§1Multa sunt a nobis et in Academicis conscripta contra physicos et saepe cum P. Nigidio Carneadeo more et modo disputata.
우리에 의해 아카데미아 학파에 관한 저술에서도 자연학자들에 대항하여 많은 것들이 쓰였고, 또한 종종 푸블리우스 니기디우스와 함께 카르네아데스식의 방식과 방법으로 논해졌다.
Fuit enim vir ille cum ceteris artibus, quae quidem dignae libero essent, ornatus omnibus, tum acer investigator et diligens earum rerum, quae a natura involutae videntur;
왜냐하면 그 인물은 자유인에게 합당한 다른 모든 학예를 갖추었을 뿐만 아니라, 자연에 의해 가려진 것처럼 보이는 사물들을 예리하고도 부지런히 탐구하는 자였기 때문이다.
denique sic iudico, post illos nobiles Pythagoreos, quorum disciplina extincta est quodam modo, cum aliquot saecla in Italia Siciliaque viguisset, hunc extitisse, qui illam renovaret.
결국 나는 다음과 같이 판단한다. 이탈리아와 시칠리아에서 몇 세기 동안 번창한 후에 그 학풍이 어떤 면에서 소멸해 버렸던 저 이름난 피타고라스 학파 사람들 뒤에, 그것을 부흥시킬 자로서 이 사람이 나타났다고.
§2Qui cum me in Ciliciam proficiscentem Ephesi expectavisset Romam ex legatione ipse decedens, venissetque eodem Mytilenis mei salutandi et visendi causa Cratippus, Peripateticorum omnium, quos quidem ego audierim, meo iudicio facile princeps, perlibenter et Nigidium vidi et cognovi Cratippum.
그가 사절 임무를 마치고 스스로 로마로 돌아가던 길에, 킬리키아로 출발하려던 나를 에페소스에서 기다려 주었고, 내가 들어 본 모든 소요학파 학자들 중에서 내 판단으로는 단연 첫손에 꼽히는 크라티포스가 나를 문안하고 만나기 위해 미틸레네로부터 같은 곳으로 왔을 때, 나는 매우 기쁘게 니기디우스도 만났고 크라티포스도 알게 되었다.
Ac primum quidem tempus salutationis in percontatione consumpsimus * * *
그리하여 인사를 나누는 첫 시간은 서로 안부를 묻는 데 소비했다.
§3Quid est, quod semper sit neque ullum habeat ortum, et quod gignatur nec umquam sit? Quorum alterum intellegentia et ratione conprehenditur, quod unum atque idem semper est;
* * * 언제나 존재하며 결코 어떤 생성도 가지지 않는 것은 무엇이고, 생성되지만 결코 존재하지 않는 것은 무엇인가?
alterum, quod adfert opinionem sensus rationis expers, quod totum opinabile est, id gignitur et interit nec umquam esse vere potest.
이것들 중 하나는 지성과 이성에 의해 파악되는 것으로서 언제나 하나이며 동일하고, 다른 하나는 이성 없는 감각이 의견을 가져다주는 것으로서 온전히 의견의 대상인바, 그것은 생성되고 소멸하며 결코 참으로 존재할 수 없다.
Omne autem, quod gignitur, ex aliqua causa gigni necesse est;
그런데 생성되는 모든 것은 어떤 원인으로부터 생성되는 것이 필연적이다.
nullius enim rei causa remota reperiri origo potest.
왜냐하면 원인이 제거되면 그 어떤 것의 기원도 발견될 수 없기 때문이다.
§4Quocirca si is, qui aliquod munus efficere molitur, eam speciem, quae semper eadem est, intuebitur atque id sibi proponet exemplar, praeclarum opus efficiat necesse est;
그러므로 어떤 작품을 만들어 내려 애쓰는 자가, 언제나 동일한 저 형상을 바라보고 그것을 자기의 본보기로 삼는다면, 훌륭한 작품이 만들어지는 것은 필연적이다.
sin autem eam, quae gignitur, numquam illam, quam expetet, pulchritudinem consequetur.
그러나 만일 생성되는 것을 바라본다면, 그는 자신이 갈망하는 저 아름다움에 결코 도달하지 못할 것이다.
Omne igitur caelum sive mundus, sive quo alio vocabulo gaudet, hoc a nobis nuncupatus sit—
그러므로 온 하늘이든 혹은 우주든, 혹은 그것이 다른 어떤 명칭으로 불리기를 기뻐하든, 그것은 우리에 의해 이렇게 명명되도록 하자.
§5de quo id primum consideremus, quod principio est in omni quaestione considerandum, semperne fuerit nullo generatus ortu, an ortus sit ab aliquo temporis principatu.
이것에 관하여, 모든 탐구에서 처음에 고려되어야만 하는 것을 먼저 고려하도록 하자. 즉 그것은 어떤 생성의 시작도 없이 언제나 존재해 왔는가, 아니면 시간의 어떤 시작으로부터 생긴 것인가.
Ortus est, quandoquidem cernitur et tangitur et est undique corporatus.
그것은 생겨난 것이다. 왜냐하면 보이고 만져지며 모든 면에서 형체를 지니고 있기 때문이다.
Omnia autem talia sensum movent, sensusque moventia quae sunt, eadem in opinatione considunt;
그런데 그러한 모든 것들은 감각을 움직이고, 감각을 움직이는 것들은 의견 속에 가라앉는다.
quae ortum habere gignique diximus, nihil autem gigni posse sine causis.
우리는 이것들이 기원을 가지고 생성되는 것이라 말했는데, 아무것도 원인 없이는 생성될 수 없다.
§6Atque illum quidem quasi parentem huius universitatis invenire difficile et, cum iam inveneris, indicare in vulgus nefas.
그리하여 이 온 우주의 아버지와 같은 분을 발견하기란 어려우며, 발견했다 하더라도 그것을 일반 대중에게 알리는 것은 허용되지 않는 일이다.
Rursus igitur videndum, ille fabricator huius tanti operis utrum sit imitatus exemplar, idne, quod semper unum et idem et sui simile, an id, quod generatum ortumque dicimus.
그러므로 이토록 거대한 작품의 저 제작자가 두 가지 본보기 중 어느 것을 모방했는지 다시 살펴보아야 한다. 즉 언제나 하나이며 동일하고 자신과 유사한 것인가, 아니면 우리가 생성되고 생겨났다고 말하는 것인가.
Atqui si pulcher est hic mundus et si probus eius artifex, profecto speciem aeternitatis imitari maluit, sin secus, quod ne dictu quidem fas est, generatum exemplum est pro aeterno secutus.
하지만 만일 이 세계가 아름답고 그 장인이 훌륭하다면, 그는 틀림없이 영원의 형상을 모방하기를 원했을 것이다. 만일 그렇지 않다면—말하는 것조차 불경한 일이지만— 영원한 것 대신에 생성된 본보기를 따른 셈이다.
§7Non igitur dubium, quin aeternitatem maluerit exsequi, quandoquidem neque mundo quicquam pulchrius neque eius aedificatore praestantius.
그러므로 그가 영원을 따르고자 했음은 의심할 여지가 없다. 왜냐하면 우주보다 더 아름다운 것은 아무것도 없고, 그것의 건축가보다 더 뛰어난 자도 없기 때문이다.
Sic ergo generatus ad id est effectus, quod ratione sapientiaque conprehenditur atque aeternitate inmutabili continetur.
그리하여 이렇게 생성된 세계는, 이성과 지혜에 의해 파악되고 불변하는 영원성에 의해 둘러싸인 그것에 맞추어 제작되었다.
Ex quo efficitur, ut sit necesse hunc, quem cernimus, mundum simulacrum aeternum esse alicuius aeterni.
이로부터 우리가 바라보는 이 세계는 마땅히 어떤 영원한 것의 영원한 모상이어야 한다는 결론이 도출된다.
Difficillimum autem est in omni conquisitione rationis exordium.
그런데 이성의 모든 탐구에 있어서 시작은 가장 어려운 법이다.
De iis igitur, quae diximus, haec sit prima distinctio.
그러므로 우리가 말한 것에 관하여 이것을 첫 번째 구별로 삼도록 하자.
§8Omni orationi cum iis rebus, de quibus explicat, videtur esse cognatio.
모든 연설은 그것이 설명하는 사물들과 친족 관계를 지니는 것처럼 보인다.
Itaque cum de re stabili et inmutabili disputat oratio, talis sit, qualis illa, quae neque redargui neque convinci potest.
그러므로 연설이 안정적이고 불변하는 사물에 대해 논할 때에는, 반박당할 수도 없고 논파당할 수도 없는 그런 연설이어야 한다.
Cum autem ingressa est imitata et efficta simulacra, bene agi putat, si similitudinem veri consequatur.
그러나 그것이 모방되고 만들어진 모상들을 다루기 시작할 때에는, 진실의 유사함에 도달하기만 해도 충분히 잘된 일이라 여긴다.
Quantum enim ad id, quod ortum est, aeternitas valet, tantum ad fidem veritas.
왜냐하면 생성된 것에 대하여 영원이 지니는 가치만큼, 신뢰에 대하여 진실이 지니기 때문이다.
Quocirca si forte de deorum natura ortuque mundi disserentes minus id, quod avemus animo, consequemur, ut tota dilucide et plane exornata oratio sibi constet et ex omni parte secum ipsa consentiat, haut sane erit mirum, contentique esse debebitis, si probabilia dicentur.
그러므로 만일 우리가 신들의 본성과 우주의 생성에 대해 논하면서 우리 마음속으로 갈망하는 것, 즉 온 연설이 명료하고도 온전히 꾸며져 일관성을 유지하고 모든 부분에서 스스로와 일치하는 것에 미치지 못한다 하더라도, 그것은 결코 이상한 일이 아닐 것이며, 그럴듯한 것들이 말해진다면 여러분은 만족해야만 할 것이다.
Aequum est enim meminisse et me, qui disseram, hominem esse et vos, qui iudicetis, ut, si probabilia dicentur, ne quid ultra requiratis.
왜냐하면 논하는 나도 사람이고 판단하는 여러분도 사람이라는 것을 기억하는 것이 공평하기 때문이니, 그럴듯한 것들이 말해진다면 여러분이 그 이상을 요구해서는 안 된다.