§88.29Singulas Iubet circumire virtutes.
그(포세이도니오스)는 개별적인 덕들을 차례로 둘러보라고 명하네.
Fortitudo contemptrix timendorum est;
용기는 두려워해야 할 것들을 경멸하는 것이네.
terribilia et sub iugum libertatem nostram mittentia despicit, provocat, frangit.
그것은 무서운 것들, 그리고 우리의 자유를 멍에 아래로 보내려는 것들을 내려다보고, 도전하고, 분쇄하네.
Numquid ergo hanc liberalia studia corroborant? Fides sanctissimum humani pectoris bonum est, nulla necessitate ad fallendum cogitur, nullo corrumpitur praemio.
그렇다면 자유학예가 이 용기를 강화하겠는가? 신의는 인간 가슴속의 가장 신성한 선이며, 어떤 필요에 의해서도 속이도록 강요받지 않고, 어떤 보상에 의해서도 타락하지 않네.
"Ure," inquit, "caede, occide;
신의는 말하네. "태워라, 베어라, 죽여라.
non prodam, sed quo magis secreta quaeret dolor, hoc illa altius condam.
나는 배반하지 않을 것이며, 고통이 나의 비밀을 더 깊이 캐내려 할수록 나는 그것들을 더욱 깊이 숨길 것이다"라고.
"Numquid liberalia studia hos animos facere possunt? Temperantia voluptatibus imperat, alias odit atque abigit, alias dispensat et ad sanum modum redigit nec umquam ad illas propter ipsas venit.
자유학예가 이러한 정신을 만들어낼 수 있겠는가? 절제는 쾌락을 지배하며, 어떤 쾌락은 미워하고 쫓아내고, 어떤 쾌락은 나누어 주어 건강한 한도로 되돌려놓으며, 결코 쾌락 자체를 위해 쾌락으로 다가가지 않네.
Scit optimum esse modum cupitorum non quantum velis, sed quantum debeas sumere.
절제는 갈망하는 것들의 가장 좋은 한도가 자네가 원하는 만큼이 아니라 자네가 마땅히 취해야 할 만큼이라는 것을 알고 있네.
§88.30Humanitas vetat superbum esse adversus socios, vetat avarum.
인정(인간애)은 동료에 대해 오만해지는 것을 금하고, 탐욕스러워지는 것을 금하네.
Verbis, rebus, adfectibus comem se facilemque omnibus praestat.
말과 행동과 감정에서 모든 이에게 친절하고 부드러운 사람으로 자신을 나타내네.
Nullum alienum malum putat.
타인의 불행을 자신과 무관한 것으로 여기지 않네.
Bonum autem suum ideo maxime, quod alicui bono futurum est, amat.
그리고 자신의 선을, 그것이 누군가에게 이로움이 되리라는 바로 그 이유 때문에 가장 사랑하네.
Numquid liberalia studia hos mores praecipiunt? Non magis quam simplicitatem, quam modestiam ac moderationem, non magis quam frugalitatem ac parsimoniam, non magis quam clementiam, quae alieno sanguini tamquam suo parcit et scit homini non esse homine prodige utendum.
자유학예가 이러한 품성을 가르치겠는가? 자유학예가 단순함과 겸손함과 절도를 가르치지 않는 것과 마찬가지로, 검소함과 절약을 가르치지 않는 것과 마찬가지로, 타인의 피를 자신의 피처럼 아끼고 인간은 인간을 낭비하듯 사용해서는 안 된다는 것을 아는 자비를 가르치지 않는 것과 마찬가지로, 이것을 가르치지 않네.
§88.31"Cum dicatis," inquit, "sine liberalibus studiis ad virtutem non perveniri, quemadmodum negatis illa nihil conferre virtuti?" Quia nec sine cibo ad virtutem pervenitur, cibus tamen ad virtutem non pertinet.
"자네들이 자유학예 없이는 덕에 도달할 수 없다고 말하면서, 어떻게 그것들이 덕에 아무것도 기여하지 못한다고 부정하는가?"라고 그가 말하네. 왜냐하면 음식 없이는 덕에 도달할 수 없지만, 음식이 덕에 속하지는 않기 때문이네.
Ligna navi nihil conferunt, quamvis non fiat navis nisi ex lignis.
목재는 배에 아무것도 기여하지 못하네, 비록 목재가 아니고서는 배가 만들어질 수 없다 할지라도.
Non est, inquam, cur aliquid putes eius adiutorio fieri, sine quo non potest fieri.
그것 없이는 이루어질 수 없다고 해서, 어떤 일이 그것의 도움으로 이루어진다고 생각할 이유는 없다고 나는 말하네.
§88.32Potest quidem etiam illud dici: sine liberalibus studiis veniri ad sapientiam posse;
실로 이 점도 말해질 수 있네. 즉, 자유학예 없이도 지혜에 도달할 수 있다는 것이네.
quamvis enim virtus discenda sit, tamen non per haec discitur.
왜냐하면 덕은 배워야 하는 것이지만, 이 학예들을 통해 배우는 것은 아니기 때문이네.
Quid est autem, quare existimem non futurum sapientem eum, qui litteras nescit, cum sapientia non sit in litteris? Res tradit, non verba, et nescio an certior memoria sit, quae nullum extra se subsidium habet.
도대체 문자를 모르는 사람이 현자가 되지 못할 것이라고 내가 생각할 이유가 어디에 있겠는가, 지혜가 문자 안에 있는 것이 아닌데도 말이네? 지혜는 말(단어)이 아니라 실재를 전달하며, 자신의 밖에 아무런 도움을 받지 않는 기억이 더 확실한지 나는 모르겠네.
§88.33Magna et spatiosa res est sapientia.
지혜는 거대하고 광활한 것이네.
Vacuo illi loco opus est.
그것에는 비어 있는 자리가 필요하네.
De divinis humanisque discendum est, de praeteritis de futuris, de caducis de aeternis, de tempore.
신적인 것들과 인간적인 것들에 대해, 과거와 미래에 대해, 스러지는 것들과 영원한 것들에 대해, 시간에 대해 배워야 하네.
De quo uno vide quam multa quaerantur: primum an per se sit aliquid;
그 시간이라는 한 가지에 대해서만도 얼마나 많은 것들이 탐구되는지 보게나.
deinde an aliquid ante tempus sit sine tempore; cum mundo coeperit an etiam ante mundum quia fuerit aliquid, fuerit et tempus.
첫째로 그것이 자체로 존재하는 어떤 것인가 하는 점, 둘째로 시간 이전에 시간 없이 존재하는 어떤 것이 있는가 하는 점, 세계와 함께 시작되었는가, 아니면 세계 이전에도 무언가가 존재했기에 시간 또한 존재했는가 하는 점이네.
§88.34Innumerabiles quaestiones sunt de animo tantum: unde sit, qualis sit, quando esse incipiat, quamdiu sit;
오직 영혼에 대해서만도 무수한 질문들이 있네.
aliunde alio transeat et domicilia mutet in alias animalium formas aliasque coniectus, an non amplius quam semel serviat et emissus vagetur in toto; utrum corpus sit an non sit; quid sit facturus, cum per nos aliquid facere desierit, quomodo libertate sua usurus, cum ex hac effugerit cavea; an obliviscatur priorum et illinc nosse se incipiat, unde corpori abductus in sublime secessit.
그것이 어디서 오는지, 어떤 성질을 지니는지, 언제 존재하기 시작하는지, 얼마나 오래 존재하는지, 한 곳에서 다른 곳으로 옮겨가며 다른 동물들의 형태로 거처를 바꾸어 이리저리 던져지는지, 아니면 단 한 번만 봉사하고 해방되어 전체 속을 방랑하는지, 그것이 물체인지 물체가 아닌지, 우리를 통해 무언가 하기를 그쳤을 때 무엇을 할 것인지, 이 새장 같은 곳에서 탈출했을 때 자신의 자유를 어떻게 사용할 것인지, 이전의 일들을 잊어버리고 육체로부터 떨어져 나와 저 높은 곳으로 물러난 바로 그곳에서부터 자신을 알기 시작하는지 등이네.
§88.35Quamcumque partem rerum humanarum divinarumque conprenderis, ingenti copia quaerendorum ac discendorum fatigaberis.
인간적인 것과 신적인 것의 어떤 부분을 파악하든지 간에, 자네는 탐구하고 배워야 할 것들의 엄청난 양에 지치게 될 것이네.
Haec tam multa, tam magna ut habere possint liberum hospitium, supervacua ex animo tollenda sunt.
이토록 많고 이토록 거대한 것들이 자유롭게 머물 수 있도록 하기 위해, 불필요한 것들을 마음에서 제거해야 하네.
Non dabit se in has angustias virtus; laxum spatium res magna desiderat.
덕은 이러한 좁은 곳으로 자신을 들여놓지 않을 것이니, 위대한 일은 넓은 공간을 요구하기 때문이네.
Expellantur omnia, totum pectus illi vacet.
모든 것을 몰아내고 온 가슴이 덕을 위해 비워지게 하세.
§88.36"At enim delectat artium notitia multarum. "Tantum itaque ex illis retineamus, quantum necessarium est.
"하지만 많은 기술을 아는 것은 즐거움을 주네." 그러므로 우리는 그것들로부터 필요한 만큼만 남겨두도록 하세.
An tu existimas reprendendum, qui supervacua usibus conparat et pretiosarum rerum pompam in domo explicat, non putas eum, qui occupatus est in supervacua litterarum supellectile? Plus scire velle quam sit satis, intemperantiae genus est.
자네는 실용을 위해 불필요한 것들을 마련하고 집 안에 값비싼 물건들을 거창하게 벌여놓는 자를 비난해야 한다고 생각하면서, 문학의 불필요한 비품에 골몰해 있는 자를 비난해야 한다고는 생각하지 않는가? 필요한 것 이상을 알고자 하는 것은 일종의 무절제 이네.