§6.2.1quamvis autem pars haec iudicialium causarum summe praecipueque constet adfectibus, et aliqua de iis necessario dixerim, non tamen potui ac ne debui quidem istum locum in unam speciem concludere.
비록 사법 소송의 이 부분이 전적으로, 그리고 특별히 감정에 달려 있으며, 나 또한 그것들에 관해 필연적으로 어느 정도 말하기는 하였으나, 그렇다고 해서 내가 그 주제를 단 하나의 유형 안에 가두어둘 수는 없었고 그래서도 안 되었다.
quare adhuc opus superest, cum ad obtinenda quae volumus potentissimum, tum supra dictis multo difficilius, movendi iudicum animos atque in eum quem volumus habitum formandi et velut transfigurandi.
그러므로 여전히 과업이 남아 있으니, 이는 우리가 원하는 바를 얻기 위해 가장 강력할 뿐만 아니라, 위에서 언급한 것들보다 훨씬 더 어려운 것으로서, 바로 재판관들의 마음을 움직여 우리가 원하는 상태로 형성하고 말하자면 변화시키는 일이다.
qua de re pauca, §6.2.2quae postulabat materia, sic attigi, ut magis quid oporteret fieri quam quo id modo consequi possemus, ostenderem.
이 일에 관하여, 주제가 요구하였던 몇 가지를 나는 다음과 같이 가볍게 다루었으니, 즉 우리가 그것을 어떤 방법으로 달성할 수 있는가보다는 무엇이 행해져야 마땅한가를 보여주는 방식이었다.
nunc altius omnis rei repetenda ratio est.
이제는 모든 일의 원리를 더 깊은 곳에서부터 다시 짚어보아야 한다.
nam et per totam, ut diximus, causam locus est adfectibus.
왜냐하면 우리가 말했듯이, 소송 전체를 통틀어 감정을 위한 자리가 존재하기 때문이다.
et eorum non simplex natura nec in transitu tractanda, quo nihil adferre maius vis orandi potest.
또한 그것들의 성질은 단순하지 않고 스쳐 지나가듯 다루어져서도 안 되니, 웅변의 힘이 이것보다 더 위대한 것을 가져다줄 수는 없기 때문이다.
§6.2.3nam cetera forsitan tenuis quoque et angusta ingenii vena, si modo vel doctrina vel usu sit adiuta, generare atque ad frugem aliquam perducere queat;
왜냐하면 다른 일들은, 교육이나 경험의 도움을 받기만 한다면, 설령 재능의 가늘고 좁은 광맥일지라도 아마 생성해 내고 어떤 결실에 이르게 할 수 있을 것이기 때문이다.
certe sunt semperque fuerunt non parum multi, qui satis perite, quae essent probationibus utilia, reperirent;
확실히, 입증에 유용한 것들을 충분히 숙련되게 찾아내는 사람들은 적지 않았고 항상 있어 왔다.
quos equidem non contemno, sed hactenus utiles credo, ne quid per eos iudici sit ignotum, atque (ut dicam, quod sentio) dignos, a quibus causam diserti docerentur.
나는 그들을 결코 경멸하지 않으며, 다만 그들을 통해 재판관이 아무것도 모르는 상태로 남지 않게 한다는 점에서까지만 유용하다고 믿고, 또한 (내 감정을 말하자면) 그들은 웅변가들에게 사건의 개요를 가르쳐 주기에 걸맞은 이들이다.
qui vero iudicem rapere et, in quem vellet habitum animi, posset perducere, quo dicente flendum irascendumve esset, rarus fuit.
그러나 참으로 재판관을 휩쓸어 자신이 원하는 어떤 마음의 상태로든 인도할 수 있어서, 그의 연설이 진행되는 동안 울거나 분노해야만 하게 만들 수 있었던 사람은 드물었다.
§6.2.4atqui hoc est quod dominetur in iudiciis, haec eloquentia regnat.
하지만 이것이야말로 법정을 지배하는 것이며, 이 웅변이 군림한다.
Namque argumenta plerumque nascuntur ex causa, et pro meliore parte plura sunt semper, ut, qui per haec vicit, tantum non defuisse sibi advocatum sciat.
왜냐하면 논거는 대개 사건 자체에서 생겨나고, 더 유리한 쪽에는 항상 더 많은 논거가 있기 마련이므로, 이것들을 통해 이긴 사람은 단지 자신에게 변호인이 없지 않았다는 것만을 알게 되기 때문이다.
§6.2.5ubi vero animis iudicum vis adferenda est et ab ipsa veri contemplatione abducenda mens, ibi proprium oratoris opus est.
그러나 재판관들의 마음에 힘을 가해야 하고, 진리 자체의 숙고로부터 정신을 다른 곳으로 돌려놓아야 할 때, 거기에야말로 연설가 고유의 과업이 있다.
hoc non docet litigator, hoc causarum libellis non continetur.
이것은 소송 당사자가 가르쳐 주는 것이 아니며, 사건의 소송 서류들에도 포함되어 있지 않다.
probationes enim efficiant sane ut causam nostram meliorem esse iudices putent, adfectus praestant ut etiam velint;
왜냐하면 입증은 확실히 재판관들로 하여금 우리의 사건이 더 낫다고 생각하게 만들 수 있지만, 감정은 그들이 그렇게 원하게까지 만들기 때문이다.
sed id quod volunt credunt quoque.
그리고 그들은 자신들이 원하는 것을 또한 믿어버린다.
§6.2.6nam cum irasci, favere, odisse, misereri coeperunt, agi iam rem suam existimant;
왜냐하면 그들이 분노하고, 호의를 품고, 미워하고, 가엾게 여기기 시작할 때, 이미 자신들의 일이 다루어지고 있다고 생각하기 때문이다.
et, sicut amantes de forma iudicare non possunt, quia sensum oculorum praecipit animus, ita omnem veritatis inquirendae rationem iudex omittit occupatus adfectibus;
그리고 사랑하는 사람들이 아름다움에 대해 판단할 수 없는 것은, 마음이 눈의 감각을 선점해 버리기 때문인데, 그와 마찬가지로 재판관도 감정에 사로잡혀 진리를 탐구하는 모든 방식을 놓아버린다.
aestu fertur et velut rapido flumini obsequitur.
그는 격정에 떠밀려 마치 급류에 휩쓸리듯 순응한다.
§6.2.7ita argumenta ac testes quid egerint, pronuntiatio ostendit; commotus autem ab oratore iudex, quid sentiat, sedens adhuc atque audiens confitetur.
이처럼 논거와 증인들이 무엇을 해냈는지는 판결이 보여주지만, 연설가에 의해 움직여진 재판관은 자신이 어떻게 느끼는지를 아직 자리에 앉아 들으면서 자백한다.
an cum ille, qui plerisque perorationibus petitur, fletus erumpit, non palam dicta sententia est? huc igitur incumbat orator, hoc opus, hic labor est, sine quo cetera nuda, ieiuna, infirma, ingrata sint;
아니, 대부분의 결어에서 추구되는 그 눈물이 터져 나올 때, 판결이 공개적으로 선언된 것이 아니겠는가? 그러므로 연설가는 여기에 전력투구해야 하니, 이것이 과업이요 이것이 고난이며, 이것이 없이는 다른 모든 것들이 벌거벗고 굶주리며 나약하고 매력 없게 될 것이다.
adeo velut spiritus operis huius atque animus est in adfectibus.
이 작업의 말하자면 숨결과 정신이 이토록 감정 안에 있는 것이다.
horum autem, §6.2.8sicut antiquitus traditum accepimus, duae sunt species: alteram Graeci πάθος vocant, quod nos vertentes recte ac proprie adfectum dicimus, alteram Ἦθος cuius nomine, ut ego quidem sentio, caret sermo Romanus;
그런데 이것들에는, 예로부터 전해 내려오는 바와 같이, 두 가지 종류가 있다. 하나는 그리스인들이 '파토스'(πάθος)라고 부르는 것으로, 우리가 그것을 올바르고 적절하게 번역하여 '아펙투스'(감정)라 부르는 것이고, 다른 하나는 '에토스'(ἦθος)인데, 이 명칭에 해당하는 단어가 내 감각으로는 로마어(라틴어)에는 없다.
mores appellantur, atque inde pars quoque illa philosophiae ἠθική moralis est dicta.
그것은 '모레스'(성품)라 불리며, 이로부터 철학의 저 분야인 '에티케'(윤리학) 역시 '모랄리스'(도덕의)라고 불리게 되었다.