§9Quaeramus igitur causam, quae inpulerit eum, qui haec machinatus sit, ut originem rerum et molitionem novam quaereret.
그러므로 이것들을 구상한 자로 하여금 사물의 기원과 새로운 구축을 추구하게끔 충동질한 원인을 탐구하도록 하자.
Probitate videlicet praestabat;
분명 그는 선함에서 뛰어났다.
probus autem invidet nemini;
그런데 선한 자는 아무도 시기하지 않는다.
itaque omnia sui similia generavit.
그리하여 그는 모든 것을 자신과 닮은 것으로 생성했다.
Haec nimirum gignendi mundi causa iustissima.
이것이 참으로 세계를 생성한 가장 올바른 원인이다.
Nam cum constituisset deus bonis omnibus explere mundum, mali nihil admiscere, quoad natura pateretur, quicquid erat, quod in cernendi sensum caderet, id sibi adsumpsit non tranquillum et quietum, sed inmoderate agitatum et fluitans, idque ex inordinato in ordinem adduxit;
왜냐하면 신이 모든 좋은 것으로 세계를 채우고, 자연이 허용하는 한 악을 전혀 섞지 않기로 결심했을 때, 시각적 감각에 떨어지는 모든 것, 곧 고요하고 평온한 것이 아니라 무질서하게 뒤흔들리고 요동치던 것을 자신이 넘겨받아, 그것을 무질서로부터 질서로 이끌었기 때문이다.
hoc enim iudicabat esse praestantius.
왜냐하면 그는 이것이 더 낫다고 판단했기 때문이다.
§10Fas autem nec est nec umquam fuit quicquam nisi pulcherrimum facere ei, qui esset optumus.
그런데 가장 선한 자에게 가장 아름다운 것 이외의 다른 것을 만드는 일은 허용되지도 않으며 결코 허용된 적도 없다.
Cum rationem igitur habuisset, reperiebat nihil esse eorum, quae natura cernerentur, inintellegens intellegente in toto genere praestantius.
그러므로 그가 이성적 숙고를 거쳤을 때, 자연적으로 식별되는 것들 중에서 온전한 부류 전체로 보아 지성이 없는 것이 지성이 있는 것보다 더 뛰어날 수 없음을 발견했다.
Quocirca intellegentiam in animo, animum inclusit in corpore.
그렇기 때문에 그는 지성을 혼 안에 가두고, 혼을 몸 안에 가두었다.
Sic ratus est opus illud effectum esse pulcherrimum.
이렇게 해서 그는 저 작품이 가장 아름답게 만들어진다고 여겼다.
Quam ob causam non est cunctandum profiteri, si modo investigari aliquid coniectura potest, hunc mundum animal esse, idque intellegens et divina providentia constitutum.
이러한 까닭에, 만일 추측에 의해 무언가 탐구될 수만 있다면, 이 세계는 살아 있는 존재이며, 그것도 지성을 지니고 신적인 섭리에 의해 구축된 존재라고 공언하기를 망설여서는 안 된다.
§11Hoc posito, quod sequitur, videndum est, cuiusnam animantium deus in fingendo mundo similitudinem secutus sit.
이것이 상정된 후, 다음에 따르는 일로서, 신이 세계를 빚어낼 때 어떤 살아 있는 존재의 모상을 따랐는지 살펴보아야 한다.
Nullius profecto id quidem, quae sunt nobis nota animantia;
참으로 우리가 알고 있는 그 어떤 살아 있는 존재의 모상도 아니다.
sunt enim omnia in quaedam genera partita aut inchoata nulla ex parte perfecta;
왜냐하면 그것들은 모두 어떤 종류들로 나누어져 있거나, 미완성 상태여서 어느 부분에서도 완전하지 않기 때문이다.
imperfecto autem nec absoluto simile pulchrum esse nihil potest.
불완전하고 완성되지 않은 것을 닮은 것은 결코 아름다울 수 없다.
Cuius ergo omne animal quasi particula quaedam est, sive in singulis sive in universo genere cernatur, eius similem mundum esse dicamus.
그러므로 개별자로서든 전체 종류로서든, 모든 살아 있는 존재가 말하자면 그것의 어떤 일부분에 지나지 않는 저 존재를 닮아 세계가 존재한다고 말하도록 하자.
Omnes igitur, qui animo cernuntur et ratione intelleguntur, animantes conplexu rationis et intellegentiae sicut homines hoc mundo et pecudes et omnia, quae sub aspectum cadunt, conprehenduntur.
그러므로 마음으로 식별되고 이성으로 파악되는 모든 살아 있는 존재는, 인간과 가축과 시야에 들어오는 모든 것들이 이 세계에 포함되어 있는 것처럼, 이성과 지성의 포섭 하에 포함된다.
§12Quod enim pulcherrimum in rerum natura intellegi potest, et quod ex omni parte absolutissimum est, cum deus eius similem mundum efficere vellet, animal unum aspectabile, in quo omnia animalia continerentur, effecit.
왜냐하면 사물의 본성 안에서 가장 아름답다고 파악될 수 있는 것, 그리고 모든 면에서 가장 완전한 것, 신이 그것과 닮은 세계를 만들고자 했을 때, 그는 그 안에 모든 살아 있는 존재들이 포함되는, 눈에 보이는 하나의 살아 있는 존재를 만들었기 때문이다.
Rectene igitur unum mundum diximus, an fuit pluris aut innumerabilis dictu melius et verius? Unus profecto, siquidem factus est ad exemplum.
그렇기 때문에 우리가 하나의 세계라고 말한 것이 옳을까, 아니면 여럿 혹은 무수히 많다고 말하는 것이 더 좋고 참될까? 확실히 하나이다, 만일 그것이 본보기에 따라 만들어졌다면 말이다.
Quod enim omnis animantis eos, qui ratione intelleguntur, complectitur, id non potest esse cum altero.
왜냐하면 이성으로 파악되는 모든 살아 있는 존재들을 포괄하는 것은 다른 것과 함께 존재할 수 없기 때문이다.
Rursus enim alius animans, qui eum contineat, sit necesse est, cuius partes sint animantes superiores, caelumque hoc simulacrum illius ultimi sit, non proximi.
왜냐하면 그렇게 되면 그것을 포함하는 또 다른 살아 있는 존재가 있어야만 하고, 이전의 살아 있는 존재들은 그것의 부분들이 될 것이며, 이 하늘은 가장 가까운 것이 아니라 저 최종적인 것의 모상이 될 것이기 때문이다.
Quorum ne quid accideret, atque ut hic mundus esset animanti absoluto simillimus, hoc ipso, quod solus atque unus esset, idcirco singularem deus hunc mundum atque unigenam procreavit.
이러한 일들이 일어나지 않도록, 그리고 이 세계가 완전한 살아 있는 존재와 가장 닮아 있도록 하기 위해, 오직 그것만이 홀로 하나라는 바로 이 사실 때문에, 신은 이 세계를 독특하고 독생한 것으로 창조했다.
§13Corporeum autem et aspectabile itemque tractabile omne necesse est esse, quod natum est.
그런데 태어난 모든 것은 육체적이고, 눈에 보이며, 마찬가지로 만질 수 있는 것이어야 함이 필연적이다.
Nihil porro igni vacuum aspici ac videri potest nec vero tangi, quod careat solido, solidum autem nihil, quod terrae sit expers;
나아가 불이 없는 것은 보일 수도 눈에 들어올 수도 없으며, 고체성이 없는 것은 참으로 만져질 수 없고, 흙이 배제된 고체란 있을 수 없다.
quam ob rem mundum efficere moliens deus terram primum ignemque iungebat.
그리하여 세계를 제작하고자 힘쓰면서 신은 먼저 흙과 불을 결합시켰다.
Omnia autem duo ad cohaerendum tertium aliquid anquirunt et quasi nodum vinculumque desiderant.
그런데 두 개의 모든 것은 결합하기 위해 어떤 세 번째 것을 탐색하며, 말하자면 매듭과 끈을 갈망한다.
Sed vinculorum id est aptissimum atque pulcherrimum, quod ex se atque de iis, quae stringit, quam maxime unum efficit.
하지만 결합시키는 끈 중에서 가장 적절하고 가장 아름다운 것은, 그것 자체와 그것이 묶는 것들로부터 가능한 한 최대로 하나를 만들어내는 것이다.
Id optime adsequitur, quae Graece a)nalogi/a, Latine (audendum est enim, quoniam haec primum a nobis novantur) conparatio proportiove dici potest.
이것을 가장 잘 성취하는 것이 그리스어로는 analogia, 라틴어로는(우리가 이것들을 처음으로 새로이 만드는 것이니 감히 말하건대) comparatio 혹은 proportio라 불릴 수 있는 것이다.
§14Quando enim trium vel numerorum vel figurarum vel quorumcumque generum contingit ut, quod medium sit, ut ei primum proportione, ita id postremo comparetur, vicissimque, ut extremum cum medio, sic medium cum primo conferatur, id, quod medium est, tum primum fit, tum postremum, postrema autem et prima media fiunt;
왜냐하면 수이든 도형이든 혹은 다른 어떤 종류의 것이든 세 개의 것에서, 중간에 있는 것이 첫 번째 것에 대해 비례 관계에 있듯이 그렇게 마지막 것에도 비교되고, 반대로 마지막 것이 중간 것과 비교되듯이 그렇게 중간 것이 첫 번째 것과 비교되는 일이 일어날 때, 중간에 있는 것은 한편으로는 첫 번째 것이 되고 다른 한편으로는 마지막 것이 되며, 마지막 것과 첫 번째 것은 중간 것이 되기 때문이다.
ita necessitas cogit, ut eadem sint ea, quae diiuncta fuerant;
이처럼 필연성이, 이전에 분리되어 있던 것들이 동일한 것이 되도록 강제한다.
eadem autem cum facta sint, efficitur, ut omnia sint unum.
그리고 그것들이 동일하게 되었을 때, 모든 것이 하나가 된다는 결과가 도출된다.
Quodsi universi corpus planum et aequabile explicaretur neque in eo quicquam esset † requisitum, unum interiectum medium et se ipsum et ea, quibus esset interpositum, conligaret.
그러나 만일 우주의 몸이 평탄하고 균일한 것으로 펼쳐지고 그 안에 어떠한 † 요구되는 것도 없었다면, 삽입된 하나의 중간이 그것 자체와 그것이 사이에 놓인 것들을 결합시켰을 것이다.