§7ἐπειδὰν τοίνυν ἡλικίαν λάβωσιν ὑπὸ παιδαγωγοῖς τετάχθαι, ἐνταῦθα δὴ πολλὴν ἐπιμέλειαν ἑκτέον ἐστὶ τῆς τούτων καταστάσεως, ὡς μὴ λάθωσιν ἀνδραπόδοις ἢ βαρβάροις ἢ παλιμβόλοις τὰ τέκνα παραδόντες.
彼らが教育係の下に配属される年齢に達したとき、まさにその時点で、これら教育係の任命について多大な注意を払わねばならない。 それは、気づかぬうちに、奴隷や野蛮人、あるいは不誠実な者たちに子供たちを委ねてしまうことがないようにするためである。
ἐπεὶ νῦν γε τὸ γιγνόμενον πολλοῖς ὑπερκαταγέλαστόν ἐστι.
というのも、現在行われていることは、多くの人々にとって極めて滑稽極まるものだからである。
τῶν γὰρ δούλων τῶν σπουδαίων τοὺς μὲν γεωργοὺς ἀποδεικνύουσι, τοὺς δὲ ναυκλήρους τοὺς δʼ ἐμπόρους τοὺς δʼ οἰκονόμους τοὺς δὲ δανειστάς· ὅ τι δʼ ἂν εὕρωσιν ἀνδράποδον οἰνόληπτον καὶ λίχνον, πρὸς πᾶσαν πραγματείαν ἄχρηστον, τούτῳ φέροντες ὑποβάλλουσι τοὺς υἱούς.
優れた奴隷のうち、ある者たちを農夫とし、ある者たちを船主、ある者たちを商人、ある者たちを家令、ある者たちを金貸しに任命するが、もし酒浸りで食い意地の張った、いかなる実務にも役に立たない奴隷を見つければ、そのような者に息子たちを連れて行って委ねてしまうのである。
δεῖ δὲ τὸν σπουδαῖον παιδαγωγὸν τοιοῦτον εἶναι τὴν φύσιν οἷόσπερ ἦν ὁ Φοῖνιξ ὁ τοῦ Ἀχιλλέως παιδαγωγός.
優れた教育係はその資質において、アキレウスの教育係であったポイニクスのようでなければならない。
τὸ δὲ πάντων μέγιστον καὶ κυριώτατον τῶν εἰρημένων ἔρχομαι φράσων.
さて、これまで言われたことの中で最も重大で最も核心的なことを、私はこれから語ろう。
διδασκάλους γὰρ ζητητέον τοῖς τέκνοις, οἳ καὶ τοῖς βίοις εἰσὶν ἀδιάβλητοι καὶ τοῖς τρόποις ἀνεπίληπτοι καὶ ταῖς ἐμπειρίαις ἄριστοι·
子供たちのために教師を探し求めねばならない。 彼らは生活において非難されるところがなく、素行において非の打ち所がなく、経験において極めて優れた者たちでなければならない。
πηγὴ γὰρ καὶ ῥίζα καλοκαγαθίας τὸ νομίμου τυχεῖν παιδείας.
なぜなら、正しい教育を受けることこそ、人間的卓越性の源泉であり根幹だからである。
καὶ καθάπερ τὰς χάρακας οἱ γεωργοὶ τοῖς φυτοῖς παρατιθέασιν, οὕτως οἱ νόμιμοι τῶν διδασκάλων ἐμμελεῖς τὰς ὑποθήκας καὶ παραινέσεις παραπηγνύουσι τοῖς νέοις, ἵνʼ ὀρθὰ τούτων βλαστάνῃ τὰ ἤθη.
そして、農夫が植物に支柱を添えるように、そのようにして、優れた教師たちは適切な訓戒と勧告を若者たちに添え植えるのであり、それは彼らの品性がまっすぐに伸びるためである。
νῦν δέ τις κἂν καταπτύσειε τῶν πατέρων ἐνίων, οἵτινες πρὶν δοκιμάσαι τοὺς μέλλοντας διδάσκειν, διʼ ἄγνοιαν, ἔσθʼ ὅτε καὶ διʼ ἀπειρίαν, ἀνθρώποις ἀδοκίμοις καὶ παρασήμοις ἐγχειρίζουσι τοὺς παῖδας.
しかるに今や、一部の父親たちには唾を吐きかけたくなるほどである。 彼らは、教えようとする者たちを吟味する前に、無知のゆえに、また時には経験不足のゆえに、信用できず不適格な人間たちに我が子を委ねてしまう。
καὶ οὔπω τοῦτʼ ἐστὶ καταγέλαστον εἰ διʼ ἀπειρίαν αὐτὸ πράττουσιν, ἐκεῖνο δʼ ἐσχάτως ἄτοπον.
そして、もし彼らが経験不足のためにそうするのだとしても、それ自体はまだ一番の物笑いの種というわけではなく、むしろあちらのことが極限まで奇妙である。
τὸ ποῖον;
それはどのようなことか。
ἐνίοτε γὰρ εἰδότες, αἰσθόμενοι δὲ καὶ ἄλλων αὐτοῖς τοῦτο λεγόντων, τὴν ἐνίων τῶν παιδευτῶν ἀπειρίαν ἅμα καὶ μοχθηρίαν, ὅμως τούτοις ἐπιτρέπουσι τοὺς παῖδας, οἱ μὲν ταῖς τῶν ἀρεσκευομένων ἡττώμενοι κολακείαις, εἰσὶ δʼ οἳ καὶ δεομένοις χαριζόμενοι φίλοις, παρόμοιον ποιοῦντες ὥσπερ ἂν εἴ τις τῷ σώματι κάμνων τὸν σὺν ἐπιστήμῃ δυνηθέντʼ ἂν σῶσαι παραλιπών, φίλῳ χαριζόμενος τὸν διʼ ἀπειρίαν ἀπολέσαντʼ ἂν αὐτὸν προέλοιτο, ἢ ναύκληρον τὸν ἄριστον ἀφεὶς τὸν χείριστον δοκιμάσειε φίλου δεηθέντος.
なぜなら、ある教師たちの無経験と不道徳さを時には自ら知っており、また他人が彼らにそう告げるのを聞いて気づいていながらも、それでもなお彼らに子供たちを委ねるからである。 ある者は取り入ろうとする者たちの甘言に屈し、またある者は懇願する友人たちに義理立てするのである。 これは、体に病を患う者が、知識があって自分を救うことのできる医師を無視して、友人に義理立てするために、無経験ゆえに自分を死なせてしまうような者をあえて選ぶのと同じようなことをしている。 あるいは、最も優れた船長を退けて、友人が頼んできたからという理由で最悪の船長を選び出すようなものである。
Ζεῦ καὶ θεοὶ πάντες, πατήρ τις καλούμενος πλείω λόγον τῆς τῶν δεομένων ποιεῖται χάριτος ἢ τῆς τῶν τέκνων παιδεύσεως;
ゼウスよ、そしてすべての神々よ! 父親と呼ばれる者が、懇願する者たちへの義理を、わが子の教育よりも重んじるということがあろうか。
εἶτʼ οὐκ εἰκότα πολλάκις Σωκράτης ἐκεῖνος ὁ παλαιὸς ἔλεγεν, ὅτι εἴπερ ἄρα δυνατὸν ἦν, ἀναβάντα ἐπὶ τὸ μετεωρότατον τῆς πόλεως ἀνακραγεῖν μέρος
ὦ ἄνθρωποι, ποῖ φέρεσθε, οἵτινες χρημάτων μὲν κτήσεως πέρι πᾶσαν, ποιεῖσθε σπουδήν, τῶν δʼ υἱέων, οἷς ταῦτα καταλείψετε, μικρὰ φροντίζετε;
それなら、あの昔のソクラテスがしばしば言っていたのはもっともなことではないか。 すなわち、もし可能であるなら、街の最も高い場所に登って、こう叫びたいと。 「人々よ、お前たちはどこへ向かっているのか。 お前たちは財産の獲得についてはあらゆる熱意を傾けながら、それらを残してやるはずの息子たちのことについては、ほとんど顧みないとは!
τούτοις δʼ ἂν ἔγωγε προσθείην ὅτι οἱ τοιοῦτοι πατέρες παραπλήσιον ποιοῦσιν, οἷον εἴ τις τοῦ μὲν ὑποδήματος φροντίζοι, τοῦ δὲ ποδὸς ὀλιγώρως ἔχοι.
」これに対して、私ならさらにこう付け加えたい。 そのような父親たちは、靴のことは心配しながら、足のことは軽んじている者のようだと。
πολλοὶ δʼ εἰς τοσοῦτο τῶν πατέρων προβαίνουσι φιλαργυρίας ἅμα καὶ μισοτεκνίας, ὥσθʼ ἵνα μὴ πλείονα μισθὸν τελέσειαν, ἀνθρώπους τοὺς μηδενὸς τιμίους αἱροῦνται τοῖς τέκνοις παιδευτάς, εὔωνον ἀμαθίαν διώκοντες.
多くの父親は、金銭欲とわが子への憎しみが相まって、次のような極端な行動にまで及ぶ。 すなわち、より多くの報酬を支払わなくて済むように、何の値打ちもない人間を我が子の教育者に選び、安上がりの無知を追い求めるのである。
ᾗ καὶ Ἀρίστιππος οὐκ ἀκόμψως ἀλλὰ καὶ πάνυ ἀστείως ἐπέσκωψε τῷ λόγῳ πατέρα νοῦ καὶ φρενῶν κενόν.
これゆえに、アリスティッポスも、知性と理性を欠いたある父親に対し、洗練されていないどころか極めて機知に富んだ言葉で皮肉を浴びせたのである。
ἐρωτήσαντος γάρ τινος αὐτὸν πόσον αἰτοίη μισθὸν ὑπὲρ τῆς τοῦ τέκνου παιδεύσεως,
χιλίας
ἔφησε
δραχμάς.
というのも、ある者が彼に、子供の教育のためにどれほどの報酬を要求するのかと尋ねたところ、彼は「1000ドラクマだ」と答えた。
τοῦ δʼ
Ἡράκλεις
εἰπόντος,
ὡς ὑπέρπολυ τὸ αἴτημα·
すると相手が「ヘラクレスよ! なんと法外な要求か。
δύναμαι γὰρ ἀνδράποδον χιλίων πρίασθαι,
τοιγαροῦν
εἶπε δύο
ἕξεις ἀνδράποδα, καὶ τὸν υἱὸν καὶ ὃν ἂν πρίῃ.
1000ドラクマなら奴隷を一人買えるではないか」と言ったので、彼は「それなら、お前は二人の奴隷を持つことになる。 お前の息子と、お前が買う奴隷だ」と言い放ったのである。
τὸ δʼ ὅλον πῶς οὐκ ἄτοπον τῇ μὲν δεξιᾷ συνεθίζειν τὰ παιδία δέχεσθαι τὰς τροφάς, κἂν εἰ προτείνειε τὴν ἀριστεράν, ἐπιτιμᾶν, μηδεμίαν δὲ ποιεῖσθαι πρόνοιαν τοῦ λόγων ἐπιδεξίων καὶ νομίμων ἀκούειν;
そもそも、子供たちに右手で食べ物を受け取るように習慣づけ、もし左手を差し出すなら叱る一方で、彼らが適切で正しい教えを聞くことについては、いかなる配慮もしないというのは、どうして不条理ではないだろうか。
τί οὖν συμβαίνει τοῖς θαυμαστοῖς πατράσιν, ἐπειδὰν κακῶς μὲν θρέψωσι κακῶς δὲ παιδεύσωσι τοὺς υἱεῖς, ἐγὼ φράσω.
では、子供たちを悪く育て、悪く教育した、この素晴らしい父親たちに何が起こるのか、私はそれを語ろう。
ὅταν γὰρ εἰς ἄνδρας ἐγγραφέντες τοῦ μὲν ὑγιαίνοντος καὶ τεταγμένου βίου καταμελήσωσιν, ἐπὶ δὲ τὰς ἀτάκτους καὶ ἀνδραποδώδεις ἡδονὰς ἑαυτοὺς κρημνίσωσι, τότε δὴ μεταμέλονται τὴν τῶν τέκνων προδεδωκότες παιδείαν, ὅτʼ οὐδὲν ὄφελος, τοῖς ἐκείνων ἀδικήμασιν ἀδημονοῦντες.
なぜなら、彼らが大人の仲間入りをしたとき、健全で秩序ある生活を顧みず、無秩序で奴隷のような快楽へと自ら身を投じるようになると、彼らはわが子の教育をなおざりにしたことを悔いるようになるからである。 すでに手遅れであり、彼らの過ちに深く苦悩しながら。
οἱ μὲν γὰρ αὐτῶν κόλακας καὶ παρασίτους ἀναλαμβάνουσιν, ἀνθρώπους ἀσήμους καὶ καταράτους καὶ τῆς νεότητος ἀνατροπέας καὶ λυμεῶνας, οἱ δέ τινες ἑταίρας καὶ χαμαιτύπας λυτροῦνται σοβαρὰς καὶ πολυτελεῖς, οἱ δὲ κατοψοφαγοῦσιν, οἱ δʼ εἰς κύβους καὶ κώμους ἐξοκέλλουσιν, ἤδη δέ τινες καὶ τῶν νεανικωτέρων ἅπτονται κακῶν, μοιχεύοντες καὶ οἰκοφθοροῦντες καὶ μίαν ἡδονὴν θανάτου τιμώμενοι.
というのも、彼らの一部は、身元の知れない、呪われた、若者を堕落させ破滅に導く諂い手や居候たちを招き入れ、またある者は横柄で金のかかる高級遊女や娼婦たちを請け出し、ある者は美食に溺れ、ある者はダイス遊びや宴会へと破滅の舵を切り、また、すでに若さゆえのより大きな悪に手を染める者もおり、姦通を犯し、家産を傾け、死に値するたった一つの快楽を重んじるのである。
φιλοσοφίᾳ δʼ ὁμιλήσαντες οὗτοι οὐ τοιούτοις ἴσως πράγμασιν ἑαυτοὺς καταπειθεῖς παρέσχοντο, καὶ τό γε παράγγελμα τοῦ Διογένους ἔμαθον ἄν, ὃς φορτικῶς μὲν τοῖς ῥήμασιν ἀληθῶς δὲ τοῖς πράγμασι παραινεῖ καί φησιν
εἴσελθε εἰς πορνεῖόν παῖ, ἵνα μάθῃς ὅτι τῶν ἀναξίων τὰ τίμια οὐδὲν διαφέρει
しかし、もし彼らが哲学に親しんでいたなら、おそらくこのような事柄に身を任せることはなかったであろうし、ディオゲネスの教訓をも学んだであろう。 彼は言葉こそ下品であるが、事実においては真実を勧めて、こう言っている。 「小僧、娼家に入れ。 価値のないものと、高価なものとの間に何の変わりもないことを知るために。 」