[ULPIANUS libro primo ad edictum aedilium curulium. ] §21.1.31.12Culpam omnem accipiemus, non utique latam: propter quod dicendum est, quamcumque occasionem morti emptor praestitit, debere eum: etiam si non adhibuit medicum, ut sanari possit, uel malum adhibuit, sed culpa sua.
우리는 모든 과실을 고려할 것이며, 결코 중과실에만 한정하는 것은 아니다. 그러므로 매수인이 노예의 사망에 대해 어떠한 원인을 제공했든지 간에, 설령 그가 치유될 수 있도록 의사를 부르지 않았거나 혹은 나쁜 의사를 불렀다 하더라도 그것이 자신의 과실에 의한 것이라면 그는 책임을 져야 한다고 말해야 한다.
§21.1.31.13Sed hoc dicemus, si ante iudicium acceptum decessit: ceterum si post iudicium acceptum decessisse proponatur, tunc in arbitrium iudicis ueniet, qualiter mortuus sit: ut enim et Pedio uidetur, ea, quaecumque post litis contestationem contingunt, arbitrium iudicis desiderant.
그러나 우리가 이와 같이 말하는 것은 소송 인수 전에 사망한 경우이다. 반면에 소송 인수 후에 사망한 사례가 제시된다면, 그때는 어떻게 사망했는지가 법관의 재량에 맡겨질 것이다. 왜냐하면 페디우스도 생각하는 바와 같이, 소송계속 후에 발생하는 모든 일은 법관의 재량을 요하기 때문이다.
§21.1.31.14Quod in procuratore diximus, idem et in tutore et curatore dicendum erit ceterisque, qui ex officio pro aliis interueniunt: et ita Pedius ait, et adicit, quibus administratio rerum, culpam abesse praestare non inique dominum cogi.
우리가 대리인에 대해 말한 것은 후견인과 보좌인, 그리고 직무상 타인을 위해 개입하는 다른 자들에 대해서도 동일하게 말해야 할 것이다. 그리고 페디우스는 이와 같이 말하며, 재산 관리권이 있는 자들에 대하여 본인이 과실이 없음을 보증하도록 강제되는 것이 부당하지 않다고 덧붙인다.
§21.1.31.15Idem Pedius ait familiae appellatione et filios familias demonstrari: facta enim domesticorum redhibitoria agentem praestare uoluit.
같은 페디우스는 '가족'이라는 명칭에 의해 가자(家子)도 표시된다고 말한다. 왜냐하면 고시 기안자는 반환 소송을 제기하는 자가 가속의 행위를 보증하기를 원했기 때문이다.
§21.1.31.16Si quis egerit quanto minoris propter serui fugam, deinde agat propter morbum, quanti fieri condemnatio debeat? et quidem saepius agi posse quanto minoris dubium non est, sed ait Iulianus id agendum esse, ne lucrum emptor faciat et bis eiusdem rei aestimationem consequatur,
만약 누군가가 노예의 도망을 이유로 대금감액 소송을 제기한 후, 이어서 질병을 이유로 제기한다면 유죄 선고는 얼마로 내려져야 하는가? 그리고 참으로 대금감액 소송이 여러 번 제기될 수 있음은 의심할 여지가 없으나, 율리아누스는 매수인이 부당한 이득을 취하거나 동일한 물건에 대해 이중으로 평가액을 얻지 않도록 처리되어야 한다고 말한다.
§21.1.31.17In factum actio competit ad pretium reciperandum, si mancipium redhibitum fuerit: in qua non hoc quaeritur, an mancipium in causa redhibitionis fuerit, sed hoc tantum, an sit redhibitum, nec immerito: iniquum est enim, posteaquam uenditor agnouit recipiendo mancipium esse id in causa redhibitionis, tunc quaeri, utrum debuerit redhiberi an non debuerit: nec de tempore quaeretur, an intra tempora redhibitus esse uideatur.
노예가 반환되었다면 대금을 회수하기 위한 사실에 기초한 소송이 인정된다. 이 소송에서는 노예에게 반환 사유가 있었는지가 아니라, 오직 반환되었는지만이 심리되며, 이는 당연한 일이다. 왜냐하면 매도인이 노예를 수령함으로써 그것이 반환 사유가 있음을 인정한 후에, 반환되어야 했는지 아니면 그렇지 않았는지를 묻는 것은 불공평하기 때문이다. 또한 기간 내에 반환된 것으로 보아야 하는지 여부에 대해서도 기간에 관한 심리는 이루어지지 않을 것이다.
§21.1.31.18Illud plane haec actio exigit, ut sit redhibitus: ceterum nisi fuerit redhibitus, deficit ista actio, etiamsi nudo consensu placuerit, ut redhibeatur.
분명히 이 소송이 요구하는 것은 그가 반환되었다는 사실이다. 그러나 반환되지 않았다면 설령 단순한 합의에 의해 반환하기로 정해졌다 하더라도 이 소송은 성립하지 않는다.
conuentio ergo de redhibendo non facit locum huic actioni, sed ipsa redhibitio.
따라서 반환에 관한 합의가 이 소송의 여지를 만드는 것이 아니라 반환 그 자체가 그것을 행한다.
§21.1.31.19Restitui autem debet per hanc actionem etiam quod ei seruo in uenditione accessit.
또한 이 소송을 통해 매매 시 그 노예에게 종속된 것 역시 회복되어야 한다.
§21.1.31.20Quia adsidua est duplae stipulatio, idcirco placuit etiam ex empto agi posse, si duplam uenditor mancipii non caueat: ea enim, quae sunt moris et consuetudinis, in bonae fidei iudiciis debent uenire.
이중액 약정은 항상 행해지는 것이므로, 만약 매도인이 노예의 이중액 보증을 제공하지 않는다면 매수 소송으로도 소를 제기할 수 있다고 규정되었다. 왜냐하면 관행과 습속이 된 것들은 선의의 재판에서 다루어져야 하기 때문이다.
§21.1.31.21Qui mancipia uendunt, nationem cuiusque in uenditione pronuntiare debent: plerumque enim natio serui aut prouocat aut deterret emptorem: idcirco interest nostra scire nationem: praesumptum etenim est quosdam seruos bonos esse, quia natione sunt non infamata, quosdam malos uideri, quia ea natione sunt, quae magis infamis est.
노예를 판매하는 자들은 매매 시 각자의 출신 민족을 표명해야 한다. 왜냐하면 대개 노예의 출신은 매수인을 유인하거나 혹은 단념하게 만들기 때문이다. 따라서 출신을 아는 것은 우리에게 이익이 된다. 왜냐하면 특정 노예는 악명 높지 않은 출신이기 때문에 선량한 것으로 추정되고, 다른 노예는 더 악명 높은 출신이기 때문에 불량한 것으로 보이기 때문이다.
quod si de natione ita pronuntiatum non erit, iudicium emptori omnibusque ad quos ea res pertinebit dabitur, per quod emptor redhibet mancipium.
그러나 만약 출신에 대해 이와 같이 표명되지 않았다면, 매수인 및 그 사항에 관계된 모든 사람에게 소송이 주어지며, 이를 통해 매수인은 노예를 반환한다.
§21.1.31.22Si quid ita uenierit, ut, nisi placuerit, intra praefinitum tempus redhibeatur, ea conuentio rata habetur: si autem de tempore nihil conuenerit, in factum actio intra sexaginta dies utiles accommodatur emptori ad redhibendum, ultra non.
만약 어떤 물건이 마음에 들지 않으면 정해진 기간 내에 반환한다는 조건으로 판매되었다면 그 합의는 유효한 것으로 인정된다. 그러나 기간에 대해 아무런 합의가 없었다면 반환을 위해 60영업일 이내에 사실에 기초한 소송이 매수인에게 허용되며 그 이후에는 허용되지 않는다.
si uero conuenerit, ut in perpetuum redhibitio fiat, puto hanc conuentionem ualere.
다만 영구히 반환이 행해질 수 있도록 합의했다면 나는 이 합의가 유효하다고 생각한다.
§21.1.31.23Item si tempus sexaginta dierum praefinitum redhibitioni praeteriit, causa cognita iudicium dabitur: in causae autem cognitione hoc uersabitur, si aut mora fuit per uenditorem, aut non fuit praesens cui redderetur, aut aliqua iusta causa intercessit, cur intra diem redhibitum mancipium non est, quod ei magis displicuerat.
마찬가지로 만약 반환을 위해 예정된 60일의 기간이 경과했다면 심리를 거쳐 소송이 주어질 것이다. 그리고 심리에서는 매도인 측에 지체가 있었는지, 혹은 반환을 받을 자가 부재했는지, 아니면 기간 내에 노예(그에게 더욱 마음에 들지 않게 된 것)가 반환되지 않은 것에 대해 어떤 정당한 사유가 개입했는지가 다루어질 것이다.
§21.1.31.24In his autem actionibus eadem erunt obseruanda, quae de partu fructibus accessionibus quaeque de mortuo redhibendo dicta sunt.
그러나 이 소송들에서는 출생아, 과실, 종물에 관하여 그리고 사망한 노예의 반환에 관하여 언급된 것과 동일한 규칙들이 준수되어야 한다.
§21.1.31.25Quod emptioni accedit, partem esse uenditionis prudentibus uisum est.
매수에 종속되는 것은 매매의 일부를 구성하는 것으로 법학자들에게 인정되었다.