← プラウトゥス

商人

§587b-645

パシコンプサの売却とカリヌスの亡命の決意

エウティクスを待つカリヌスは絶望的な状況にあり、戻ってきたエウティクスから恋人が他人に買い取られたことを知らされて絶望する。相手の容姿の手がかりをもとに、カリヌスは亡命を決意する。

表示 ▾
表示
訳
訳の書体
AI ↗
← 前次 →
587b

​Res parata est, sequere me.—

「準備はできた、ついておいで。」

​Súmne ego homo miser, qui nusquam bene queo quiescere?

私はなんと惨めな人間なのだろう、どこにいても心安らかに休むことができないとは。

​si domi sum, foris est animus, sin foris sum, animus domist.

家にいれば心は外にあり、外にいれば心は家にある。

590

​ita mi in pectore atque in corde facit amor incendium:

このように愛が私の胸の、そして心の中に火を放っているのだ。

​ni ex oculis lacrumae defendant, iam ardeat1 credo caput.

もし目から涙が溢れ出て防いでくれなければ、もう頭が燃え上がってしまっていると私は信じる。

​spem teneo, salutem amisi; redeat an non, nescio:

希望は抱いているが、救いを失ってしまった。それが戻ってくるか否か、私にはわからない。

​si opprimit pater quod dixit, exsulatum abiit salus;

もし父が言ったことを実行に移して私を押しつぶすなら、救いは亡命へと去ってしまったのだ。

​sin sodalis quod promisit fecit, non abiit salus.

だが、もし友が約束したことを果たしてくれたなら、救いは去ってはいない。

595

​sed tamen dem si podagrosis pedibus esset Eutychus,

それにしても、たとえエウティクスが痛風の足であったとしても、

​iam a portu rediisse potuit. id illi vitium maxumumst,

もう港から戻って来られたはずだ。彼には最大の欠点がある、

​quod nimis tardus est advorsum mei animi sententiam.

私の心の切なる願いに対して、あまりにも遅すぎるということが。

​sed in est, quem currentem video? ípsus est. ibo obviam.

だが、あそこに走っているのが見えるのは誰だ?彼本人だ。迎えに行こう。

​nunc, quod restat, ei disperii: voltus neutiquam huius placet;

さて、残された事態はといえば――ああ、私はおしまいだ。彼の表情は少しもよろしくない。

600

​tristis incédit (pectus ardet, haereo), quassat caput.

悲しげに歩いてくる(胸が焦げる、私は立ちすくむ)、首を振っている。

​Eutyche.

エウティクス!

​Eu, Charine.

おお、カリヌス。

​Prius quam recipias anhelitum,

息を整える前に、

​uno verbo eloquere: ubi égo sum? hicine an apud mortuos?

一言で言ってくれ。私はどこにいる?ここにいるのか、それとも死者たちの間にいるのか?

​Neque apud mortuos neque hic es.

死者たちの間でもなければ、ここでもない。

​Salvos sum, immortalitas

私は助かった、不死が

​mihi data est: hic emit illam, pulchre os sublevit patri.

私に与えられたのだ。この男が彼女を買い、見事に父親の顔に泥を塗って(騙して)くれたのだ。

605

​impetrabilior qui vivat nullus est. dice, obsecro:

これほど願いを叶えるのが上手な男は世にいない。頼むから言ってくれ、

​si neque hic neque Acherunti sum, úbi sum?

もし私がここにもアケローンにもいないなら、私はどこにいるのだ?

​Nusquam gentium.

この世のどこにもいない。

​Disperii, illaec interemit me modó oratio.

おしまいだ、たった今の言葉が私を殺してしまった。

​Odiosast oratio, cum rém agas longinquom loqui.

重大な局面において、遠回しな話し方をする言葉は忌まわしい。

​Quidquid est, ad capita rerum perveni.

何であれ、ことの核心に達してくれ。

​Primum omnium:

何よりもまず、

610

​periimus.

私たちは破滅した。

​Quin tu illud potius nuntias quod nescio?

それよりも、私が知らないことを知らせてくれたらどうだ?

​Mulier alienata est abs te.

あの女はお前から引き離されてしまった(他人のものになった)。

​Eutyché, capital facis.

エウティクス、お前は死罪に値することをしているぞ。

​Qui?

なぜだ?

​Quia aequalem et sodalem, liberum civem, enicas.

同い年の友、自由市民である私を、苦しめ殺そうとしているのだから。

​Ne di sierint.

神々がそんなことをお許しになりませんように。

​Demisisti gladium in iugulum: iam cadam.

お前は私の喉元に剣を突き立てたのだ。私は今にも倒れるだろう。

​Quaeso hercle, animum ne desponde.

ヘラクレスにかけて頼む、がっかりしないでくれ。

​Nullust quem despondeam.2

奮い立たせるような心はもう残っていない。

615

​loquere porro aliam malam rem. cui est empta?

さらに別の悪い知らせを語ってくれ。彼女は誰に買われたのだ?

​Nescio.

わからない。

​iam addicta atque abducta erat, quom ad portum venio.

私が港に着いたときには、彼女はすでに競り落とされ、連れ去られていたのだ。

​Vae mihi,

ああ、哀れな私よ!

​montis tu quidem mali in me ardentis iam dudum iacis.

お前は、燃え盛る災いの山々を、とっくから私の上に投げつけているのだ。

​perge, excrucia, carnufex, quandoquidem occepisti semel.

続けろ、苦しめるがよい、拷問人め、一度始めてしまったからにはな。

625

​Quid ego feci?

私は何をしたというのだ?

​Perdidisti me et fidem mecum tuam.

私を台無しにし、私に対するお前の信義をも台無しにしたのだ。

​Di sciunt culpam meam istanc non esse ullam.

神々は、私にそんな非はこれっぽっちもないことをご存じだ。

​Eugepae,

へえ、大したもんだ。

​deos absentis testis memoras: quí ego istuc credam tibi?

ここにいない神々を証人として引き合いに出すとは。どうやって私がそんなことを信じられるのだ?

​Quia tibi in manu est quod credas, ego quod dicam, id mi in manust.

お前には信じるかどうかの自由があり、私には言うべきことを言う自由が手の内にあるからだ。

​De istac ré argutus es, ut par pari respondeas,

その件については、お前は実に弁が立ち、売り言葉に買い言葉で応じるが、

630

​ad mandata claudus caecus mutus mancus debilis.

頼み事に対しては、足が不自由で、盲目で、口がきけず、手が不自由で、弱り果てている。

​promittebas te os sublinere meo patri: egomet credidi

お前は私の父親を騙してやると約束した。私は私で、

​homini docto rem mandare, is lapidi mando maximo.

心得のある人間に仕事を任せたつもりだったが、とんでもない大石に仕事を任せてしまったのだ。

​Quid ego facerem?

私に何ができたというのだ?

​Quid tu faceres? men rogas? requireres,3

お前に何ができたかだと?私に聞くのか?探し出すべきだったのだ、

​rogitares quis esset aut unde esset, qua prosapia,

その男が誰なのか、どこから来たのか、いかなる家柄なのかと、繰り返し尋ね回るべきだったのだ、

635

​civisne esset an peregrinus.

市民なのか異邦人なのかをな。

​Civem esse aibant Atticum.

アッティカの市民だと言っていたぞ。

​Vbi habitaret invenires saltem, si nomen nequis.

名前がわからないなら、せめてどこに住んでいるかだけでも見つけ出すべきだったのだ。

​Nemo aiebat scire.

誰も知らないと言っていたのだ。

​At saltem hóminis faciem exquireres.

だが、せめて男の風貌くらいは聞き出すべきだったろう。

​Feci.

聞いたよ。

​Qua forma esse aiebant igitur?

では、どんな容姿だと言っていたのだ?

​Ego dicam tibi:

お前に言おう。

​canum, varum, ventriosum, bucculentum, breviculum,

白髪交じりで、がに股で、太鼓腹で、頬が膨らんでいて、小柄で、

640

​subnigris oculis, oblongis malis, pansam aliquantulum.

目は黒ずんでいて、面長で、少し扁平足だとな。

​Non hominem mihi, sed thensaurum nescio quem memoras mali.

お前は私に人間ではなく、何やら災難の宝庫を語っているのだな。

​numquid est quod dicas aliud de illo?

彼について、他に何か言えることはないのか?

​Tantum, quod sciam.

私の知る限りでは、それだけだ。

​Edepol ne ille oblongis malis mihi dedit magnum malum.4

おやまあ、あの面長の男は、私に大きな災いをもたらしてくれたものだ。

​non possum durare, certumst exulatum hinc ire me.

私は耐えられない。ここから亡命することが私の決意だ。

645

​sed quam capiam civitatem, cogito, potissimum:

だが、どの国へ行くのが一番よいか、私は考えている。

構文注4 件
  1. 591ni... defendant, iam ardeat

    反実仮想(現在)を導く条件文で、古典期ラテン語であれば接続法未完了過去(defenderent, arderet)が用いられるところ、プラウトゥスなどの古ラテン語では接続法現在が用いられている。

  2. 614bNullust quem despondeam

    直前の Eutychus の台詞 "animum ne desponde"(弱気にならないでくれ)を受けて、Charinus が "animus"(心、気力)を省略しつつ、"despondere"(元気を失わせる/約束する、引き渡す)の二重の意味をかけて「引き渡すための心など存在しない」と応じる機知に富んだ言葉遊び。

  3. 633brequireres

    接続法未完了過去(および §634 rogitares, §636 invenires, §637b exquireres)が、過去における義務や適切さ(「〜すべきであったのに」)を表す用法。

  4. 643oblongis malis mihi dedit magnum malum

    "māla"(頬、あご、aは長音)と "malum"(災い、悪、aは短音)の音の類似を利用した、プラウトゥス特有の言葉遊び。

翻訳:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 公開)urn:cts:latinLit:phi0119.phi011.humanitext-lat2:587b-645