§4.5.19frequenter autem accidit, ut causa parum verecunda iure tuta sit;
그러나 다소 어색하고 꺼림칙한 사건이 법적으로는 안전한 경우가 빈번하게 일어난다.
de quo ne inviti iudices audiant et aversi, frequentius sunt admonendi, secuturam defensionem probitatis et dignitatis;
이에 대해 재판관들이 마지못해 정을 돌린 채 듣지 않도록, 정직함과 품위의 변호가 뒤따를 것임을 비교적 자주 일깨워주어야 한다.
exspectent paulum et agi ordine sinant.
조금만 기다리고 순서대로 진행되도록 허락해 달라고 해야 한다.
§4.5.20quaedam interim nos invitis litigatoribus simulandum est dicere, quod Cicero pro Cluentio facit circa iudiciariam legem;
한편으로 우리는 소송 당사자들의 뜻에 반하여 어떤 말들을 하는 체해야 하는데, 이는 키케로가 『클루엔티우스 변호 연설』에서 사법법에 관하여 행한 바와 같다.
nonnunquam, quasi interpellemur ab iis, subsistere; saepe convertenda ad ipsos oratio; hortandi ut sinant nos uti nostro consilio.
때로는 그들에 의해 가로막힌 것처럼 말을 멈추어야 하고, 자주 말을 그들 자신에게 돌려야 하며, 우리가 세운 계획을 사용하도록 허락해 달라고 권고해야 한다.
ita surrepetur animo iudicis et, dum sperat probationem pudoris, asperioribus illis minus repugnabit.
그렇게 함으로써 재판관의 마음에 살며시 스며들게 될 것이며, 그가 품위의 증명을 기대하는 동안에는 저 거친 점들에 대해 덜 반발하게 될 것이다.
§4.5.21quae cum receperit, etiam verecundiae defensioni facilior erit.
재판관이 이것들을 받아들였을 때, 그는 품위의 변호에 대해서도 더 유순해질 것이다.
sic utraque res invicem iuvabit, eritque iudex circa ius nostrum spe modestiae attentior, circa modestiam iuris probatione proclivior.
이처럼 두 가지 일이 서로를 도울 것이며, 재판관은 품위에 대한 기대 덕분에 우리의 권리에 대해 더 주의 깊어질 것이고, 권리의 증명 덕분에 품위에 대해 더 호의적으로 기울어질 것이다.
§4.5.22sed ut non semper necessaria aut utilis est partitio, ita opportune adhibita plurimum orationi lucis et gratiae confert.
그러나 구분이 언제나 필요하거나 유용한 것은 아닐지라도, 적절한 때에 쓰인다면 연설에 지극히 많은 빛과 품격을 더해준다.
neque enim solum id efficit, ut clariora fiant, quae dicuntur, rebus velut ex turba extractis et in conspectu iudicum positis; sed reficit quoque audientem certo singularum partium fine, non aliter quam facientibus iter multum detrahunt fatigationis notata inscriptis lapidibus spatia.
이는 단순히 언급되는 내용이 더 명확해지도록 만들 뿐만 아니라(사안들이 마치 어수선한 무리 속에서 끌어내어져 재판관들의 시야 안에 놓이듯이), 개별 부분의 확실한 경계를 통해 듣는 이를 상쾌하게 해주기도 하니, 이는 길을 가는 사람들에게 이정표에 새겨진 거리가 피로를 크게 덜어주는 것과 전혀 다름없다.
§4.5.23nam et exhausti laboris nosse mensuram voluptati est, et hortatur ad reliqua fortius exsequenda scire quantum supersit.
완수된 노고의 척도를 아는 것은 즐거움이며, 얼마나 남았는지를 아는 것은 남은 부분들을 더 힘차게 수행하도록 북돋아 주기 때문이다.
nihil enim longum videri necesse est, in quo, quid ultimum sit, certum est.
마지막이 무엇인지 확실한 일에서는, 어느 것도 길게 여겨질 필요가 없다.
§4.5.24nec immerito multum ex diligentia partiendi tulit laudis Q. Hortensius, cuius tamen divisionem in digitos diductam nonnunquam Cicero leviter eludit.
그리고 퀸투스 호르텐시우스가 구분하는 데 쏟은 꼼꼼함으로 많은 찬사를 얻은 것은 당연한 일이지만, 그의 손가락으로 갈라진 구분을 키케로는 때로 가볍게 비웃는다.
nam est suus et in gestu modus, et vitanda, utique maxime, concisa nimium et velut articulosa partitio.
몸짓에도 그 자체의 절도가 있으며, 무엇보다도 지나치게 자잘하게 쪼개어져 마치 마디마디 부서진 듯한 구분은 피해야 하기 때문이다.
§4.5.25nam et auctoritati plurimum detrahunt minuta illa nec iam membra sed frusta, et huius gloriae cupidi, quo subtilius et copiosius divisisse videantur, et supervacua adsumunt et quae natura singularia sunt secant, nec tam plura faciunt quam minora;
그 자잘한 부분들, 즉 이제는 지체가 아니라 파편에 불과한 것들은 위엄을 크게 깎아내리며, 이러한 영광을 탐내는 자들은 더 미시적이고 풍부하게 구분한 것처럼 보이기 위해 불필요한 것들을 끌어들이고 본래 하나인 것들을 잘라내어, 더 많게 만든다기보다는 더 작게 만들고 만다.
deinde cum fecerunt mille particulas, in eandem incidunt obscuritatem, contra quam partitio inventa est.
그리하여 그들이 수천 개의 조각들을 만들어 내었을 때는, 바로 그것을 막기 위해 구분이 고안되었던 것과 똑같은 모호함에 빠지게 된다.
§4.5.26et divisa autem et simplex propositio, quotiens utiliter adhiberi potest, primum debet esse aperta atque lucida (nam quid sit turpius, quam id esse obscurum ipsum, quod in eum solum adhibetur usum, ne sint cetera obscura?), tum brevis nec ullo supervacuo onerata verbo.
그리고 구분된 제시든 단순한 제시든, 그것이 유용하게 쓰일 수 있을 때는 언제나, 첫째로 분명하고 명료해야 하며(다른 것들이 모호해지지 않도록 하는 유일한 용도로 사용되는 바로 그것 자체가 모호하다는 것보다 더 수치스러운 일이 어디 있겠는가?), 둘째로 간결하여 아무런 불필요한 단어의 짐을 지지 않아야 한다.
non enim, quid dicamus, sed de quo dicturi simus ostendimus.
우리는 우리가 무슨 말을 하는지가 아니라, 무엇에 대해 말할 것인지를 보여주는 것이기 때문이다.
§4.5.27obtinendum etiam, ne quid in ea desit, ne quid supersit.
또한 그 안에 부족한 것도 없고 넘치는 것도 없도록 유지되어야 한다.
superest autem sic fere, cum aut in species partimur, quod in genera partiri sit satis, aut genere posito subiicitur species, ut dicam de virtute, iustitia, continentia, cum iustitia atque continentia virtutis sint species.
넘침이란 대개 다음과 같은 경우에 발생한다. 즉, 유(類)로 구분하는 것으로 충분한데 종(種)으로 구분하거나, 혹은 유를 제시한 뒤에 종을 덧붙이는 경우이니, 공정과 절제가 덕의 종임에도 내가 "덕, 공정, 절제에 대해 말하겠다"라고 하는 것과 같다.
§4.5.28partitio prima est, quid sit de quo conveniat, quid de quo ambigatur.
첫 번째 구분은 합의가 이루어진 사항이 무엇이고 논쟁이 되는 사항이 무엇인가 하는 것이다.
in eo, quod convenit, quid adversarius fateatur, quid nos; in eo, de quo ambigitur, quae nostrae propositiones, quae partis adversae.
합의된 사항에서는 상대방이 무엇을 인정하고 우리가 무엇을 인정하는지이며, 논쟁 중인 사항에서는 우리의 주장이 무엇이고 상대편의 주장이 무엇인지이다.
pessimum vero, non eodem ordine exsequi, quo quidque proposueris.
하지만 가장 나쁜 것은 각각 제시했던 것과 같은 순서로 수행하지 않는 것이다.