.
しかし、これらに固有の呼吸については、『呼吸困難について』において語られるであろう。
νῦν δὲ ἀρκεῖ καὶ ταῦτα αὖθις ἐνδείξειν τὸ πάνθ’ ὁμολογεῖν τὰ φαινόμενα τῷ προειρημένῳ δόγματι περὶ χρείας ἀναπνοῆς.
しかし、現時点では、これらのこともまた、現れるすべての現象が呼吸の有用性に関する前述の説と一致していることを示すのに十分である。