§4.2.54ne illud quidem fuerit inutile, semina quaedam probationum spargere, verum sic ut narrationem esse meminerimus non probationem.
입증의 어떤 씨앗들을 뿌려두는 것 역시 무용하지 않을 것이다. 다만 그것이 입증이 아니라 진술이라는 점을 우리가 기억하는 조건 하에서이다.
nonnunquam tamen etiam argumento aliquo confirmabimus, quod proposuerimus, sed simplici et brevi, ut in veneficiis: sanus bibit, statim concidit, livor ac tumor confestim est insecutus. §4.2.55hoc faciunt et illae praeparationes, cum reus dicitur robustus, armatus contra infirmos, inermes, securos.
그러나 때로는 우리가 제시한 바를 어떤 논거로 확인하기도 하겠으나, 독살 사건에서처럼 단순하고 짧아야 한다. "건강한 상태로 마셨다. 즉시 쓰러졌다. 이어서 곧바로 청자색 변색과 부종이 뒤따랐다." 저 사전 준비들도 이와 같은 역할을 하니, 피고인이 약하고 무장하지 않고 방심한 이들에 대해 강건하고 무장한 상태였다고 언급되는 경우가 그러하다.
omnia denique, quae probation tractaturi sumus, personam, causam, locum, tempus, instrumentum, occasionem, narratione delibabimus.
요컨대 우리가 입증에서 다루게 될 모든 것, 즉 인물, 원인, 장소, 시간, 도구, 기회를 진술에서 미리 맛보여 두는 것이다.
§4.2.56aliquando, si destituti fuerimus his, etiam fatebimur vix esse credibile, sed verum et hoc maius habendum scelus;
때로는 만일 우리가 이것들을 결여하고 있다면, 거의 믿기 힘들지만 참된 사실이며, 이 때문에 이 범죄가 더욱 중대하게 여겨져야 한다고 자백하기까지 할 것이다.
nescire nos quomodo factum sit aut quare, mirari sed probaturos.
어떻게 혹은 왜 행해졌는지 우리는 알지 못하고 놀랍게 여기지만, 입증해 보이겠노라고 하면서 말이다.
§4.2.57optimae vero praeparationes erunt quae latuerint, it a Cicerone sunt quidem utilissime praedicta omnia, per quae Miloni Clodius non Clodio Milo insidiatus esse videatur;
그러나 가장 좋은 사전 준비들은 숨겨져 있는 것들일 것이다. 그리하여 키케로에 의해 참으로 유익하게도, 클로디우스가 밀로를 노린 것이지 밀로가 클로디우스를 노린 것이 아닌 것처럼 보이게 만드는 모든 일들이 미리 진술되어 있다.
plurimum tamen facit illa callidissima simplicitatis imitatio: Milo autem, cum in senate fuisset eo die, (quoad senatus est dimissus, domum venit, calceos et vestimenta mutauit, paulisper, dum se uxor, ut fit, comparat, commoratus est. §4.2.58quam nihil festinato, nihil praeparato fecisse videtur Milo! quod non solum rebus ipsis vir eloquentissimus, quibus moras et lentum profectionis ordinem ducit, sed verbis etiam vulgaribus et cotidianis et arte occulta consecutus est;
그러나 가장 크게 작용하는 것은 저 지극히 교묘한 순박함의 모방이다. "그러나 밀로는 그날 원로원에 있었는데, 원로원이 해산될 때까지 머물다가 집으로 돌아와 신발과 옷을 갈아입고, 그의 아내가 흔히 그러하듯 준비하는 동안 잠시 머물렀다." 밀로가 얼마나 서두름 없이, 아무런 준비 없이 행동한 것처럼 보이는가! 이 점을 저 지극히 웅변적인 인물은 지체를 유도하고 느릿한 출발 순서를 이끌어내는 사실들 자체에 의해서뿐만 아니라, 지극히 평범하고 일상적인 언어와 숨겨진 기술로도 성취하였다.
quae si aliter dicta essent, strepitu ipso iudicem ad custodiendum patronum excitassent.
만일 이것들이 다른 방식으로 말해졌다면, 그 울림 자체만으로도 재판관을 깨워 변호인을 감시하게 만들었을 것이다.
§4.2.59frigere videntur ista plerisque, sed hoc ipso manifestum est, quomodo iudicem fefellerit, quod vix a lectore deprehenditur.
이러한 것들이 대부분의 이들에게는 밋밋해 보이지만, 바로 이 사실로써 어떻게 그것이 재판관을 속였는지가 명백해진다. 왜냐하면 독자에게조차 거의 간파되지 않기 때문이다.
haec sunt quae credibilem faciant expositionem.
이것들이 진술을 신뢰할 수 있게 만드는 요소들이다.
§4.2.60nam id quidem, ne qua contraria aut sibi repugnantia in narratione dicamus, si cui praecipiendum est, is reliqua frustra docetur, etiamsi quidam scriptores artium hoc quoque tanquam occultum et a se prudenter erutum tradunt.
왜냐하면 진술 안에서 모순되거나 서로 상충하는 말을 하지 말아야 한다는 저 사항에 관해서는, 만일 누군가에게 그것을 가르쳐야 한다면 그는 나머지 것들을 가르쳐보아야 헛수고이기 때문이다. 비록 일부 수사학 저술가들이 이것 역시 은밀하고 자신들이 현명하게 발굴해 낸 것처럼 전하고 있을지라도 말이다.
§4.2.61his tribus narrandi virtutibus adiiciunt quidam magnificentiam, quam μεγαλοπρέπειαν vocant, quae neque in omnes causas cadit (nam quid in plerisque iudiciis privatis, de certa credita, locato et conducto, interdictis habere loci potest supra modum se tollens oratio?) neque semper est utilis, velut proximo exemplo Miloniano patet.
이러한 세 가지 진술의 미덕에 어떤 이들은 장려함, 즉 그리스어로 megaloprepena라 부르는 것을 덧붙인다. 그것은 모든 사건에 적용되는 것도 아니며(참으로 대부분의 민사 재판, 즉 확정 채권, 임대차, 금지명령 등에서 분수에 넘치게 치솟는 연설이 무슨 자리를 차지할 수 있겠는가?), 항상 유익한 것도 아니니 바로 앞의 밀로의 예가 보여주는 바와 같다.
§4.2.62et meminerimus multas esse causas, in quibus confitendum, excusandum, summittendum sit quod exponimus;
그리고 우리가 제시하는 바를 자백해야 하고 변명해야 하며 낮추어 말해야 하는 많은 사건들이 있음을 기억해야 한다.
quibus omnibus aliena est illa magnificentiae virtus.
이 모든 사건들에게 저 장려함의 미덕은 이질적이다.
quare non magis proprium narrationis est magnifice dicere quam miserabiliter, invidiose, graviter, dulciter, urbane;
그러므로 장려하게 말하는 것이 애처롭게, 반감을 사도록, 엄숙하게, 감미롭게, 재치 있게 말하는 것보다 더 진술에 고유한 것은 아니다.
quae, cum suo quoque loco sint laudabilia, non sunt huic parti proprie adsignata et velut dedita.
이들은 각기 제 자리에서 칭찬받을 만하지만, 이 부분에 고유하게 할당되고 전념된 것은 아니다.
§4.2.63illa quoque ut narrationi apta, ita ceteris quoque partibus communis est virtus, quam Theodectes huic uni proprie dedit;
저 미덕 역시 진술에 적합할 뿐만 아니라 다른 부분들에도 공통된 미덕인데, 테오덱테스는 이를 이 부분 하나에만 고유하게 부여했다.
non enim magnificam modo vult esse, verum etiam iucundam expositionem.
왜냐하면 그는 진술이 장려할 뿐만 아니라 즐겁기를 원하기 때문이다.
sunt qui adiiciant his evidentiam, quae ἐνάργεια Graece vocatur.
이들에 더하여 그리스어로 enargeia라 불리는 생생함을 덧붙이는 이들도 있다.
§4.2.64neque ego quemquam deceperim, ut dissimulem Ciceroni quoque plures partes placere.
내가 누군가를 속여서 키케로에게도 더 많은 요소들이 마음에 들었다는 점을 숨기는 일은 없을 것이다.
nam praeterquam planam et brevem et credibilem vult esse evidentem, moratam cum dignitate.
왜냐하면 그는 명료하고 짧고 신뢰할 만한 것 외에도 생생함과 품위를 동반한 성격 묘사를 갖추기를 원하기 때문이다.
sed in oratione morata debent esse omnia cum dignitate, quae poterunt.
그러나 성격 묘사가 깃든 연설에서는 가능한 모든 것들이 품위를 동반해야 한다.
evidentia in narratione, quantum ego intelligo, est quidem magna virtus, cum quid veri non dicendum, sed quodammodo etiam ostendendum est;
내가 이해하는 한, 진술에서의 생생함은 참된 사실을 단순히 말해야 할 뿐만 아니라 어떤 면에서는 보여주기도 해야 할 때 실로 큰 미덕이다.
sed subiici perspicuitati potest, quam quidam etiam contrariam interim putaverunt, quia in quibusdam causis obscuranda veritas esset; quod est ridiculum.
그러나 이는 명료함 아래에 놓일 수 있는데, 어떤 이들은 특정 사건에서는 진실이 가려져야 하므로 이 미덕이 때로는 명료함과 상반된다고 생각했으나, 이는 어불성설이다.
§4.2.65nam qui obscurare vult, narrat falsa pro veris, et in iis quae narrat debet laborare, ut videantur quam evidentissima.
왜냐하면 진실을 가리기를 원하는 자는 참된 것 대신 거짓된 것을 진술하며, 자신이 진술하는 바가 최대한 생생하게 보이도록 노력해야 하기 때문이다.