[IDEM libro quadragesimo sexto ad edictum. ] §50.16.195.prPronuntiatio sermonis in sexu masculino ad utrumque sexum plerumque porrigitur. '
[같은 사람, 《고시 주석》 제46권] 남성형으로 표현된 말은 대개 양성 모두에 미친다.
§50.16.195.1Familiae' appellatio qualiter accipiatur, uideamus.
'familia'라는 호칭이 어떻게 이해되는지 살펴보자.
et quidem uarie accepta est: nam et in res et in personas deducitur.
실로 이는 다양하게 이해되어 왔다. 왜냐하면 재산에 대해서도 사람에 대해서도 적용되기 때문이다.
in res, ut puta in lege duodecim tabularum his uerbis 'adgnatus proximus familiam habeto'.
재산에 대해서는, 예컨대 12표법의 다음 문구에 나타난다. '가장 가까운 종족이 가산을 가질지어다.' 반면에 사람에 대해서는 법이 보호민과 해방자유민에 대해 말할 때 다음과 같이 'familia'의 의미가 가리켜진다.
ad personas autem refertur familiae significatio ita, cum de patrono et liberto loquitur lex: 'ex ea familia', inquit, 'in eam familiam': et hic de singularibus personis legem loqui constat.
법은 '그 가족으로부터', '그 가족으로'라고 말한다. 그리고 여기서 법이 개별적인 사람들에 대해 말하고 있음이 분명하다.
§50.16.195.2Familiae appellatio refertur et ad corporis cuiusdam significationem, quod aut iure proprio ipsorum aut communi uniuersae cognationis continetur.
'familia'라는 호칭은 또한 그들 자신의 고유한 법에 의해서나 전체 친족의 공통된 법에 의해 묶여 있는 어떤 집단의 의미를 가리키기도 한다.
iure proprio familiam dicimus plures personas, quae sunt sub unius potestate aut natura aut iure subiectae, ut puta patrem familias, matrem familias, filium familias, filiam familias quique deinceps uicem eorum sequuntur, ut puta nepotes et neptes et deinceps.
고유한 법에 의해서 우리는 본성이나 법에 의해 한 사람의 권력 아래에 복속되어 있는 여러 사람을 'familia'라고 부른다. 예컨대 가부, 가모, 가자, 가녀 및 순차적으로 그들의 지위를 잇는 자들, 예컨대 손자와 손녀 및 그 이하의 자들이다.
pater autem familias appellatur, qui in domo dominium habet, recteque hoc nomine appellatur, quamuis filium non habeat: non enim solam personam eius, sed et ius demonstramus: denique et pupillum patrem familias appellamus.
한편, 집안에 지배권을 가진 자가 가부로 불리며, 비록 그에게 아들이 없을지라도 정당하게 이 이름으로 불린다. 왜냐하면 우리는 그의 인격 자체만을 지리키는 것이 아니라 그의 법적 지위도 나타내기 때문이다. 그리하여 우리는 피후견 미성년자도 가부라고 부른다.
et cum pater familias moritur, quotquot capita ei subiecta fuerint, singulas familias incipiunt habere: singuli enim patrum familiarum nomen subeunt.
그리고 가부가 사망하면 그에게 복속되어 있던 수만큼의 개인들이 각자 개별적인 'familia'를 가지기 시작한다. 왜냐하면 개개인이 가부의 이름(지위)을 이어받기 때문이다.
idemque eueniet et in eo qui emancipatus est: nam et hic sui iuris effectus propriam familiam habet.
그리고 똑같은 일이 해방된 자에게도 일어날 것이다. 왜냐하면 그 역시 자권자가 되어 자신만의 고유한 'familia'를 가지기 때문이다.
communi iure familiam dicimus omnium adgnatorum: nam etsi patre familias mortuo singuli singulas familias habent, tamen omnes, qui sub unius potestate fuerunt, recte eiusdem familiae appellabuntur, qui ex eadem domo et gente proditi sunt.
공통된 법에 의해서 우리는 모든 종족의 'familia'를 부른다. 왜냐하면 가부가 사망하여 개개인이 각자 개별적인 'familia'를 가질지라도, 동일한 집과 씨족에서 나와 한 사람의 권력 아래에 있었던 모든 이들은 정당하게 동일한 'familia'에 속한다고 불릴 것이기 때문이다.
§50.16.195.3Seruitutium quoque solemus appellare familias, ut in edicto praetoris ostendimus sub titulo de furtis, ubi praetor loquitur de familia publicanorum.
우리는 또한 노예의 집단도 'familia'라고 부르곤 한다. 이는 치안관의 고시 중 '절도에 관하여'라는 표제 아래에서 내가 보여준 바와 같으며, 거기서 치안관은 징세도급업자의 'familia'에 대해 말한다.
sed ibi non omnes serui, sed corpus quoddam seruorum demonstratur huius rei causa paratum, hoc est uectigalis causa.
그러나 거기서는 모든 노예가 아니라, 이 일, 즉 세금 징수의 목적을 위해 마련된 노예들의 어떤 집단이 지시된다.
alia autem parte edicti omnes serui continentur: ut de hominibus coactis et ui bonorum raptorum, item redhibitoria, si deterior res reddatur emptoris opera aut familiae eius, et interdicto unde ui familiae appellatio omnes seruos comprehendit.
반면에 고시의 다른 부분에서는 모든 노예가 포함된다. 예컨대 폭도들의 집단 및 폭력에 의한 재산 강탈에 관한 부분, 또한 매수인의 행위나 그의 'familia'에 의해 반환물이 악화되어 반환되는 경우의 하자담보 반환청구소송, 그리고 '폭력에 의한' 금지명령에서 'familia'라는 호칭은 모든 노예를 포괄한다.
sed et filii continentur.
그러나 가자도 포함된다.
§50.16.195.4Item appellatur familia plurium personarum, quae ab eiusdem ultimi genitoris sanguine proficiscuntur (sicuti dicimus familiam Iuliam), quasi a fonte quodam memoriae.
마찬가지로, 기억의 어떤 원천으로부터 나오는 것처럼 동일한 가장 먼 시조의 혈통으로부터 나오는 여러 사람들의 집단도 'familia'라고 불린다(예컨대 우리가 율리우스 가문이라고 부르는 것과 같다).
§50.16.195.5Mulier autem familiae suae et caput et finis est.
반면에 여성은 자기 'familia'의 시작이자 끝이다.