§3.9.1nunc de iudiciali genere, quod est praecipue multiplex, sed officiis constat duobus intentionis ac depulsionis.
이제 특히 다양하지만, 소추와 항변이라는 두 가지 직무로 구성되는 사법 장르에 대해 [논한다].
cuius partes, ut plurimis auctoribus placuit, quinque sunt: prooemium, narratio, probatio, refutatio, peroratio.
많은 저술가들이 합의한 바와 같이, 그것의 부분은 다섯 가지이니, 곧 머리말, 진술, 증명, 반박, 맺음말이다.
his adiecerunt quidam partitionem, propositionem, excessum; quarum priores duae probationi succedunt.
여기에 어떤 이들은 분할, 제시, 일탈을 추가했는데, 이것들 중 앞의 두 가지는 증명에 속한다.
§3.9.2nam proponere quidem, quae sis probaturus, necesse est, sed et concludere;
왜냐하면 자신이 증명할 바를 제시하는 것은 확실히 필요하지만 결론을 내리는 것도 마찬가지이기 때문이다.
cur igitur si illa pars causae est, non et haec sit? partitio vero dispositionis est species, ipsa dispositio pars rhetorices et per omnes materias totumque earum corpus aequaliter fusa, sicut inuentio, elocutio.
그렇다면 만일 전자가 사건의 부분이라면 왜 후자도 그렇지 않겠는가? 그러나 분할은 배열의 일종(종)이며, 배열 자체는 수사학의 한 부분으로서 발상이나 표현과 마찬가지로 모든 제재와 그것들의 전체 몸체에 균등하게 퍼져 있는 것이다.
§3.9.3ideoque eam non orationis totius partem unam esse credendum est sed quaestionum etiam singularum.
그러므로 그것(분할)을 연설 전체의 한 부분으로 믿어서는 안 되며, 개별적인 논점(물음)들의 부분으로도 믿어야 한다.
quae est enim quaestio, in qua non promittere possit orator, quid primo, quid secundo, quid tertio sit loco dicturus? quod est proprium partitionis.
왜냐하면 웅변가가 첫째로, 둘째로, 셋째로 무엇을 말할 것인지를 약속할 수 없는 논점이 어디에 있겠는가? 이것이 분할에 고유한 성질이기 때문이다.
quam ergo ridiculum est, quaestionem quidem speciem esse probationis, partitionem autem, quae sit species quaestionis, partem totius orationis vocari?
그렇다면 논점 자체는 증명의 일종인데, 논점의 일종인 분할이 연설 전체의 부분이라 불리는 것은 얼마나 우스꽝스러운 일인가?
§3.9.4egressio vero vel, quod usitatius esse coepit, excessus, sive est extra causam, non potest esse pars causae, sive est in causa, adiutorium vel ornamentum partium est earum, ex quibus egreditur.
그러나 일탈, 혹은 더 흔하게 쓰이기 시작한 표현으로는 '여담'은, 만일 그것이 사건의 밖에 있다면 사건의 부분일 수 없고, 만일 사건 안에 있다면 그것이 벗어나는 부분들의 보조나 장식이다.
nam si, quidquid in causa est, pars causae vocabitur, cur non argumentum, similitudo, locus communis, adfectus, exempla partes vocentur?
왜냐하면 만일 사건 안에 있는 것이라면 무엇이든 사건의 부분이라 불려야 한다면, 왜 논거, 유사성, 공통 논제, 감정, 실례들은 부분이라 불리지 않겠는가?
§3.9.5tamen nec iis adsentior, qui detrahunt refutationem tanquam probationi subiectam, ut Aristoteles;
하지만 아리스토텔레스처럼 반박을 증명에 예속된 것으로 보아 제외하는 이들에게도 나는 동의하지 않는다.
haec enim est, quae constituat, illa, quae destruat.
왜냐하면 전자는 확립하는 것이고 후자는 파괴하는 것이기 때문이다.
hoc quoque idem aliquatenus novat, quod prooemio non narrationem subiungit sed propositionem.
그(아리스토텔레스)는 또한 머리말에 진술을 연결하지 않고 제시를 연결한다는 점에서도 이와 동일하게 어느 정도 혁신을 시도한다.
verum id facit, quia propositio ei genus, narratio species videtur, et hac non semper, illa semper et ubique credit opus esse.
그러나 그가 그렇게 하는 이유는, 그에게 제시가 유(類)이고 진술이 종(種)으로 보이며, 진술은 항상 필요한 것은 아니지만 제시는 언제 어디서나 필요하다고 믿기 때문이다.
§3.9.6verum ex his quas constitui partibus non, ut quidque primum dicendum, ita primum cogitandum est;
그러나 내가 정한 이 부분들 중에서, 각 부분이 먼저 말해져야 한다고 해서 먼저 생각되어야 하는 것은 아니다.
sed ante omnia intueri oportet, quod sit genus causae, quid in ea quaeratur, quae prosint, quae noceant, deinde quid confirmandum sit ac refellendum, tum quo modo narrandum.
오히려 무엇보다 먼저 사건의 장르가 무엇인지, 그 속에서 무엇이 규명되는지, 무엇이 이롭고 무엇이 해로운지를 관찰해야 하며, 그 다음에 무엇을 옹호하고 무엇을 반박해야 할지, 그리고 어떻게 진술해야 할지를 관찰해야 한다.
§3.9.7expositio enim probationum est praeparatio, nec esse utilis potest, nisi prius constiterit, quid debeat de probatione promittere.
왜냐하면 진술은 증명의 준비이며, 증명에 대해 무엇을 약속해야 할지가 먼저 확립되어 있지 않다면 유용할 수 없기 때문이다.
postremo intuendum, quemadmodum iudex sit conciliandus.
마지막으로, 재판관을 어떻게 포섭해야 할지를 관찰해야 한다.
neque enim nisi totius causae partibus diligenter inspectis scire possumus, qualem nobis facere animum cognoscentis expediat, severum an mitem, concitatum an remissum, adversum gratiae an obnoxium.
왜냐하면 사건 전체의 부분들을 신중하게 검토하지 않고서는, 심리하는 자의 마음을 어떤 상태로 만드는 것이 우리에게 유리할지(엄격하게 만들지 온화하게 만들지, 격앙시킬지 완화시킬지, 호의에 반대하게 만들지 그것에 순종하게 만들지)를 알 수 없기 때문이다.
§3.9.8neque ideo tamen eos probaverim, qui scribendum quoque prooemium novissime putant.
그렇다고 해서 머리말 역시 가장 마지막에 쓰여야 한다고 생각하는 이들을 내가 지지하는 것은 아니다.
nam ut conferri materiam omnem et, quid quoque loco sit opus, constare decet, antequam dicere aut scribere ordiamur, ita incipiendum ab iis, quae prima sunt.
왜냐하면 우리가 말하거나 쓰기 시작하기 전에 모든 제재가 모이고 각 처소에 무엇이 필요한지 확립되어야 마땅한 것처럼, 가장 먼저 있는 것들로부터 시작해야 하기 때문이다.
§3.9.9nam nec pingere quisquam aut fingere coepit a pedibus, nec denique ars ulla consummatur ibi, unde ordiendum est.
왜냐하면 그림을 그리거나 조각을 하는 이 중에 발부터 시작하는 사람은 없고, 마침내 그 어떤 기술도 시작해야 할 곳에서 완성되는 것은 아니기 때문이다.
quid fiet alioqui, si spatium componendi orationem stilo non fuerit? nonne nos haec inversa consuetudo deceperit? inspicienda igitur materia est, quo praecepimus ordine, scribenda, quo dicemus.
그렇지 않고 만일 글로 연설을 구성할 시간이 없다면 어떻게 되겠는가? 이 전도된 관습이 우리를 속이게 되지 않겠는가? 그러므로 제재는 우리가 지시한 순서대로 관찰되어야 하고, 쓰는 것은 우리가 말하게 될 순서대로 쓰여야 한다.