[PAULUS libro uicensimo secundo ad edictum. ] §4.9.6.prLicet gratis nauigaueris uel in caupona gratis deuerteris, non tamen in factum actiones tibi denegabuntur, si damnum iniuria passus es.
[파울루스, 『고시 주석』 제22권] 비록 당신이 무상으로 선박 여행을 하였거나 여관에 무상으로 투숙하였다 할지라도, 만약 위법하게 손해를 입었다면 당신에게 사실에 기한 소권이 거부되지는 않을 것이다.
§4.9.6.1Si seruo meo in naue uel in caupona utaris et damnum mihi det uel furtum faciat, quamquam et furti actio et damni iniuria mecum sit, haec tamen actio, quia in factum est, etiam serui mei nomine aduersus te competit.
만약 당신이 나의 노예를 선박이나 여관에서 부리고, 그 노예가 나에게 손해를 끼치거나 절도를 저지른 경우, 나에게는 당신에 대하여 절도 소권과 위법한 손해에 대한 소권이 모두 있지만, 이 소권은 사실에 기한 것이므로 나의 노예의 행위를 명목으로도 당신에 대하여 인정된다.
idem dicetur, et si communis sit: tu tamen quod mihi praestiteris eius nomine, uel communi diuidundo uel pro socio actione, aut si partem eius uel totum conduxisti, etiam ex conducto habebis me obligatum.
그 노예가 공유 노예인 경우에도 마찬가지로 말해질 것이다. 그러나 당신이 그의 명목으로 나에게 전보해 준 것에 대하여, 당신은 공유물 분할 소권이나 동업자 소권에 의하여, 또는 만약 당신이 그 노예의 일부나 전부를 임차하였다면 임차 소권에 의해서도 나로 하여금 의무를 지게 할 수 있다.
§4.9.6.2Sed si damnum in eo datum sit ab alio, qui in eadem naue uel caupona est, cuius factum praetor aestimare solet, non putat Pomponius eius nomine hanc actionem utilem futuram.
그러나 동일한 선박이나 여관에 있는 다른 사람(법무관이 통상 그의 행위를 평가하여 책임을 묻는 자)에 의하여 그 노예에게 손해가 가해진 경우, 폼포니우스는 그의 행위를 이유로 이 소권이 준용되지는 않을 것이라고 생각한다.
§4.9.6.3In factum actione caupo tenetur pro his, qui habitandi causa in caupona sunt: hoc autem non pertinet ad eum, qui hospitio repentino recipitur, ueluti uiator.
여관업자는 거주할 목적으로 여관에 머무는 자들의 행위에 대하여 사실에 기한 소권으로 책임을 진다. 그러나 이것은 임시적인 숙박으로 받아들여진 자, 예컨대 여행객에게는 적용되지 않는다.
§4.9.6.4Possumus autem furti uel damni iniuriae actione uti cum nautis, ut certi hominis factum arguamus: sed una contenti esse debebimus, et si cum exercitore egerimus, praestare ei debemus actiones nostras, quamuis ex conducto actio aduersus eos competat exercitori.
한편 우리는 특정인의 행위를 추궁하기 위해 선원들에 대하여 절도 소권이나 위법한 손해에 대한 소권을 행사할 수 있다. 그러나 우리는 그 중 하나에만 만족해야 하며, 만약 선박 경영자에 대하여 소를 제기한 경우라면, 비록 경영자가 선원들에 대하여 임차 소권을 가질지라도 우리는 경영자에게 우리의 소권을 양도해야 한다.
sed si absolutus sit exercitor hac actione, deinde agatur cum nauta, exceptio dabitur, ne saepius de eiusdem hominis admisso quaeratur.
그러나 만약 경영자가 이 소송에서 면책되고 그 후에 선원에 대하여 소가 제기된다면, 동일한 사람의 범행에 대하여 거듭 심리되지 않도록 항변이 인정될 것이다.
et contra, si de admisso unius hominis actum sit, deinde in factum actione agatur, exceptio dabitur.
반대로, 만약 한 사람의 범행에 대하여 먼저 소가 제기된 후 사실에 기한 소권으로 소가 제기되는 경우에도 항변이 인정될 것이다.