§12.1.29quae certe melius persuadebit aliis qui prius persuaserit sibi.
그 연설은, 먼저 스스로를 설득한 사람일수록 다른 이들을 더 잘 설득할 것이다.
prodit enim se, quamlibet custodiatur, simulatio, nec unquam tanta fuerit loquendi facultas, ut non titubet atque haereat, quotiens ab animo verba dissentiunt.
왜냐하면 위선은 아무리 단속하려 해도 저절로 드러나기 마련이며, 말과 마음이 어긋날 때마다 머뭇거리고 막히지 않을 만큼 말하는 능력이 결코 클 수는 없기 때문이다.
vir autem malus aliud dicat necesse est quam sentit.
그러나 악인은 자신이 느끼는 바와 다른 것을 말할 수밖에 없다.
§12.1.30bonos nunquam honestus sermo deficiet, nunquam rerum optimarum (nam iidem etiam prudentes erunt) inventio;
선한 이들에게는 고결한 언어가 결코 부족하지 않을 것이며, 가장 훌륭한 사안에 대한 구상(그들은 또한 현명할 것이기 때문이다) 역시 결코 부족하지 않을 것이다.
quae etiamsi lenociniis destituta sit, satis tamen natura sua ornatur nec quidquam non diserte, quod honeste, dicitur.
이러한 구상은 비록 꾸밈이 결여되어 있을지라도 그 자체의 본성으로 충분히 장식되어 있으며, 고결하게 말해진 것치고 웅변적이지 않게 말해진 것은 아무것도 없다.
§12.1.31quare, iuventus, immo omnes aetates, (neque enim rectae voluntati serum est tempus ullum) totis mentibus huc tendamus, in hoc elaboremus;
그러므로 청년들이여, 아니 모든 세대들이여(바른 의지를 품기에 너무 늦은 때란 없기 때문이다), 온 마음을 다해 이곳을 향하고, 여기에 힘쓰자.
forsan et consummare contingat.
어쩌면 완성에 이르는 행운을 얻을지도 모른다.
nam si natura non prohibet et esse virum bonum et esse dicendi peritum, cur non aliquis etiam unus utrumque consequi possit? cur autem non se quisque speret fore illum aliquem?
왜냐하면 자연이 선한 사람이 되는 것과 말하기에 능숙한 사람이 되는 것 모두를 금하지 않는다면, 어찌 어떤 단 한 사람이라도 그 둘을 다 이룰 수 없겠는가? 또한 왜 각자가 자신이 바로 그 누군가가 되기를 바라지 않겠는가?
§12.1.32ad quod si vires ingenii non suffecerint, tamen ad quem usque modum processerimus, meliores erimus ex utroque.
이에 재능의 힘이 미치지 못할지라도, 우리가 어느 정도까지 나아갔든 간에, 양쪽 모두에서 우리는 더 나아질 것이다.
hoc certe procul eximatur animo, rerum pulcherrimam eloquentiam cum vitiis mentis posse misceri.
가장 아름다운 것인 웅변이 마음의 사악함과 섞일 수 있다는 생각만큼은 확실히 마음속에서 멀리 쫓아내야 한다.
facultas dicendi, si in malos incidit, et ipsa iudicanda est malum;
말하는 능력은 만약 악인에게 주어진다면 그 자체로 악으로 판단되어야 한다.
peiores enim illos facit, quibus contigit.
왜냐하면 그것을 얻은 이들을 더욱 나쁘게 만들기 때문이다.
§12.1.33videor mihi audire quosdam (neque enim deerunt unquam, qui diserti esse quam boni malint) illa dicentes: Quid ergo tantum est artis in eloquentia? cur tu de coloribus et difficilium causarum defensione, nonnihil etiam de confessione locutus es, nisi aliquando vis ac facultas dicendi expugnat ipsam veritatem? bonus enim vir non agit nisi bonas causas, eas porro etiam sine doctrina satis per se tuetur veritas ipsa. §12.1.34quibus ego, cum de meo primum opere respondero, etiam pro boni viri officio, si quando eum ad defensionem nocentium ratio duxerit, satisfaciam.
나는 어떤 이들(선하기보다 웅변적이기를 바라는 이들은 언제나 존재하기 마련이기에)이 이렇게 말하는 것이 들리는 듯하다. "그렇다면 웅변에 그토록 많은 기술이 있는 까닭은 무엇인가? 당신은 왜 색채나 까다로운 사건의 변호에 대해, 나아가 자백에 대해서도 적잖이 이야기했는가? 말하는 힘과 능력이 때로는 진실 그 자체를 이겨내기 위한 것이 아니라면 말이다. 선한 사람은 선한 사건만을 다루며, 나아가 그러한 사건들은 배움이 없어도 진실 그 자체가 스스로를 충분히 옹호해 주기 때문이다." 이들에게 나는 먼저 나의 저작에 대해 답변한 뒤, 이성이 언제고 선한 사람을 유죄 자의 변호로 인도할 때가 있다면, 선한 사람의 의무를 위해서도 충분히 납득할 만한 설명을 하겠다.
pertractare enim, quomodo aut pro falsis aut etiam pro iniustis aliquando dicatur, non est inutile, vel propter hoc solum, ut ea facilius et deprehendamus et refellamus;
왜냐하면 거짓이나 혹은 불의를 위해서조차 때로 어떻게 말해야 하는지를 상세히 다루는 것은 유용하지 않은 일이 아니기 때문이며, 단지 이를 통해 우리가 그것들을 더 쉽게 알아차리고 반박하기 위해서라도 그러하다.
quemadmodum remedia melius adhibebit, cui nota quae nocent fuerint.
마치 해를 끼치는 것이 무엇인지 아는 사람이 치료제를 더 잘 처방하는 것처럼 말이다.
§12.1.35neque enim Academici, cum in utramque disserunt partem, non secundum alteram vivunt, nec Carneades ille, qui Romae audiente Censorio Catone non minoribus viribus contra iustitiam dicitur disseruisse quam pridie pro iustitia dixerat, iniustus ipse vir fuit.
아카데메이아 학파가 양편 모두에 대해 토론한다고 해서 그들이 그중 한 편에 따라 살아가지 않는 것이 아니며, 로마에서 검정관 카토가 듣는 가운데 전날 정의를 옹호하며 말했던 것에 못지않은 힘으로 정의에 반대하여 토론했다고 전해지는 저 유명한 카르네아데스 역시 스스로가 불의한 사람이이었던 것은 아니다.
verum et virtus quid sit, adversa ei malitia detegit, et aequitas fit ex iniqui contemplatione manifestior, et plurima contrariis probantur.
오히려 미덕이 무엇인지는 그것과 대치되는 악덕이 폭로해 주며, 공정함은 불공정함을 관찰함으로써 더 명백해지고, 아주 많은 것들이 상반되는 것을 통해 증명된다.
debent ergo oratori sic esse adversariorum nota consilia ut hostium imperatori.
그러므로 사령관에게 적의 계획이 알려져 있어야 하듯, 연설가에게도 적대자들의 계획이 이처럼 알려져 있어야 한다.
§12.1.36verum et illud, quod prima proposition durum videtur, potest adferre ratio, ut vir bonus in defensione causae velit auferre aliquando iudici veritatem.
그러나 첫 제안에서는 가혹해 보이는 저 사실 또한 이성이 제시해 줄 수 있으니, 곧 선한 사람이 사건의 변호에 있어서 때로는 재판관에게서 진실을 감추고자 할 수도 있다는 점이다.
quod si quis a me proponi mirabitur, (quanquam non est haec mea proprie sententia, sed eorum, quos grauissimos sapientiae magistros aetas vetus credidit) sic iudicet, pleraque esse, quae non tam factis quam causis eorum vel honesta fiant vel turpia.
만약 누군가가 내가 이런 주장을 펴는 것을 이상하게 여긴다면(비록 이것이 나만의 독특한 의견이 아니라, 옛 시대가 가장 중후한 지혜의 스승들로 믿었던 이들의 의견일지라도), 대부분의 일들은 그 행위 자체보다 그것들의 동기에 의해 고결해지기도 하고 비열해지기도 한다고 판단해야 할 것이다.