[IDEM libro trigensimo primo ad edictum. ] §13.7.25.prSi seruos pigneratos artificiis instruxit creditor, si quidem iam imbutos uel uoluntate debitoris, erit actio contraria: si uero nihil horum intercessit, si quidem artificiis necessariis, erit actio contraria, non tamen sic, ut cogatur seruis carere pro quantitate sumptuum debitor.
[같은 저자, 고시주해 제31권] 만일 채권자가 담보로 제공된 노예들에게 기술을 교육했다면, 만일 그들이 이미 교육을 받았었거나 채무자의 동의가 있었던 경우에는 반대소송이 인정될 것이다. 그러나 이 중 어느 것도 개입하지 않았다면, 만일 그것이 참으로 필요한 기술이었던 경우에는 반대소송이 인정될 것이나, 채무자가 비용의 액수 때문에 노예를 잃도록 강요받는 방식이어서는 안 된다.
sicut enim neglegere ditorem dolus et culpa quam praestat non patitur, ita nec talem efficere pigneratam, ut grauis sit debitori ad reciperandum: puta saltum grandem pignori datum ab homine, qui uix luere potest, nedum excolere, tu acceptum pignori excoluisti sic, ut magni pretii faceres: alioquin non est aequum aut quaerere me alios creditores aut cogi distrahere quod uelim receptum aut tibi paenuria coactum derelinquere.
왜냐하면 채권자가 책임을 지는 고의와 과실이 담보물을 방치하는 것을 허용하지 않듯이, 담보물을 채무자가 회수하기에 무거운 부담이 되도록 만드는 것도 허용되지 않기 때문이다. 예컨대, 경작은 고사하고 겨우 채무를 변제할 수 있을 뿐인 사람으로부터 넓은 토지가 담보로 제공되었는데, 담보로 그것을 받은 당신이 그 가치를 크게 높이도록 경작한 경우를 들 수 있다. 그렇지 않다면 내가 다른 채권자들을 찾아다녀야 하거나, 돌려받기를 원하는 것을 강제로 매각해야 하거나, 혹은 빈곤에 처하여 당신에게 그것을 포기하도록 강요받는 것은 공정하지 못하다.
medie igitur haec a iudice erunt dispicienda, ut neque delicatus debitor neque onerosus creditor audiatur.
그러므로 이러한 사항들은 재판관에 의해 절충적으로 심리되어야 하며, 까다로운 채무자의 주장도, 가혹한 채권자의 주장도 받아들여지지 않도록 해야 한다.