§6.3.1huic diversa virtus, quae risum iudicis movendo et illos tristes solvit adfectus et animum ab intentione rerum frequenter avertit et aliquando etiam reficit et a satietate vel a fatigatione renovat.
이와는 다른 뛰어난 능력이 있으니, 그것은 재판관의 웃음을 유발함으로써 저 우울한 감정들을 해소하고, 사안에 대한 집중으로부터 마음을 자주 돌려놓으며, 때로는 마음을 회복시키고 가득 참이나 피로로부터 새롭게 한다.
quanta sit autem in ea difficultas, vel duo maxime oratores, alter Graecae alter Latinae eloquentiae principes, docent.
그러나 이 일에 얼마나 큰 어려움이 있는지는 그리스와 라틴 웅변술의 각각의 일인자인 가장 위대한 두 연설가가 우리에게 가르쳐 준다.
§6.3.2nam plerique Demostheni facultatem defuisse huius rei credunt, Ciceroni modum.
대부분의 사람들은 데모스테네스에게는 이 일의 능력이 결여되어 있었고, 키케로에게는 절제가 결여되어 있었다고 믿기 때문이다.
nec videri potest noluisse Demosthenes, cuius pauca admodum dicta nec sane ceteris eius virtutibus respondentia palam ostendunt, non displicuisse illi iocos,
또한 데모스테네스가 그것을 원치 않았던 것으로 보일 수는 없다. 그의 다른 뛰어난 능력에는 결코 부합하지 않는 아주 소수의 말들이, 그가 농담을 싫어하지 않았고, 단지 그것을 얻지 못했을 뿐임을 명백히 보여주기 때문이다.
§6.3.3sed non contigisse. noster vero non solum extra iudicia, sed in ipsis etiam orationibus habitus est nimius risus adfectator.
그러나 우리 나라의 연설가는 재판 밖에서뿐만 아니라 연설 자체에서도 웃음을 지나치게 쫓는 자로 여겨졌다.
mihi quidem, sive id recte iudico sive amore immodico praecipui in eloquentia viri labor, mira quaedam in eo videtur fuisse urbanitas.
나 자신으로서는, 내가 이것을 올바르게 판단하는 것인지 아니면 웅변술에 있어서 이 탁월한 인물에 대한 과도한 애정 때문에 고심하는 것인지는 모르겠으나, 그에게 놀라운 일종의 세련미가 있었던 것으로 보인다.
§6.3.4nam et in sermone cotidiano multa et in altercationibus et interrogandis testibus plura quam quisquam dixit facete, et ipsa ilia, quae sunt in Verrem dicta frigidius, aliis adsignavit et testimonii loco posuit;
왜냐하면 일상 대화에서도 많은 재치 있는 말을 남겼고, 구두 변론과 증인 신문에서는 누구보다도 더 많은 말을 재치 있게 했으며, 베레스에 대해 다소 썰렁하게 말해진 저 유명한 말들조차도 다른 이들의 탓으로 돌리고 증언의 자리에 두었기 때문이다.
ut, quo sunt magis vulgaria, eo sit credibilius ilia ab oratore non ficta sed passim esse iactata.
그리하여 그것들이 더 속될수록, 그것들이 연설가에 의해 조작된 것이 아니라 곳곳에서 흩뿌려져 돌던 것임이 더욱 믿기 쉽도록 하였다.
§6.3.5utinamque libertus eius Tiro aut alius, quisquis fuit, qui tris hac de re libros edidit, parcius dictorum numero indulsissent et plus iudicii in eligendis quam in congerendis studii adhibuissent: minus obiectus calumniantibus foret, qui tamen nunc quoque, ut in omni eius ingenio, facilius, quod reici quam quod adiici possit, invenient.
그리고 그의 해방노예 티로든, 이 주제에 대해 세 권의 책을 낸 사람이 누구든 다른 이가, 말해진 것들의 수에 대해 더 아꼈고 수집하는 열정보다 선택하는 판단력을 더 많이 발휘했더라면 좋았을 것을. 그랬다면 비방하는 자들에게 노출되는 일이 더 적었을 텐데, 그러나 그들은 지금도 여전히 그의 모든 재능에서 그러하듯이, 덧붙여질 수 있는 것보다 배제될 수 있는 것을 더 쉽게 찾아낼 것이다.
§6.3.6adfert autem summam rei difficultatem primum, quod ridiculum dictum plerumque falsum est (hoc semper humile), saepe ex industria depravatum, praeterea nunquam honorificum;
그러나 이 일에 가장 큰 어려움을 가져다주는 것은, 첫째로 우스꽝스러운 말은 대개 거짓이며(이것은 언제나 비천한 것이다), 자주 의도적으로 왜곡되고, 나아가 결코 영예롭지 않기 때문이다.
tum varia hominum iudicia in eo, quod non ratione aliqua sed motu animi quodam nescio an enarrabili iudicatur.
둘째로 그것에 대한 인간의 판단이 다양한데, 그것은 어떤 이성에 의해서가 아니라, 아마도 말로 표현하기 어려운 일종의 마음의 움직임에 의해 판단되기 때문이다.
§6.3.7neque enim ab ullo satis explicari puto, licet multi temptaverint, unde risus, qui non solum facto aliquo dictove, sed interdum quodam etiam corporis tacta lacessitur.
많은 이들이 시도했음에도 불구하고, 웃음이 어디서 오는지 누구에 의해서도 충분히 설명되지 않는다고 나는 생각한다. 웃음은 어떤 행동이나 말에 의해서뿐만 아니라, 때로는 신체의 어떤 접촉에 의해서도 유발되기 때문이다.
praeterea non una ratione moveri solet, neque enim acute tantum ac venuste sed stulte, iracunde, timide dicta aut facta ridentur;
게다가 웃음은 한 가지 방식으로만 유발되는 것이 아니니, 날카롭고 우아하게 말해지거나 행해진 것뿐만 아니라 어리석고, 화가 나고, 겁에 질려 말해지거나 행해진 것도 비웃음을 사기 때문이다.
ideoque anceps eius rei ratio est, quod a derisu non procul abest risus.
그리하여 이 일의 이치는 양면적인데, 웃음이 조소와 멀리 떨어져 있지 않기 때문이다.
§6.3.8habet enim, ut Cicero dicit, sedem in deformitate aliqua et turpitudine, quae cum in aliis demonstrantur, urbanitas, cum in ipsos dicentes recidunt, stultitia vocatur.
키케로가 말하듯이, 웃음은 어떤 추함과 비열함 속에 자리를 잡고 있어서, 그것들이 타인에게서 보여질 때는 세련미라 불리고, 말하는 자 자신에게 되돌아올 때는 어리석음이라 불리기 때문이다.
cum videatur autem res levis et quae ab scurris, mimis, insipientibus denique saepe moveatur, tamen habet vim nescio an imperiosissimam et cui repugnari minime potest.
그러나 그것이 가벼운 일로 보이고 광대나 무언극 배우, 나아가 어리석은 자들에 의해 자주 유발되는 것처럼 보일지라도, 그것은 아마도 매우 강압적이고 결코 저항할 수 없는 힘을 가지고 있다.
§6.3.9erumpit etiam invitis saepe, nec vultus modo ac vocis exprimit confessionem, sed totum corpus vi sua concutit.
그것은 종종 뜻하지 않게 터져 나와, 얼굴과 목소리의 고백을 짜낼 뿐만 아니라 그 힘으로 몸 전체를 흔들어 놓는다.
rerum autem saepe (ut dixi) maximarum momenta vertit, ut cum odium iramque frequentissime frangat.
또한 내가 말했듯이 종종 가장 중대한 일들의 국면을 바꾸어 놓으니, 미움과 분노를 매우 자주 꺾어 버리기 때문이다.
§6.3.10documento sunt iuvenes Tarentini, qui multa de rege Pyrrho sequius inter cenam locuti, cum rationem facti reposcerentur et neque negari res neque defendi posset, risu sunt et opportune ioco elapsi.
저녁 식사 중에 피로스 왕에 대해 좋지 않은 말을 많이 했던 타렌툼의 젊은이들이 그 증거이다. 그들이 그 행위에 대한 해명을 요구받았을 때 사안을 부정할 수도 옹호할 수도 없었으나, 웃음과 때마침 던진 농담으로 모면하였다.
namque unus ex iis, immo, inquit, nisi lagona defecisset, occidissemus te; eaque urbanitate tota est invidia criminis dissoluta.
그들 중 하나가 "아니, 오히려 술병이 떨어지지 않았다면 우리는 당신을 죽였을 것이오"라고 말했기 때문이며, 이 세련된 재치에 의해 혐의에 대한 모든 반감이 해소되었다.
§6.3.11verum hoc, quidquid est, ut non ausim dicere carere omnino arte, quia nonnullam observationem habet, suntque ad id pertinentia et a Graecis et a Latinis composita praecepta, ita plane adfirmo, praecipue positum esse in natura et in occasione.
그러나 이것이 무엇이든 간에, 어느 정도의 관찰을 담고 있고 그리스인들과 라틴인들에 의해 이에 관한 규칙들이 작성되었기 때문에 기술이 완전히 없다고 감히 말할 수는 없으나, 그것이 주로 천성과 기회에 달려 있다고 나는 분명히 언명한다.
§6.3.12porro natura non tantum in hoc valet, ut acutior quis atque habilior sit ad inveniendum (nam id sane doctrina possit augeri), sed inest proprius quibusdam decor in habitu ac vultu, ut eadem illa minus alio dicente urbana esse videantur.
나아가 천성은 단지 누군가가 고안해 내는 데 더 날카롭고 유능해지도록 하는 데에만 효력이 있는 것이 아니니(그것은 분명 교육에 의해 증대될 수 있을 것이다), 일부 사람들에게는 몸가짐과 얼굴에 독특한 품격이 깃들어 있어서, 똑같은 말도 다른 사람이 하면 덜 세련되어 보이는 것과 같다.