§88.19An liberale studium istuc esse iuventuti nostrae credimus, quam maiores nostri rectam exercuerunt hastilia iacere, sudem torquere, equum agitare, arma tractare? Nihil liberos suos docebant, quod discendum esset iacentibus.
우리 선조들이 청년들 자신을 똑바로 단련하여 창을 던지고, 말뚝을 돌리고, 말을 몰고, 무기를 다루게 했던 그 활동을, 우리 청년들을 위한 자유학예라고 우리는 믿어야 하겠는가? 선조들은 누워 있는 자가 배워야 할 것은 자식들에게 아무것도 가르치지 않았다.
Sed nec hae nec illae docent aluntve virtutem.
그러나 이 활동들도 저 학예들도 덕을 가르치거나 기르지 않는다.
Quid enim prodest equum regere et cursum eius freno temperare, adfectibus effrenatissimis abstrahi? Quid prodest multos vincere luctatione vel caestu, ab iracundia vinci?
정작 말을 다스리고 그 달리기를 고삐로 조절하는 것이, 가장 고삐 풀린 감정들로부터 멀어지는 것에 무슨 소용이 있겠는가? 레슬링이나 권투로 많은 이를 이기는 것이, 분노에 정복당하는 것에 무슨 소용이 있겠는가?
§88.20"Quid ergo? Nihil nobis liberalia conferunt studia?" Ad alia multum, ad virtutem nihil.
"그렇다면 자유학예는 우리에게 아무것도 가져다주지 않는단 말인가?" 다른 일에는 크게 기여하지만, 덕에는 아무것도 기여하지 못하네.
Nam et hae viles ex professo artes, quae manu constant, ad instrumenta vitae plurimum conferunt, tamen ad virtutem non pertinent.
왜냐하면 손노동으로 이루어지며 공공연히 비천하다고 여겨지는 이 기술들조차 삶의 도구에는 아주 크게 기여하지만, 그래도 덕에는 속하지 않기 때문이네.
"Quare ergo liberalibus studiis filios erudimus?" Non quia virtutem dare possunt, sed quia animum ad accipiendam virtutem praeparant.
"그렇다면 왜 우리는 자식들에게 자유학예를 가르치는가?" 그것들이 덕을 줄 수 있기 때문이 아니라, 덕을 받아들일 수 있도록 마음을 준비시키기 때문이네.
Quemadmodum prima illa, ut antiqui vocabant, litteratura, per quam pueris elementa traduntur, non docet liberales artes, sed mox percipiendis locum parat, sic liberales artes non perducunt animum ad virtutem, sed expediunt.
옛 사람들이 문학이라 불렀던, 아이들에게 초보적 원리가 전수되는 그 첫 교육이 자유학예를 가르치지는 않지만 이윽고 그것들을 이해할 자리를 마련해 주는 것과 마찬가지로, 자유학예도 마음을 덕으로 인도하지는 않지만 그 준비를 돕네.
§88.21Quattuor ait esse artium Posidonius genera: sunt volgares et sordidae, sunt ludicrae, sunt pueriles, sunt liberales.
포세이도니오스는 기술에 네 가지 종류가 있다고 말하네. 즉, 비속하고 비천한 것, 오락적인 것, 어린이의 것, 그리고 자유로운 것(자유학예)이네.
Volgares opificum, quae manu constant et ad instruendam vitam occupatae sunt, in quibus nulla decoris, nulla honesti simulatio est.
비속한 것은 손노동으로 이루어지며 삶을 꾸리는 데 종사하는 장인들의 기술로, 거기에는 아름다움이나 고결함의 흉내조차 전혀 없네.
§88.22Ludicrae sunt, quae ad voluptatem oculorum atque aurium tendunt.
오락적인 것은 눈과 귀의 즐거움을 지향하는 것이네.
His adnumeres licet machinatores, qui pegmata per se surgentia excogitant et tabulata tacite in sublime crescentia et alias ex inopinato varietates aut dehiscentibus, quae cohaerebant, aut bis, quae distabant, sua sponte coeuntibus aut his, quae eminebant, paulatim in se residentibus.
여기에 자네는 기계 기술자들을 포함시켜도 좋을 것이니, 그들은 스스로 솟아오르는 무대 장치나 조용히 공중으로 뻗어 나가는 마루판, 그리고 결합해 있던 것이 벌어지거나 떨어져 있던 것이 자발적으로 합쳐지거나 두드러졌던 것이 서서히 내려앉는 등 예기치 못한 여러 가지 변형을 고안하네.
His imperitorum feriuntur oculi omnia subita, quia causas non novere, mirandum.
배움이 없는 자들의 눈은 이 모든 갑작스러운 일들에 감동받네. 왜냐하면 그들은 원인을 알지 못하므로 모든 갑작스러운 것이 경이롭기 때문이네.
§88.23Pueriles sunt et aliquid habentes liberalibus simile hae artes, quas ἐγκυκλίουσ Graeci, nostri autem liberales vocant.
어린이의 것이며 자유학예와 얼마간 유사한 점을 지닌 것은 그리스인들이 교양의 학예라 부르고 우리 동포들은 자유학예라 부르는 기술들이네.
Solae autem liberales sunt, immo, ut dicam verius, liberae, quibus curae virtus est.
그러나 오직 자유학예만이, 오히려 더 정확히 말하자면 자유인의 학예만이 덕을 염려하네.
§88.24"Quemadmodum," inquit, "est aliqua pars philosophiae naturalis, est aliqua moralis, est aliqua rationalis, sic et haec quoque liberalium artium turba locum sibi in philosophia vindicat.
"마치," 하고 그는 말하네, "철학에 자연학, 윤리학, 논리학이라는 어떤 부분이 있는 것처럼, 이 자유학예의 무리도 철학 안에서 자신의 자리를 요구하네.
Cum ventum est ad naturales quaestiones, geometriae testimonio statur; ergo eius, quam adiuvat, pars est. "
자연에 관한 질문에 이르면 기하학의 증언에 의지하게 되므로, 기하학은 그것이 돕는 학문의 일부이네"라고.
§88.25Multa adiuvant nos nec ideo partes nostri sunt.
많은 것이 우리를 돕지만 그렇다고 그것들이 우리의 일부인 것은 아니네.
Immo si partes essent, non adiuvarent.
오히려 만약 그것들이 일부라면 돕지 않을 것이네.
Cibus adiutorium corporis nec tamen pars est.
음식은 몸의 보조물이지만 그렇다고 몸의 일부는 아니네.
Aliquid nobis praestat geometriae ministerium;
기하학의 봉사는 우리에게 무언가를 제공하네.
sic philosophiae necessaria est, quomodo ipsi faber.
따라서 그것은 철학에 필요하며, 목수가 기하학 자체에 필요한 것과 마찬가지이네.
Sed nec hic geometriae pars est nec illa philosophiae.
그러나 목수가 기하학의 일부가 아니듯 기하학도 철학의 일부가 아니네.
§88.26Praeterea utraque fines suos habet.
게다가 양자는 각자의 경계를 지니고 있네.
Sapiens enim causas naturalium et quaerit et novit, quorum numeros mensurasque geometres persequitur et subputat.
현자는 자연물들의 원인을 탐구하고 알지만, 기하학자는 그것들의 수와 측정을 추적하고 계산하네.
Qua ratione constent caelestia, quae illis sit vis quaeve natura, sapiens scit;
천상물이 어떤 이치로 이루어져 있는지, 그것들에 어떤 힘과 성질이 있는지를 현자는 알고 있네.
cursus et recursus et quasdam observationes, per quas descendunt et adlevantur ac speciem interdum standum praebent, cum caelestibus stare non liceat, colligit mathematicus.
한편 수학자는 궤도와 역행, 그리고 그것들이 하강하고 상승하며 천상물이 멈춰 설 수 없음에도 때때로 멈춰 서 있는 듯한 외관을 제공하는 특정한 관측 사실들을 수집하네.
§88.27Quae causa in speculo imagines exprimat, sciet sapiens;
거울 속에서 어떤 원인이 상을 나타내는지를 현자는 알 것이네.
illud tibi geometres potest dicere, quantum abesse debeat corpus ab imagine et qualis forma speculi quales imagines reddat.
기하학자는 자네에게 물체가 상으로부터 얼마나 떨어져 있어야 하는지, 어떤 형태의 거울이 어떤 상을 돌려주는지를 말해 줄 수 있네.
Magnum esse solem philosophus probabit;
철학자는 태양이 거대하다는 것을 증명할 것이네.
quantus sit, mathematicus, qui usu quodam et exercitatione procedit;
그것이 얼마나 큰가는 어떤 사용과 훈련을 통해 나아가는 수학자가 증명할 것이네.
sed ut procedat, impetranda illi quaedam principia sunt.
그러나 그가 나아가기 위해서는 몇 가지 원리를 얻어내야 하네.
Non est autem ars sui iuris, cui precarium fundamentum est.
하지만 그 토대가 남에게 빌려온 것인 기술은 자립적인 기술이 아니네.
§88.28Philosophia nil ab alio petit, totum opus a solo excitat;
철학은 다른 이로부터 아무것도 요구하지 않고 전체 작업을 홀로 일으키네.
mathematice, ut ita dicam, superficiaria est, in alieno aedificat.
수학은 말하자면 타인의 땅에 세운 건물이며 타인의 영역 위에 건축하네.
Accipit prima, quorum beneficio ad ulteriora perveniat.
그것은 더 먼 곳으로 나아가기 위한 은혜가 되는 첫 전제들을 받아들이네.
Si per se iret ad verum, si totius mundi naturam posset conprendere, dicerem multum conlaturam mentibus nostris, quae tractatu caelestium crescunt trahuntque aliquid ex alto.
만약 그것이 스스로 진리로 나아간다면, 온 세상의 자연을 이해할 수 있다면, 천상물을 다룸으로써 성장하고 높은 곳에서 무언가를 끌어당기는 우리의 정신에 크게 기여할 것이라고 말하겠네.
Una re consummatur animus, scientia bonorum ac malorum inmutabili;
마음은 오직 한 가지, 곧 선과 악에 대한 불변의 지식에 의해 완성되네.
nihil autem ulla ars alia de bonis ac malis quaerit.
그러나 다른 어떤 기술도 선과 악에 대해서는 아무것도 탐구하지 않네.