Humanitext Reader

살루스티우스 · 카틸리나 음모기 §53-56

카에사르와 카토의 비교 및 음모자들의 처형

21개 구절 중 19번째 · 라틴어

요약

카토의 연설에 따라 원로원은 사형을 의결한다. 저자는 당시 로마를 지탱했던 두 명의 탁월한 인물인 카토와 카에사르의 천성과 덕성을 비교한 후, 체포된 음모자들의 처형과 카틸리나의 군대 편성 및 노예 거부에 대해 서술한다.

§53Postquam Cato adsedit, consulares omnes itemque senatus magna pars sententiam eius laudant, virtutem animi ad caelum ferunt, alii alios increpantes timidos vocant.
카토가 자리에 앉자, 전직 집정관 전원과 원로원의 대부분이 그의 의견을 찬양하고, 그의 정신적 덕성을 하늘 높이 치켜세웠으며, 서로를 비난하며 겁쟁이라 불렀다.
Cato clarus atque magnus habetur; senati decretum fit, sicuti ille censuerat.
카토는 저명하고 위대하다고 여겨졌으며, 그가 제안한 대로 원로원 결의가 이루어졌다.
Sed mihi multa legenti, multa audienti, quae populus Romanus domi militiaeque, mari atque terra praeclara facinora fecit, forte lubuit attendere, quae res maxume tanta negotia sustinuisset.
그러나 로마 인민이 국내외에서, 바다와 육지에서 이룩한 수많은 빛나는 위업들을 많이 읽고 많이 들으면서, 나에게는 어떤 요인이 이토록 위대한 사업들을 가장 잘 지탱해 주었는지에 대해 문득 주목해보고 싶은 생각이 들었다.
sciebam saepenumero parva manu cum magnis legionibus hostium contendisse; cognoveram parvis copiis bella gesta cum opulentis regibus, ad hoc saepe fortunae violentiam toleravisse, facundia Graecos, gloria belli Gallos ante Romanos fuisse.
나는 종종 적은 무리로 적의 거대한 군단과 맞서 싸웠음을 알고 있었고, 적은 전력으로 부유한 왕들과 전쟁을 치렀음을 알고 있었으며, 게다가 자주 운명의 가혹함을 견뎌냈고, 웅변에서는 그리스인들이, 전쟁의 영광에서는 갈리아인들이 로마인들을 앞섰음을 알고 있었다.
ac mihi multa agitanti constabat paucorum civium egregiam virtutem cuncta patravisse, eoque factum, uti divitias paupertas, multitudinem paucitas superaret.
그리고 많은 일을 숙고하는 내게, 소수 시민의 뛰어난 덕성이 모든 일을 이루어냈으며, 그 때문에 빈곤이 부를 이기고 소수가 다수를 극복하게 되었다는 것이 분명해졌다.
sed postquam luxu atque desidia civitas corrupta est, rursus res publica magnitudine sua imperatorum atque magistratuum vitia sustentabat ac, sicuti effeta parentum ui, multis tempestatibus haud sane quisquam Romae virtute magnus fuit.
그러나 사치와 나태로 국가가 타락한 이후에는, 반대로 국가가 그 자체의 거대함으로 장군들과 정무관들의 잘못을 지탱하고 있었으니, 마치 부모의 출산력이 쇠퇴해버린 것처럼, 오랜 세월 동안 로마에서 덕성으로써 진정 위대한 자는 거의 없었다.
sed memoria mea ingenti virtute, divorsis moribus fuere viri duo, M. Cato et C. Caesar.
하지만 내 기억 속에는 거대한 덕성을 지녔으나 서로 다른 성품을 가진 두 인물, 즉 마르쿠스 카토와 가이우스 카에사르가 있었다.
quos quoniam res obtulerat, silentio praeterire non fuit consilium, quin utriusque naturam et mores, quantum ingenio possum, aperirem.
운명이 그들을 내놓았기에, 그들의 천성과 품성을 나의 재능이 닿는 한 밝히지 않은 채 침묵 속에 지나쳐 버리는 것은 나의 의도가 아니었다.
igitur iis genus aetas eloquentia prope aequalia fuere, magnitudo animi par, item gloria, sed alia alii.
그리하여 그들의 가문, 연령, 웅변은 거의 대등했고, 정신의 위대함도 대등했으며, 영광 또한 마찬가지였으나, 그 성질은 저마다 달랐다.
Caesar beneficiis ac munificentia magnus habebatur, integritate vitae Cato.
카에사르는 베풂과 관대함으로 위대하게 여겨졌고, 카토는 삶의 청렴함으로 그러했다.
ille mansuetudine et misericordia clarus factus, huic severitas dignitatem addiderat.
전자는 온화함과 자비심으로 저명해졌고, 후자에게는 엄격함이 위엄을 더해주었다.
Caesar dando sublevando ignoscundo, Cato nihil largiundo gloriam adeptus est.
카에사르는 줌으로써, 구제함으로써, 용서함으로써, 카토는 아무것도 베풀지 않음으로써 영광을 얻었다.
in altero miseris perfugium erat, in altero malis pernicies.
한 사람에게는 불행한 자들의 피난처가 있었고, 다른 한 사람에게는 악인들의 파멸의 원인이 있었다.
illius facilitas, huius constantia laudabatur.
전자의 관대함과 후자의 불굴함이 찬양받았다.
postremo Caesar in animum induxerat laborare, vigilare;
마지막으로 카에사르는 고생하고 경계할 것을 마음속에 결심해 두고 있었다.
negotiis amicorum intentus sua neglegere, nihil denegare quod dono dignum esset;
친구들의 일에 몰두하느라 자신의 일은 소홀히 했으며, 선물할 가치가 있는 것이라면 그 무엇도 거절하지 않았다.
sibi magnum imperium, exercitum, bellum novom exoptabat, ubi virtus enitescere posset.
자신을 위해서는 덕성이 빛날 수 있는 강력한 지휘권, 군대, 그리고 새로운 전쟁을 열망했다.
at Catoni studium modestiae, decoris, sed maxume severitatis erat;
반면에 카토에게는 절도, 품위, 그러나 무엇보다도 엄격함에 대한 열망이 있었다.
non divitiis cum divite neque factione cum factioso, sed cum strenuo virtute, cum modesto pudore, cum innocente abstinentia certabat;
그는 부유함으로 부자와 경쟁하지 않았고, 당파심으로 당파적인 자와 경쟁하지 않았으며, 용맹한 자와는 덕성으로, 절도 있는 자와는 겸손으로, 청렴한 자와는 무욕으로 경쟁했다.
esse quam videri bonus malebat: ita, quo minus petebat gloriam, eo magis illum sequebatur.
그는 선하게 보이는 것보다 선하게 존재하기를 바랐다. 그리하여 그가 영광을 덜 추구하면 할수록 영광은 더욱더 그를 따랐다.
§55Postquam, ut dixi, senatus in Catonis sententiam discessit, consul optumum factu ratus noctem quae instabat antecapere, ne quid eo spatio novaretur, tresviros quae ad supplicium postulabantur parare iubet.
내가 말한 바와 같이, 원로원이 카토의 의견으로 나뉜 뒤, 집정관은 그 기간 동안 어떠한 새로운 사태도 일어나지 않도록 임박한 밤을 선점하는 것이 가장 좋은 방책이라 판단하여, 처형을 위해 요구되는 것들을 준비하도록 삼인위원회에 명령한다.
ipse praesidiis dispositis Lentulum in carcerem deducit; idem fit ceteris per praetores.
그 자신은 경비병들을 배치한 뒤 렌툴루스를 감옥으로 인도하며, 다른 이들에 대해서도 법무관들을 통해 동일하게 행해진다.
est in carcere locus, quod Tullianum appellatur, ubi paululum ascenderis ad laevam, circiter duodecim pedes humi depressus;
감옥 안에는 툴리아눔이라 불리는 곳이 있는데, 약간 왼쪽으로 올라가면 땅 밑으로 약 12피트 정도 꺼져 있는 곳이다.
eum muniunt undique parietes atque insuper camera lapideis fornicibus iuncta;
그곳은 사방이 벽으로 둘러싸여 있고, 위는 돌 아치로 연결된 둥근 천장으로 덮여 있다.
sed incultu tenebris odore foeda atque terribilis eius facies est.
그러나 방치되어 더럽고 어두우며 악취가 나서 그 모습이 추악하고 두렵다.
in eum locum postquam demissus est Lentulus, vindices rerum capitalium, quibus praeceptum erat, laqueo gulam fregere.
렌툴루스가 그곳으로 내려진 뒤, 명령을 받았던 사형 집행인들이 올가미로 그의 목을 졸랐다.
ita ille patricius ex gente clarissuma Corneliorum, qui consulare imperium Romae habuerat, dignum moribus factisque suis exitium vitae invenit.
이리하여 코르넬리우스 가문이라는 가장 유명한 가문 출신이자 로마에서 집정관 지휘권을 가졌던 그 귀족은, 자신의 성품과 행실에 걸맞은 삶의 최후를 맞이했다.
de Cethego, Statilio, Gabinio, Caepario eodem modo supplicium sumptum est.
케테그스, 스타틸리스, 가비니우스, 카에파리우스에 대해서도 같은 방식으로 처형이 집행되었다.
§56Dum ea Romae geruntur, Catilina ex omni copia, quam et ipse adduxerat et Manlius habuerat, duas legiones instituit, cohortis pro numero militum conplet.
이 일들이 로마에서 행해지는 동안, 카틸리나는 자신이 직접 데려온 군대와 만리우스가 가졌던 모든 병력 중에서 2개의 군단을 편성하고, 군인 수에 맞추어 보병대대를 채웠다.
deinde, ut quisque voluntarius aut ex sociis in castra venerat, aequaliter distribuerat, ac brevi spatio legiones numero hominum expleverat, quom initio non amplius duobus milibus habuisset.
이어서 자원병이나 동맹자들 중에서 누군가가 진영에 올 때마다 그들을 균등하게 배분하였고, 짧은 기간 안에 군단을 인원수로 가득 채웠는데, 처음에는 2천 명도 안 되는 인원만을 가지고 있었음에도 그러했다.
sed ex omni copia circiter pars quarta erat militaribus armis instructa;
그러나 전체 병력 중 약 4분의 1만이 군용 무기로 무장되어 있었다.
ceteri, ut quemque casus armaverat, sparos aut lanceas, alii praeacutas sudis portabant.
나머지 이들은 우연이 저마다를 무장시킨 대로 사냥용 창이나 투창, 혹은 끝을 날카롭게 깎은 말뚝을 들고 있었다.
sed postquam Antonius cum exercitu adventabat, Catilina per montis iter facere, modo ad urbem, modo Galliam vorsus castra movere, hostibus occasionem pugnandi non dare.
그러나 안토니우스가 군대를 이끌고 다가오자, 카틸리나는 산지를 통해 행군하며 때로는 도시 쪽으로, 때로는 갈리아 쪽으로 진영을 옮겼으며, 적에게 싸울 기회를 주지 않았다.
sperabat propediem magnas copias sese habiturum, si Romae socii incepta patravissent.
그는 로마에 있는 동맹자들이 음모를 성공시킨다면 머지않아 큰 병력을 얻게 되리라 기대하고 있었다.
interea servitia repudiabat, quoius initio ad eum magnae copiae concurrebant, opibus coniurationis fretus, simul alienum suis rationibus existumans videri causam civium cum servis fugitivis communicavisse.
한편, 그는 노예들을 거부하고 있었는데, 처음에는 그에게 대규모 병력이 모여들었음에도 그러했으니, 음모의 자금력을 신뢰하면서, 동시에 로마 시민의 명분을 도망 노예들과 공유하는 것처럼 보이는 것이 자신의 계획에 어긋난다고 생각했기 때문이다.

어휘·문법 주석

  1. 53.2forte lubuit attendere, quae res maxume tanta negotia sustinuisset — 비인칭 동사 `lubuit`(`libuit`)의 주어로 부정사 `attendere`가 오고, 접속법 과거완료 `sustinuisset`을 수반하는 간접의문절 `quae res ...`가 `attendere`의 목적어 역할을 하고 있다.
  2. 53.5sicuti effeta parentum ui — "마치 부모들의 (출산하는) 힘이 쇠퇴해버린 것처럼"이라는 비유적 표현이다. `effeta`는 탈격 명사 `ui`(`uis` "힘"의 탈격)를 수반하는 탈격 형용사이며, `parentum`은 복수 속격으로 "부모들의, 선조들의"라는 의미이다.
  3. 54.1sed alia alii — `sed alia gloria alii fuit`("그러나 한 사람에게는 이것이, 다른 사람에게는 저것이 있었다")의 고도의 생략 표현으로, "그들에게는 저마다 다른 영광(또는 성질)이 있었다"는 의미이다.
  4. 54.6esse quam videri bonus malebat — `malebat`에 의해 이끌리는 주격 부정사의 대조이다. `esse`(실제로 존재하는 것)와 `videri`(그렇게 보이는 것)가 `quam`(~보다)으로 비교되고 있다. 보어 `bonus`도 주어(카토)에 일치하여 주격을 취한다.
  5. 55.1consul optumum factu ratus — `optumum`은 중성 형용사로, 동사 `facio`의 탈격 목적수동사(supine) `factu`를 수반하여 "행해지기에 가장 좋은 일"을 의미한다. `ratus`는 수동형 능동동사(deponent) `reor`의 완료분사이나, 여기서는 현재의 의미로 "~라고 생각하여"로 해석된다.
  6. 56.5alienum suis rationibus existumans videri causam civium cum servis fugitivis communicavisse — `existumans`(~라고 생각하면서)의 목적어가 되는 대격 부정사구이다. 수동태 부정사 `videri`(~로 여겨지는 것)가 주어 부정사가 되고, 그 논리적 주어로 완료 능동태 부정사 `communicavisse`가 이어진다. `alienum suis rationibus`는 이 부정사구 전체를 수식하는 서술적 형용사구로, "자신의 계획(또는 이해관계)에 어긋나는, 불리한"이라는 의미이다.

이 구절 인용하기

살루스티우스, 카틸리나 음모기 §53-56. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/ko/text/urn:cts:latinLit:phi0631.phi001.humanitext-lat3:53-56

AI 초고 번역임과 열람 날짜를 함께 적어 주세요.

번역·주석·요약은 AI가 생성한 초고이며 독자 의견을 반영해 수정됩니다.