§99.17Sequitur nos ut in aliis rebus, ita in hac quoque hoc vitium, ad plurium exempla componi nec quid oporteat, sed quid soleat, aspicere.
다른 일에서와 마찬가지로 이 일에서도, 다수의 본보기에 맞추어 행동하고 무엇이 마땅한가가 아니라 무엇이 습관인가를 바라보는 이 악덕이 우리를 뒤따른다.
A natura discedimus, populo nos damus nullius rei bono auctori et in hac re sicut in aliis omnibus inconstantissimo.
우리는 자연에서 벗어나, 어떤 선한 일의 주창자도 아니며 다른 모든 일에서와 마찬가지로 이 일에서도 가장 변덕스러운 대중에게 우리 자신을 내맡긴다.
videt aliquem fortem in luctu suo: impium vocat et efferatum; videt aliquem conlabentem et corpori adfusum: effeminatum ait et enervem.
대중은 누군가 자신의 슬픔 속에서 굳건한 것을 보면 그를 불경하고 냉혹하다고 부르고, 누군가 쓰러져 시신 위에 엎드려 있는 것을 보면 그를 유약하고 무력하다고 말한다.
§99.18Omnia itaque ad rationem revocanda sunt.
그러므로 모든 것은 이성으로 되돌려져야 한다.
Stultius vero nihil est quam famam captare tristitiae et lacrimas adprobare, quas iudico sapienti viro alias permissas cadere, alias vi sua latas.
그러나 슬픔이라는 평판을 쫓고 눈물을 입증하려 하는 것보다 더 어리석은 것은 없다. 내가 판단하기에 그 눈물은 현자에게도 어떤 때는 흘러내리도록 허용되고, 어떤 때는 제 힘에 밀려 흘러나오는 것이다.
"Dicam quid intersit.
그 차이가 무엇인지 말하겠다.
Cum primus nos nuntius acerbi funeris perculit, cum tenemus corpus e complexu nostro in ignem transiturum, lacrimas naturalis necessitas exprimit et spiritus ictu doloris inpulsus quemadmodum totum corpus quatit, ita oculos, quibus adiacentem umorem perpremit et expellit.
비통한 죽음의 첫 소식이 우리를 강타할 때, 우리의 품에서 나와 불 속으로 들어갈 시신을 우리가 안고 있을 때, 자연적인 필연성이 눈물을 자아내고, 슬픔의 충격으로 흔들린 숨결이 온몸을 흔들듯 눈을 흔들며, 눈 주위에 있는 수분을 압박하여 밀어낸다.
§99.19Hae lacrimae per elisionem cadunt nolentibus nobis;
이 눈물은 우리가 원하지 않음에도 압박에 의해 떨어진다.
aliae sunt, quibus exitum damus, cum memoria eorum, quos amisimus, retractatur.
다른 눈물도 있으니, 우리가 잃어버린 이들의 기억이 되살아날 때 우리가 길을 터주는 눈물이다.
Et inest quiddam dulce tristitiae, cum occurrunt sermones eorum iucundi, conversatio hilaris, officiosa pietas;
그리고 슬픔 속에는 어떤 감미로움이 깃들어 있으니, 그들의 즐거운 대화, 유쾌한 사귐, 성실한 효성이 떠오를 때, 그때 눈은 마치 기쁨 속에 있는 것처럼 누그러진다.
tunc oculi velut in gaudio relaxantur. His indulgemus, illis vincimur.
우리는 후자의 눈물에는 빠져들고, 전자의 눈물에는 압도당한다.
§99.20"Non est itaque, quod lacrimas propter circulum adstantem adsidentemque aut contineas aut exprimas;
그러므로 둘러서고 둘러앉은 무리 때문에 눈물을 참거나 억지로 짜낼 이유는 없다.
nec cessant nec fluunt umquam tam turpiter quam fmguntur;
눈물은 거짓으로 꾸며질 때처럼 추하게 멈추거나 흐르는 법이 없다.
eant sua sponte.
눈물이 제풀에 흐르게 두라.
Ire autem possunt placidis atque compositis.
그러나 눈물은 온화하고 차분한 상태에서도 흐를 수 있다.
Saepe salva sapientis auctoritate fluxerunt tanto temperamento, ut illis nec humanitas nec dignitas deesset.
현자의 위엄을 잃지 않으면서도, 눈물 속에 인간미도 품위도 결여되지 않을 만큼의 중용을 지키며 흐른 적이 많았다.
Licet, inquam, naturae obsequi gravitate servata.
나는 말한다, 품위를 유지한 채 자연에 따르는 것은 허용된다고.
§99.21Vidi ego in funere suorum verendos, in quorum ore amor eminebat remota omni lugentium scaena, nihil erat nisi quod veris dabatur adfectibus.
나는 친족의 장례식에서 존경할 만한 이들을 본 적이 있다. 그들의 얼굴에는 사랑이 두드러졌고 상주들의 온갖 연출은 배제되어 있었으며, 참된 감정에 바쳐지는 것 외에는 아무것도 없었다.
Est aliquis et dolendi decor; hic sapienti servandus est et quemadmodum in ceteris rebus, ita etiam in lacrimis aliquid sat est;
슬퍼함에도 어떤 품격이 있으니, 이는 현자가 지켜야 할 바이며, 다른 모든 일에서와 마찬가지로 눈물에 있어서도 어느 정도가 충분하다.
inprudentium ut gaudia sic dolores exundavere.
어리석은 자들의 기쁨이 그러하듯 그들의 슬픔도 넘쳐 흐른다.
§99.22"Aequo animo excipe necessaria.
피할 수 없는 일을 평온한 마음으로 받아들이라.
Quid incredibile, quid novum evenit? Quam multis cum maxime funus locatur, quam multis vitalia emuntur, quam multi post luctum tuum lugent! Quotiens cogitaveris puerum fuisse, cogita et hominem, cui nihil certi promittitur, quem fortuna non utique perducit ad senectutem;
무슨 믿기지 않는 일, 무슨 새로운 일이 일어났단 말인가? 지금 이 순간에도 얼마나 많은 사람들을 위해 장례식이 주선되고 있으며, 얼마나 많은 사람들을 위해 수의가 구입되고 있으며, 얼마나 많은 이들이 그대의 슬픔 뒤에 슬퍼하고 있는가! 그가 아이였다는 것을 생각할 때마다, 그에게 아무것도 확실한 것이 약속되지 않았고 운명이 반드시 노년으로 이끌어주는 것은 아닌 인간이었다는 점도 생각하라.
unde visum est, dimittit.
운명은 자신이 좋다고 여긴 곳에서 그를 보낸다.
§99.23Ceterum frequenter de illo loquere et memoriam eius, quantum potes, celebra.
그 외에는 그에 대해 자주 이야기하고 그의 기억을 그대가 할 수 있는 한 기리라.
Quae ad te saepius revertetur, si erit sine acerbitate ventura;
그 기억은 슬픔 없이 찾아오게 된다면 더 자주 그대에게 되돌아올 것이다.
nemo enim libenter tristi conversatur, nedum tristitiae.
아무도 슬퍼하는 이와 기꺼이 사귀려 하지 않으며, 슬픔 자체와는 더더욱 사귀려 하지 않기 때문이다.
Si quos sermones eius, si quos quamvis parvoli iocos cum voluptate audieras, saepius repete;
그의 어떤 말이나, 비록 아주 어렸을 때일지라도 그의 어떤 농담을 그대가 즐겁게 들었다면, 그것을 더 자주 되풀이하라.
potuisse illum implere spes tuas, quas paterna mente conceperas, audacter adfirma.
그가 그대의 아버지 마음으로 품었던 기대를 충족시킬 수 있었을 것이라고 대담하게 단언하라.
§99.24Oblivisci quidem suorum ac memoriam cum corporibus efferre et effusissime flere, meminisse parcissime,—inhumani animi est.
자기 사람들을 잊어버리고 그 기억을 시신과 함께 묻어버리며, 가장 아낌없이 울면서도 가장 인색하게 기억하는 것은 비인간적인 마음의 표치다.
Sic aves, sic ferae suos diligunt, quarum concitatus est amor et paene rabidus, sed cum amissis totus extinguitur.
새들도 야수들도 이처럼 자기 새끼를 사랑하여 그 사랑이 격렬하고 거의 광포하기까지 하지만, 잃어버리고 나면 완전히 소멸해 버린다.
Hoc prudentem virum non decet;
이는 현명한 사람에게는 어울리지 않는다.
meminisse perseveret, lugere desinat.
그는 계속 기억해야 하며, 슬퍼하기는 그쳐야 한다.