§6.pr.10una post haec Quintiliani mei spe ac voluptate nitebar, et poterat sufficere solacio.
이후에 나는 내 퀸틸리아누스라는 유일한 희망과 기쁨에 기대어 살았으며, 그것은 위안으로 충분할 수 있었다.
non enim flosculos, sicut prior, sed iam decimum aetatis ingressus annum, certos ac deformatos fructus ostenderat.
왜냐하면 그는 앞서 간 아이처럼 단순히 꽃들만 보여준 것이 아니라, 이미 열 살에 접어들어 확실하고 형태를 갖춘 열매들을 보여주었기 때문이다.
iuro per mala mea, per infelicem conscientiam, per illos manes, numina mei doloris, eas me in illo vidisse virtutes ingenii, non modo ad percipiendas disciplinas, quo nihil praestantius cognovi plurima expertus, studiique iam tum non coacti (sciunt praeceptores), sed probitatis, pietatis, humanitatis, liberalitatis, ut prorsus posset hinc esse tanti fulminis metus, quod observatum fere est celerius occidere festinatam maturitatem et esse nescio quam, quae spes tantas decerpat, invidiam, ne videlicet ultra quam homini datum est nostra provehantur.
나는 나의 불행과 불행한 양심, 그리고 내 고통의 신들인 저 망령들의 이름으로 맹세코 그 아이 안에서 그러한 정신의 미덕들을 보았으니, 수많은 경험을 거친 나로서도 그보다 뛰어난 것을 알지 못할 정도로 학문을 터득하는 뛰어난 능력과 이미 그때부터 강요되지 않은 배움에 대한 열의(교사들이 알고 있다)뿐만 아니라, 정직, 경건, 인간애, 관대함에 있어서도 그러하여, 참으로 이로부터 이토록 큰 벼락에 대한 두려움이 생길 수 있을 정도였다. 왜냐하면 성급한 성숙은 더 빨리 소멸하며, 우리의 성취가 분명 인간에게 허용된 한계를 넘어서지 않도록 그러한 큰 희망들을 꺾어버리는 어떤 시기가 존재한다는 사실이 대개 관찰되어 왔기 때문이다.
§6.pr.11etiam illa fortuita aderant omnia, vocis iucunditas claritasque, oris suavitas et in utracunque lingua, tanquam ad eam demum natus esset, expressa proprietas omnium litterarum.
또한 그러한 우연한 은총들도 모두 갖추어져 있었으니, 목소리의 아름다움과 명료함, 입매의 우아함, 그리고 양쪽 언어 모두에서 마치 오직 그 언어만을 위해 태어난 것처럼 발음되는 모든 문자의 정확한 고유성이었다.
sed hae spes adhuc; illa maiora, constantia, gravitas, contra dolores etiam ac metus robur.
그러나 이것들은 아직 희망에 불과했고, 더 큰 것들인 굳건함, 엄숙함, 고통과 두려움에 맞서는 강인함이 있었다.
nam quo ille animo, qua medicorum admiratione mensium octo valetudinem tulit! ut me in supremis consolatus est! quam etiam deficiens iamque non noster ipsum ilium alienatae mentis errorem circa scholas ac litteras habuit!
참으로 그 아이가 어떤 정신으로, 의사들의 어떤 감탄 속에서 여덟 달 동안의 병고를 견뎌냈던가! 임종의 순간에 나를 어떻게 위로했던가! 심지어 기력이 다해 이제는 우리의 것이 아니게 되었을 때조차, 정신이 혼미해진 상태에서의 그 방황조차 얼마나 학교와 학문에 관한 것이었던가!
§6.pr.12tuosne ego, o meae spes inanes, labentes oculos, tuum fugientem spiritum vidi? tuum corpus frigidum exsangue complexus animam recipere auramque communem haurire amplius potui, dignus his cruciatibus, quos fero,
오, 나의 헛된 희망들이여, 내가 너의 흐려지는 눈과 떠나가는 숨을 보았단 말인가? 네 차갑고 피기 없는 몸을 안고서, 내가 겪고 있는 이 고통들을 받아 마땅한 자로서, 내가 어떻게 다시 숨을 돌리고 이 공공의 공기를 더 마실 수 있었단 말인가, 이러한 생각들을 품어 마땅한 자로서 말인가?
§6.pr.13dignus his cogitationibus? tene consulari nuper adoptione ad omnium spes honorum prius admotum, te avunculo praetori generum destinatum, te avitae eloquentiae candidatum, superstes parens tantum ad poenas, amisi? Et si non cupido lucis, certe patientia vindicet te reliqua mea aetate.
최근 집정관 출신 가문으로의 입양을 통해 모든 명예로운 관직의 희망에 이미 다가섰고, 법무관인 숙부의 사위로 예정되었으며, 조부의 웅변을 이어받을 후보자였던 너를, 오직 벌을 받기 위해 살아남은 어버이인 내가 잃었단 말인가? 그리고 설령 삶에 대한 갈망은 없을지라도, 적어도 인내하는 것이 내 남은 생애 동안 너의 명예를 지켜줄 것이다.
nam frustra mala omnia ad crimen fortunate relegamus.
왜냐하면 우리는 헛되이 모든 불행을 운명의 죄로만 돌리기 때문이다.
§6.pr.14nemo nisi sua culpa diu dolet.
자신의 잘못 때문이 아니라면 아무도 오랫동안 슬퍼하지 않는다.
sed vivimus, et aliqua vivendi ratio quaerenda est, credendumque doctissimis hominibus, qui unicum adversorum solacium litteras putaverunt.
하지만 우리는 살아가고 있으며 어떤 식으로든 살아갈 방도를 찾아야 하고, 학문을 역경의 유일한 위안으로 여겼던 가장 학식 있는 사람들의 말을 믿어야 한다.
si quando tamen ita resederit praesens impetus, ut aliqua tot luctibus alia cogitatio inseri possit, non iniuste petierim morae veniam.
그러나 만일 지금의 북받침이 언젠가 가라앉아 이토록 많은 애도 속에 다른 어떤 생각이 끼어들 수 있게 된다면, 내가 지체한 것에 대해 용서를 구하는 것이 부당하지는 않을 것이다.
quis enim dilata studia miretur, quae potius non abrupta esse mirandum est? tum, si qua fuerint minus effecta iis, §6.pr.15quae levius adhuc adflicti coeperamus, imperitanti fortunae remittantur, quae, si quid mediocrium alioqui in nostro ingenio virium fuit, ut non exstinxerit, debilitavit tamen.
미루어진 연구를 누가 이상하게 여기겠는가? 오히려 그것이 완전히 단절되지 않았음이 놀라운 일이다. 또한 만일 우리가 아직 가볍게 고통받고 있을 때 시작했던 일들 중에서 미처 완성하지 못한 것들이 있다면, 지배하는 운명의 탓으로 돌려야 할 것이다. 운명은 내 재능에 다른 범용한 힘이 있었다 하더라도, 그것을 꺼뜨리지는 않았을망정 약화시켰기 때문이다.
sed vel propter hoc nos contumacius erigamus, quod illam ut perferre nobis difficile est, ita facile contemnere.
하지만 바로 이 때문에 우리는 더욱 고집스럽게 스스로를 일으켜 세워야 하니, 운명을 견뎌내기는 우리에게 어렵지만 그것을 비웃기는 쉽기 때문이다.
nihil enim sibi adversus me reliquit et infelicem quidem, sed certissimam tamen attulit mihi ex his malis securitatem.
참으로 운명은 나를 대적하여 제 몫으로 남겨둔 것이 아무것도 없으며, 이 불행들로부터 비록 불행하지만 아주 확실한 안정을 나에게 가져다주었기 때문이다.
§6.pr.16boni autem consulere nostrum laborem vel propter hoc aequum est, quod in nullum iam proprium usum perseveramus, sed omnis haec cura alienas utilitates (si modo quid utile scribimus) spectat.
하지만 우리의 노고를 호의적으로 보아주는 것이 마땅한데, 그 이유는 우리가 이제 더 이상 우리 자신의 이익을 위해 지속하고 있는 것이 아니라, 이 모든 배려가 타인의 유익(만일 우리가 유익한 것을 쓰고 있다면)을 바라보고 있기 때문이다.
nos miseri sicut facultates patrimonii nostri, ita hoc opus aliis praeparabamus, aliis relinquemus.
비참한 우리들은 가문의 세습 재산을 준비하듯 이 저작을 다른 이들을 위해 준비하고 있었으며, 다른 이들에게 남겨줄 것이다.