§5.7.27probos quosdam et verecundos non aspere incessere profuit;
정직하고 부끄러움을 아는 이들에 대해서는 거칠게 공격하지 않는 것이 유익했다.
nam saepe, qui adversus insectantem pugnassent, modestia mitigantur.
왜냐하면 종종 공격하는 자에게 맞서 싸울 법한 사람들도 겸손함에 의해 누그러지기 때문이다.
omnis autem interrogatio aut in causa est aut extra causam.
그러나 모든 심문은 사건 그 자체에 관한 것이거나 사건 외적인 것이다.
in causa, sicut accusatori praecepimus, patronus quoque altius et unde nihil suspecti sit repetita percontatione, priora sequentibus applicando saepe eo perducit homines, ut invitis quod prosit extorqueat.
사건 그 자체에서는, 고발인에게 지시했던 바와 같이, 변호인 역시 더 멀리서부터, 그리고 아무런 의심을 사지 않을 곳으로부터 질문를 반복하고, 앞서 일어난 일을 뒤이어 일어난 일과 연결시킴으로써, 종종 사람들로 하여금 마지못해 자기에게 이로운 것을 쥐어짜 내도록 인도한다.
§5.7.28eius rei sine dubio neque disciplina ulla in scholis neque exercitatio traditur, et naturali magis acumine aut usu contingit haec virtus.
이 일에 관해서는 의심의 여지 없이 학교에서 어떤 이론도 연습도 전수되지 않으며, 이 능력은 오히려 천부적인 예리함이나 경험을 통해 얻어진다.
si quod tamen exemplum ad imitationem demonstrandum sit, solum est, quod ex dialogis Socraticorum maximeque Platonis duci potest;
하지만 모방을 위해 제시해야 할 어떤 예가 있다면, 그것은 소크라테스 학파, 특히 플라톤의 대화편에서 이끌어낼 수 있는 것뿐이다.
in quibus adeo scitae sunt interrogationes, ut, cum plerisque bene respondeatur, res tamen ad id quod volunt efficere perveniat.
그 대화편들 속의 질문들은 매우 정교하여, 대부분의 질문에 대해 훌륭하게 답변이 이루어짐에도 불구하고 사건은 여전히 그들이 관철하고자 하는 바에 도달하게 된다.
§5.7.29illud fortuna interim praestat, ut aliquid, quod inter se parum consentiat, a teste dicatur;
때로는 운이 다음과 같은 일을 제공하기도 한다. 즉, 증인에 의해 서로 잘 맞지 않는 어떤 말이 나오는 것이다.
interim, quod saepius evenit, ut testis testi diversa dicat.
때로는, 이것이 더 자주 일어나는 일인데, 한 증인이 다른 증인과 상반되는 말을 하기도 한다.
acuta autem interrogatio ad hoc, quod casu fieri solet, §5.7.30etiam ratione perducet.
그러나 날카로운 심문은 우연히 일어나기 마련인 이 일로 이성적인 계획을 통해서도 인도할 것이다.
extra causam quoque multa, quae prosint, rogari solent, de vita testium aliorum, de sua quisque, si turpitudo, si humilitas, si amicitia accusatoris, si inimicitiae cum reo, in quibus aut dicant aliquid quod prosit, aut in mendacio vel cupiditate laedendi deprehendantur.
사건 외적인 것에 대해서도 유익함을 줄 수 있는 많은 질문이 주어지는데, 다른 증인들의 사생활에 대해, 그리고 각자의 사생활에 대해, 불명예스러운 일이나 비천함, 고발인과의 친분 관계, 혹은 피고와의 적대 관계가 있는지 묻게 되며, 이를 통해 그들은 유익한 무언가를 말하거나 혹은 거짓말이나 해치려는 악의 속에서 덜미를 잡히게 된다.
sed in primis interrogatio cum debet esse circumspecta, §5.7.31quia multa contra patronos venuste testis saepe respondet, eique praecipue vulgo favetur;
그러나 무엇보다도 심문은 신중해야 하는데, 왜냐하면 증인은 종종 변호인에게 재치 있게 응수하며, 대중은 대개 그 증인의 편을 들기 때문이다.
tum verbis quam maxime ex medio sumptis, ut qui rogatur (is autem est saepius imperitus) intelligat aut ne intelligere se neget, quod interrogantis non leve frigus est.
또한 사용되는 말은 가능한 한 일상적인 것이어야 하는데, 이는 질문을 받는 사람(그는 대개 무지한 자이다)이 이해할 수 있게 하거나, 혹은 이해하지 못하겠다고 발뺌하지 않도록 하기 위함이다. 그렇게 발뺌하는 것은 심문자에게 가볍지 않은 낭패다.
§5.7.32illae vero pessimae artes, testem subornatum in subsellia adversarii mittere, ut inde excitatus plus noceat vel dicendo contra reum cum quo sederit, vel, cum adiuvisse testimonio videbitur, faciendo ex industria multa immodeste atque intemperanter, per quae non a se tantum dictis detrahat fidem, sed ceteris quoque, qui profuerant, auferat auctoritatem;
그러나 다음과 같은 것들은 최악의 책략이다. 즉, 매수된 증인을 상대방의 벤치에 들여보내어, 거기서 불려 나왔을 때 더 큰 해를 끼치게 만드는 것인데, 함께 앉아 있던 피고에게 불리한 말을 하거나, 혹은 증언을 통해 도움을 준 것처럼 보이면서도 고의로 무례하고 무절제한 행동을 많이 저지름으로써 자신이 말한 것의 신용을 떨어뜨릴 뿐만 아니라 도움을 주었던 다른 증인들의 권위마저 박탈하는 것이다.
quorum mentionem habui, non ut fierent, sed ut vitarentur.
내가 이 일들을 언급한 것은 그것들을 행하라는 뜻이 아니라 피하라는 뜻이다.
saepe inter se collidi solent inde testatio hinc testes;
종종 한편의 서면 증언과 다른 편의 증인들이 서로 충돌하곤 한다.
locus utrinque;
양쪽 모두에 논거가 존재한다.
haec enim se pars iureiurando, ilia consensa signantium tuetur.
이쪽 진영은 선서로써, 저쪽 진영은 서명자들의 합의로써 스스로를 방어하기 때문이다.
§5.7.33saepe inter testes et argumenta quaesitum est.
종종 증인들과 논거들 사이에 무엇이 앞서는가 하는 의문이 제기된다.
inde scientiam in testibus et religionem, ingenia esse in argumentis dicitur;
한편에서는 증인들에게는 지식과 종교적 경외가 있고, 논거들에는 지혜가 있다고 말한다.
hinc testem gratia, metu, pecunia, ira, odio, amicitia, ambitu fieri; argumenta ex natura duci, in his iudicem sibi, in illis alii credere.
다른 편에서는 증인은 호의, 두려움, 돈, 분노, 증오, 우정, 매수 등에 의해 만들어지지만, 논거는 자연에서 이끌어내어지므로 후자에 대해서는 재판관이 자기 자신을 믿고, 전자에 대해서는 타인을 믿는 것이라고 말한다.
§5.7.34communia haec pluribus causis, multumque iactata sunt et semper tamen iactabuntur.
이것들은 많은 소송에 공통적이며 많이 논의되어 왔고 앞으로도 항상 논의될 것이다.
aliquando utrinque sunt testes, et quaestio sequitur ex ipsis, utri meliores viri; ex causis, utri magis credibilia dixerint; ex litigatoribus, utri gratia magis valuerint.
때로는 양측 모두에 증인이 있어서, 질문이 증인 자신들로부터 제기되기도 하는데, 어느 쪽이 더 나은 사람인지, 원인으로부터는 어느 쪽이 더 믿을 만한 것을 말했는지, 소송 당사자들로부터는 어느 쪽이 영향력에서 더 우세했는지 하는 것이다.
§5.7.35his adiicere si qui volet ea, quae divina testimonia vocant, ex responsis, oraculis, ominibus, duplicem sciat esse eorum tractatum;
만일 누군가 여기에 신탁, 신의 음성, 전조 등 이른바 신성한 증언들을 덧붙이고자 한다면, 그것들을 다루는 데 두 가지 영역이 있음을 알아야 한다.
generalem alterum, in quo inter Stoicos et Epicuri sectam secutos pugna perpetua est, regaturne providentia mundus;
하나는 일반적인 것으로, 스토아학파와 에피쿠로스 학파를 따르는 자들 사이에서 세계가 섭리에 의해 지배되는가 하는 끊임없는 논쟁이 있는 영역이다.
specialem alterum circa partes divinationis, ut quaeque in quaestionem cadit.
다른 하나는 특수한 것으로, 예언의 개별 부문들에 관해 그것이 쟁점이 될 때마다 다루는 영역이다.
§5.7.36aliter enim oraculorum aliter haruspicum augurum, coniectorum, mathematicorum fides confirmari aut refelli potest, cum sit rerum ipsarum ratio diversa.
왜냐하면 신탁의 신빙성을 확립하거나 반박하는 방법은 내장 점술가, 새 점술가, 꿈 해석가, 점성술사의 신빙성을 다루는 방법과 다른데, 이는 그 사물 자체의 성격이 다르기 때문이다.
circa eiusmodi quoque instrumenta firmanda vel destruenda multum habet operis oratio, si quae sint voces per vinum, somnum, dementiam emissae, vel excepta parvulorum indicia, quos pars altera nihil fingere, altera nihil iudicare dictura est.
이와 같은 증거 수단들을 옹호하거나 무너뜨리는 일과 관련해서도 연설은 많은 과제를 안고 있는데, 만일 술이나 잠, 광기 속에서 흘러나온 말들이 있거나, 어린아이들에게서 얻은 증언이 있을 경우, 한쪽 진영은 그들이 아무것도 꾸며내지 못한다고 말할 것이고, 다른 쪽 진영은 그들이 아무것도 판단하지 못한다고 말할 것이기 때문이다.
nec tantum praestari hoc genus potenter, §5.7.37sed etiam, ubi non est, desiderari solet: pecuniam dedisti;
또한 이러한 종류의 증거가 강력하게 제시되는 것뿐만 아니라, 그것이 부재할 때 그것을 요구하는 것이 보통이다. "너는 돈을 주었다고 한다.
quis numeravit? ubi? unde? venenum arguis;
누가 그것을 세었는가? 어디서인가? 어디서 가져왔는가?" "너는 독살을 주장한다. 어디서 샀는가? 누구에게서인가? 얼마에인가? 누구를 통해 주었는가?
ubi emi? a quo? quanti? per quem dedi? quo conscio? quae fere omnia pro Cluentio Cicero in crimine veneficii excutit.
누가 공모했는가?" 키케로는 『클루엔티우스 변호론』의 독살 혐의에서 이 모든 것을 거의 다 파헤친다.
haec de inartificialibus quam brevissime potui.
비기술적 논거들에 대해서는 내가 할 수 있는 한 가장 간략히 마친다.