§4.2.77verbis elevare quaedam licebit;
말로써 어떤 일들을 완화하는 것이 허용될 것이다.
luxuria liberalitatis, avaritia parsimoniae, negligentia simplicitatis nomine lenietur;
즉, 방탕함은 관대함의 이름으로, 탐욕은 절약의 이름으로, 태만함은 단순함의 이름으로 완화될 것이다.
vultu denique, voce, habitu vel favoris aliquid vel miserationis merebor.
마지막으로 나는 표정, 목소리, 태도로써 호의나 동정 중 어느 하나를 얻어낼 것이다.
solet nonnunquam movere lacrimas ipsa confessio.
자백 자체가 때로 눈물을 자아내기도 한다.
atque ego libenter interrogem, sint illa defensuri, quae non narraverint, necne?
그리고 나는 기꺼이 묻고 싶다. 그들이 진술하지 않은 일들을 변호하려는 것인가, 그렇지 않은가?
§4.2.78nam si neque defenderint neque narraverint, tota causa prodetur;
왜냐하면 만일 그들이 변호하지도 않고 진술하지도 않는다면, 소송 전체가 버려질 것이기 때문이다.
at si defensuri sunt, proponere certe plerumque id, quod confirmaturi sumus, oportet.
하지만 만일 변호하려 한다면, 우리가 입증하려는 바를 보통 미리 제시하는 것이 정녕 필요하다.
cur ergo non exponamus, quod et dilui potest et, ut hoc contingat, utique indicandum est?
그렇다면, 반박될 수 있으며 또한 이를 실현하기 위해서는 어쨌든 제시되어야만 하는 바를, 왜 우리는 진술하지 않겠는가?
§4.2.79aut quid inter probationem et narrationem interest, nisi quod narratio est probationis continua propositio, rursus probatio narrationi congruens confirmatio? videamus ergo, num haec expositio longior demum debeat esse et paulo verbosior praeparatione et quibusdam argumentis (argumentis dico, non argumentatione), cui tamen plurimum confert frequens adfirmatio effecturos nos quod dicimus; non posse vim rerum ostendi prima expositione; exspectent et opiniones suas differant et bene sperent.
아니면 입증과 진술 사이에 무슨 차이가 있겠는가? 진술은 입증의 연속적인 제시이며, 반대로 입증은 진술에 부합하는 확증이라는 점을 제외하면 말이다. 그러므로 이 제시(진술)가 결국 준비와 어떤 논거들(나는 추론이 아니라 논거들을 말하는 것이다)에 의해 더 길어지고 다소 말이 많아져야 하는 것은 아닌지 살펴보자. 다만 여기에 대고 우리가 말하는 바를 실행해 보일 것이라는 빈번한 확언, 즉 "사실의 위력은 첫 제시만으로는 보여질 수 없으니, 그들은 기다려야 하고 의견을 보류해야 하며 좋은 기대를 품어야 한다"는 확언이 아주 크게 기여하겠지만 말이다.
§4.2.80denique utique narrandum est, quidquid aliter quam adversarius exposuit narrari potest, aut etiam prooemia sunt in his causis supervacua;
요컨대, 상대방이 제시한 것과 다른 방식으로 진술될 수 있는 것은 무엇이든 반드시 진술되어야 한다. 그렇지 않다면 이 소송들에서는 서론마저 불필요한 것이 된다.
quae quid magis agunt, quam ut cognitioni rerum accommodatiorem iudicem faciant? atque constabit, nusquam esse eorum maiorem usum, quam ubi animus iudicis ab aliqua contra nos insita opinione flectendus est.
서론이 재판관을 사실의 인지에 더 적합하게 만드는 것 말고 더 무엇을 하겠는가? 그리고 재판관의 마음이 우리에게 불리하게 박힌 어떤 의견으로부터 돌려져야 하는 곳에서만큼 그것들의 효용이 큰 곳은 어디에도 없다는 점이 분명해질 것이다.
§4.2.81coniecturales autem causae, in quibus de facto quaeritur, non tam saepe rei, de qua indicium est, quam eorum, per quae res colligenda est, expositionem habent.
한편, 사실에 대해 의문이 제기되는 추측 소송들에서는 재판의 대상인 사실 자체보다, 그것을 통해 사실을 추론해야 하는 정황들의 제시가 더 자주 포함된다.
quae cum accusator suspiciose narret, reus levare suspicionem debeat, aliter ab hoc atque ab illo ad iudicem perferri oportet.
고발인은 이를 의심스러운 방식으로 진술하고, 피고는 의혹을 누그러뜨려야 하므로, 이 자와 저 자에 의해 서로 다르게 재판관에게 전달되어야 마땅하다.
§4.2.82at enim quaedam argumenta turba valent, diducta leviora sunt.
하지만 "어떤 논거들은 무리를 지을 때 강하고, 흩어지면 더 가벼워진다"고들 할 것이다.
id quidem non eo pertinet, ut quaeratur an narrandum, sed quomodo narrandum sit.
그것은 정녕 진술해야 하는가의 여부가 아니라, 어떻게 진술해야 하는가에 관한 문제이다.
nam et congerere plura in expositione quid prohibet, si id utile est causae, et promittere, sed et dividere narrationem et probationes subiungere partibus atque ita transire ad sequentia?
왜냐하면 만일 소송에 유익하다면, 제시(진술) 안에서 여러 논거를 모아놓는 것과 약속하는 것, 나아가 진술을 나누고 각각의 부분에 입증을 덧붙인 뒤 다음 단계로 넘어가는 것을 대체 무엇이 막겠는가?
§4.2.83nam ne iis quidem accedo, qui semper eo putant ordine, quo quid actum sit, esse narrandum, sed eo malo narrare, quo expedit.
왜냐하면 나는 늘 일이 일어난 순서대로 진술해야 한다고 생각하는 이들에게조차 동조하지 않으며, 오히려 유리한 순서대로 진술하기를 선호하기 때문이다.
quod fieri plurimis figuris licet.
이는 아주 다양한 수사적 기교(변형)를 통해 가능하다.
nam et aliquando nobis excidisse simulamus, cum quid utiliore loco reducimus, et interim nos reddituros reliquum ordinem testamur, quia sic futura sit causa lucidior; interim re exposita subiungimus causas quae antecesserunt.
왜냐하면 어떤 일을 더 유용한 대목에서 다시 끌어올 때 우리는 그것을 잠시 잊어버렸던 척하기도 하고, 때로는 그렇게 해야 소송이 더 명료해질 것이기 때문에 남은 순서로 되돌아가겠다고 밝히기도 하며, 때로는 사실을 제시한 뒤에 그보다 앞섰던 원인들을 덧붙이기도 하기 때문이다.
§4.2.84neque enim est una lex defensionis certumque praescriptum;
변호에는 하나의 법칙이나 정해진 규정만 있는 것이 아니다.
pro re, pro tempore intuenda quae prosint, atque ut erit vulnus, ita vel curandum protinus vel, si curatio differri potest, interim deligandum.
사안에 따라, 시기에 따라 유익한 바를 살피어야 하니, 마치 상처가 어떠한가에 따라 즉시 치료해야 하거나, 만일 치료가 미루어질 수 있다면 우선은 붕대로 동여매어 두어야 하는 것과 같다.
§4.2.85nec saepius narrare duxerim nefas, quod Cicero pro Cluentio fecit;
또한 나는 여러 번 진술하는 것을 결코 그릇된 일이라 보지 않는다. 키케로는 크루엔티우스 변호 연설에서 그렇게 했다.
estque non concessum modo, sed aliquando etiam necessarium, ut in causis repetundarum omnibusque quae simplices non sunt.
그리고 이는 허용될 뿐 아니라, 독직죄 소송이나 단순하지 않은 모든 소송에서는 때로 필수적이기도 하다.
amentis est enim superstitione praeceptorum contra rationem causae trahi.
규칙에 대한 맹신 때문에 소송의 합리성에 반하는 방향으로 끌려가는 것은 어리석은 자의 일이기 때문이다.
§4.2.86narrationem ideo ante probationes ponere est institutum, ne iudex, qua de re quaeratur, ignoret.
진술을 입증 앞에 놓는 것은 재판관이 무엇에 대해 심리하는지 모르는 일이 없도록 하기 위해 세워진 관례이다.
cur igitur, si singula probanda aut refellenda erunt, non singula etiam narrentur? me certe, quantacunque nostris experimentis habenda est fides, fecisse hoc in foro, quotiens ita desiderabat utilitas, probantibus et eruditis et iis, qui iudicabant, scio;
그렇다면, 만일 개별 사안들이 입증되거나 반박되어야 한다면, 개별 사안들 역시 각각 진술되지 못할 이유가 어디 있겠는가? 적어도 나의 경험에 아무리 큰 신뢰를 두어야 한다 한들, 실익이 요구할 때마다 내가 법정에서 이와 같이 행하였고 학식 있는 자들과 재판을 맡은 자들 모두가 이를 찬동했음을 나는 알고 있다.
et (quod non arroganter dixerim, quia sunt plurimi, quibuscum egi, qui me refellere possint, si mentiar) fere ponendae a me causae officium exigebatur.
그리고 (내가 거짓말을 한다면 나를 반박할 수 있는, 나와 함께 소송을 치른 이들이 아주 많기에 결코 오만하게 말하는 것은 아니지만) 나에게는 소송(사실)을 제시하는 임무가 거의 항상 요구되곤 했다.