§12.2.11quanquam ea non tam est minute atque concise in actionibus utendum quam in disputationibus, quia non docere modo, sed movere etiam ac delectare audientes debet orator, ad quod impetu quoque ac viribus et decore est opus;
하지만 이 일들은 토론에서만큼 실제 연설에서 그렇게 세세하고 간결하게 사용되어서는 안 되니, 왜냐하면 연설가는 단지 가르칠 뿐만 아니라 청중을 감동시키고 즐겁게 해야 하며, 이를 위해서는 기세와 힘, 그리고 품격도 필요하기 때문이다.
ut vis amnium maior est altis ripis multoque gurgitis tractu fluentium quam tenuis aquae et obiectu lapillorum resultantis.
이는 깊은 강둑 사이로 소용돌이의 거대한 흐름을 따라 흘러내리는 강의 힘이, 잔돌들의 가로막힘에 부딪쳐 튀는 가느다란 물의 힘보다 더 큰 것과 같다.
§12.2.12et ut palaestrici doctores illos, quos numeros vocant, non idcirco discentibus tradunt, ut iis omnibus ii, qui didicerint, in ipso luctandi certamine utantur (plus enim pondere et firmitate et spiritu agitur), sed ut subsit copia illa, ex qua unum aut alterum, cuius se occasio dederit, §12.2.13efficiant, ita haec pars dialectica, sive illam dicere malumus disputatricem, ut est utilis saepe et finitionibus et comprehensionibus et separandis quae sunt differentia, et resolvenda ambiguitate, distinguendo, dividendo, illiciendo, implicando, ita, si totum sibi vindicaverit in foro certamen, obstabit melioribus et sectas ad tenuitatem suam vires ipsa subtilitate consumet.
체육 스승들이 이른바 기본 동작이라 부르는 것들을 배우는 이들에게 전수하는 것은, 그것을 배운 이들이 실제 레슬링 시합에서 그것들을 전부 사용하도록 하기 위함이 아니라(시합은 무게와 견고함과 기백으로 더 많이 행해지기 때문이다), 기회가 생겼을 때 그중 하나나 둘을 실행할 수 있도록 저 풍부한 비축이 밑바탕에 깔려 있게 하려는 것인바, 이와 마찬가지로 이 논리적 부분(또는 우리가 그것을 토론술이라 부르고 싶다면 그렇게 부르겠지만)은 정의와 요약, 다른 것들의 구별, 애매함의 해결, 분별, 분할, 유도, 얽어매기 등에 흔히 유용하지만, 만약 그것이 법정의 싸움 전체를 자기 것으로 주장하려 든다면 더 나은 일들에 방해가 될 것이며, 자잘한 세밀함 자체로 인해 제 가냘픔에 맞추어 쪼개진 힘을 그 세밀함 자체 속에서 소진해 버릴 것이다.
§12.2.14itaque reperias quosdam in disputando mire callidos, cum ab ilia cavillatione discesserint, non magis sufficere in aliquo graviore actu quam parva quaedam animalia, quae in angustiis mobilia campo deprehenduntur.
그러므로 토론에서는 지극히 교묘하지만, 그 말꼬리 잡기에서 벗어나면, 좁은 곳에서는 민첩하나 벌판에서는 붙잡히고 마는 어떤 작은 동물들보다 더 나을 것 없이 어떤 중대한 활동에서도 제 몫을 하지 못하는 이들을 보게 될 것이다.
§12.2.15iam quidem pars illa moralis, quae dicitur Ethice, certe tota oratori est accommodata.
이제 윤리학이라 불리는 저 도덕적 부분은 확실히 그 전체가 연설가에게 적합하다.
nam in tanta causarum, sicut superioribus libris diximus, varietate, cum alia coniectura quaerantur, alia finitionibus concludantur, alia iure summoveantur vel transferantur, alia colligantur vel ipsa inter se concurrant vel in diversum ambiguitate ducantur, nulla fere dici potest, cuius non parte in aliqua tractatus aequi ac boni reperiatur, plerasque vero esse quis nescit, quae totae in sola qualitate consistant?
왜냐하면 앞선 권들에서 우리가 말했듯이, 소송 사건의 이토록 큰 다양성 속에서, 어떤 것들은 추측으로 탐구되고, 어떤 것들은 정의로 종결되며, 어떤 것들은 법으로 배제되거나 이송되고, 어떤 것들은 추론되거나 스스로 서로 충돌하거나 애매함으로 인해 서로 다른 방향으로 인도되지만, 그 어느 소송도 어느 일부분에서 공평과 선에 관한 논의가 발견되지 않는 것은 거의 말할 수 없기 때문이다. 그리고 대부분의 사건이 전적으로 오직 ‘성질’에만 달려 있다는 것을 누가 모르겠는가?
§12.2.16in consiliis vero quae ratio suadendi est ab honesti quaestione seposita? quin ilia etiam pars tertia, quae laudandi ac vituperandi officiis continetur, nempe in tractatu recti pravique versatur.
권고에서 고결함에 대한 탐구와 분리된 설득의 논리가 대체 무엇이 있겠는가? 하물며 찬양과 비난의 의무로 이루어진 저 세 번째 부분 역시 분명 옳고 그름에 대한 논의와 관련되어 있지 않은가.
§12.2.17an de iustitia, fortitudine, abstinentia, temperantia, pietate non plurima dicet orator? sed ille vir bonus, qui haec non vocibus tantum sibi nota atque nominibus aurium tenus in usum linguae perceperit, sed qui virtutes ipsas mente complexus ita sentiat, nec in cogitando ita laborabit sed, quod sciet, vere dicet.
아니면 연설가가 정의, 용맹, 절제, 자제, 경건에 대해 극히 많은 말을 하지 않겠는가? 그러나 이러한 것들을 단지 말과 이름으로만, 귀에 들리는 대로 혀의 소용을 위해 이해한 자가 아니라, 덕 그 자체를 마음으로 품고 그렇게 느끼는 저 선한 사람은, 생각할 때 그렇게 애쓰지 않고 자기가 아는 바를 진실되게 말할 것이다.
§12.2.18cum sit autem omnis generalis quaestio speciali potentior, quia universo pars continetur, non utique accedit parti quod universum est, profecto nemo dubitabit, generales quaestiones in illo maxime studiorum more versatas.
그런데 모든 일반적인 물음은 개별적인 물음보다 더 강력한바, 전체에 부분이 포함되는 반면, 전체인 것이 반드시 부분에 귀속되지는 않기 때문이며, 그렇기에 일반적인 물음들이 저 학습의 관행 속에서 가장 많이 다루어진다는 점을 참으로 아무도 의심하지 않을 것이다.
§12.2.19iam vero cum sint multa propriis brevibusque comprehensionibus finienda (unde etiam status causarum dicitur finitiuus), nonne ad id quoque instrui ab iis, qui plus in hoc studii dederunt, oportet? quid? non quaestio iuris omnis aut verborum proprietate aut aequi disputatione aut voluntatis coniectura continetur? quorum pars ad rationalem, pars ad moralem tractatum redundat.
더욱이 많은 일들이 고유하고 간결한 정의에 의해 규정되어야 하니(여기서 소송의 쟁점도 정의적 쟁점이라 불린다), 이 일에 대해서도 이에 더 많은 연구를 바친 이들에게 지도를 받는 것이 마땅하지 않겠는가? 어떠한가? 법에 관한 모든 물음은 낱말의 고유한 뜻이나 공평함에 대한 논쟁, 혹은 의도에 대한 추측으로 채워져 있지 않음이 없지 않은가? 이것들의 일부는 논리적 논의로, 일부는 도덕적 논의로 흘러 들어간다.
§12.2.20ergo natura permixta est omnibus istis oratio, quae quidem oratio est vere.
그러므로 진정으로 연설인 것은 그 본성상 이 모든 것과 뒤섞여 있다.
nam ignara quidem huiusce doctrinae loquacitas erret necesse est, ut quae vel nullos vel falsos duces habeat.
실로 이 학식을 모르는 수다는, 길잡이가 전혀 없거나 잘못된 길잡이를 두고 있는 셈이어서 헤맬 수밖에 없기 때문이다.
pars vero naturalis, cum est ad exercitationem dicendi tanto ceteris uberior, quanto maiore spiritu de divinis rebus quam humanis eloquendum est, tum illam etiam moralem, sine qua nulla esse, ut docuimus, oratio potest, totam complectitur.
한편 자연학적 부분은, 인간적인 일들보다 신적인 일들에 대해 더 큰 기개로 말해야 하는 만큼 다른 부분들보다 연설의 수련을 위해 훨씬 더 풍부한 동시에, 그것 없이는 아무런 연설도 존재할 수 없다고 우리가 가르쳤던 저 도덕적 부분 역시 온전히 포괄한다.
§12.2.21nam si regitur providentia mundus, administranda certe bonis viris erit res publica; si divina nostris animis origo, tendendum ad virtutem nec voluptatibus terreni corporis serviendum.
왜냐하면 세계가 섭리로 다스려진다면 국가 역시 확실히 선한 이들에 의해 운영되어야 할 것이고, 우리의 영혼이 신적인 기원을 가진다면 우리는 덕을 향해 나아가야지 지상의 육체적 쾌락에 굴복해서는 안 되기 때문이다.
an haec non frequenter tractabit orator? iam de auguriis, responsis, religione denique omni, de quibus maxima saepe in senatu consilia versata sunt, non erit ei disserendum, si quidem, ut nobis placet, futurus est vir civilis idem? quae denique intelligi saltem potest eloquentia hominis optima nescientis?
연설가가 이 일들을 자주 다루지 않겠는가? 또한 일찍이 원로원에서 종종 매우 중대한 정사가 다루어졌던 조점, 신탁, 그리고 마침내 모든 종교에 대하여, 만약 그가 우리의 바람대로 동시에 시민적 정치가가 되고자 한다면, 그가 토론하지 않아도 되겠는가? 마지막으로, 가장 훌륭한 것들을 모르는 인간의 웅변이 도대체 어떻게 상상이라도 될 수 있겠는가?