§15.21.1et epistulam tuam legi libenter et librum libentissime;
나는 당신의 편지를 기쁘게 읽었고, 책을 가장 기쁘게 읽었습니다.
sed tamen in ea voluptate hunc accepi dolorem, quod, cum incendisses cupiditatem meam consuetudinis augendae nostrae (nam ad amorem quidem nihil poterat accedere), tum discedis a nobis meque tanto desiderio adficis, ut unam mihi consolationem relinquas, fore ut utriusque nostrum absentis desiderium crebris et longis epistulis leniatur;
하지만 그 기쁨 속에서 다음과 같은 고통을 받았습니다. 즉, 당신이 우리의 교의를 증진시키려는 나의 갈망에 불을 붙여 주셨던(정녕 사랑 그 자체에는 더 이상 더할 수 있는 것이 없었기 때문입니다) 바로 그 순간에, 당신이 우리에게서 떠나가 나에게 이토록 큰 그리움을 안겨주어, 서로가 부재한 동안 우리 두 사람 각각의 그리움이 잦고 긴 편지들에 의해 완화될 것이라는 단 하나의 위안만을 내게 남겨두었다는 고통입니다.
quod ego non modo de me tibi spondere possum sed de te etiam mihi;
이것을 나는 나에 대해서 당신에게 약속할 수 있을 뿐만 아니라, 당신에 대해서도 나 자신에게 약속할 수 있습니다.
nullam enim apud me reliquisti dubitationem quantum me amares.
왜냐하면 당신은 당신이 나를 얼마나 사랑하는지에 대해 내 마음속에 아무런 의문도 남기지 않았기 때문입니다.
§15.21.2nam ut illa omittam quae civitate teste fecisti, cum mecum inimicitias communicavisti, cum me contionibus tuis defendisti, cum quaestor in mea atque in publica causa consulum partis suscepisti, cum tribuno plebis quaestor non paruisti, cui tuus praesertim conlega pareret, ut haec recentia quae meminero semper obliviscar, quae tua sollicitudo de me in armis, quae laetitia in reditu, quae cura, qui dolor, quom ad te curae et dolores mei perferrentur, Brundisium denique te ad me venturum fuisse, nisi subito in Hispaniam missus esses—ut haec igitur omittam quae mihi tanti aestimanda sunt quanti vitam aestimo et salutem meam, liber iste, quem mihi misisti, quantam habet declarationem amoris tui! primum quod tibi facetum videtur, quicquid ego dixi, quod aliis fortasse non item;
왜냐하면 온 시민이 증인이 된 가운데 당신이 행한 저 일들――당신이 나와 적대 관계를 공유해 준 일, 당신의 민회 연설에서 나를 옹호해 준 일, 재무관이면서 나 개인 및 국가의 소송에서 집정관들의 역할을 대행해 준 일, 특히 당신의 동료는 복종했음에도 불구하고 재무관이면서 호민관에게 복종하지 않은 일――을 내가 언급하지 않더라도, 또한 내가 항상 기억할 최근의 일들――전쟁 중에 나에 대해 보여준 당신의 염려, 내 귀환 때의 기쁨, 나의 염려와 고통이 당신에게 전해졌을 때의 그 걱정과 고통, 그리고 마지막으로 당신이 갑자기 에스파냐로 파견되지 않았다면 브룬디시움까지 나를 만나러 왔을 것이라는 사실――을 내가 잊은 듯 넘어가더라도, 즉 내 생명과 안전만큼이나 소중히 여겨야 할 이 일들을 생략하더라도, 당신이 내게 보내준 그 책은 당신의 사랑을 얼마나 크게 보여주고 있는지요! 첫째로 내가 말한 것이라면 무엇이든 당신에게는 재치 있게 보인다는 점인데, 이는 다른 이들에게는 그렇지 않을지도 모릅니다.
deinde quod illa, sive faceta sunt sive sic, fiunt narrante te venustissima;
둘째로 그것들이 실제로 재치 있든 그렇지 않든, 당신이 이야기하면 지극히 매력적으로 변한다는 점입니다.
quin etiam ante quam ad me veniatur, risus omnis paene consumitur.
참으로 내 이야기에 도달하기도 전에 웃음은 거의 다 소진되어 버립니다.
§15.21.3quod si in iis scribendis nihil aliud nisi quod necesse fuit de uno me tam diu cogitavisses, ferreus essem si te non amarem;
만약 그것들을 쓰는 데 있어 당신이 편집상 필요했던 것 외에 이토록 오랫동안 오직 나 한 사람만을 생각해주셨던 것이라면, 내가 당신을 사랑하지 않는다면 나는 철석간장과 같은 사람일 것입니다.
cum vero ea quae scriptura persecutus es sine summo amore cogitare non potueris, non possum existimare plus quemquam a se ipso quam me a te amari.
하지만 당신이 집필을 통해 추구한 내용들을 깊은 사랑 없이는 생각조차 할 수 없었을 터이므로, 나는 누군가가 자기 자신을 사랑하는 것 이상으로 내가 당신에게 사랑받고 있다고는 생각할 수 없습니다.
cui quidem ego amori utinam ceteris rebus possem amore certe respondebo, quo tamen ipso tibi confido futurum satis.
이 사랑에 대해 내가 다른 모든 일에서도 응답할 수 있다면 좋으련만, 적어도 사랑으로만은 확실히 응답할 것이며, 그 사랑 자체로 당신에게 충분하리라 믿습니다.
§15.21.4nunc ad epistulam venio, cui copiose et suaviter scriptae nihil est quod multa respondeam.
이제 편지로 넘어갑니다. 풍부하고 다정하게 쓰인 그 편지에 대해서는 내가 길게 답할 것이 없습니다.
primum enim ego illas Calvo litteras misi non plus quam has, quas nunc legis, existimans exituras;
첫째로 나는 저 칼부스에게 보내는 편지를 보낼 때, 당신이 지금 읽고 있는 이 편지 이상으로 그것이 공개되리라고는 생각하지 않았기 때문입니다.
aliter enim scribimus quod eos solos quibus mittimus, aliter quod multos lecturos putamus;
왜냐하면 우리는 편지를 보내는 그 사람들만 읽을 것이라 생각할 때와, 많은 이들이 읽을 것이라 생각할 때 다르게 쓰기 때문입니다.
deinde ingenium eius melioribus extuli laudibus quam tu id vere potuisse fieri putas, primum quod ita iudicabam: acute movebatur, genus quoddam sequebatur, in quo iudicio lapsus, quo valebat, tamen adsequebatur quod probaret;
둘째로 나는 그의 재능을 당신이 실제로 정당화될 수 있다고 생각하는 것보다 더 높은 찬사로 드높였는데, 첫째는 내가 실제로 그렇게 판단했기 때문입니다. 그는 예리하게 사고를 굴렸고 어떤 양식을 따랐는데, 거기에서 비록 그가 강점을 지녔던 판단력에 있어 실수가 있었지만, 그럼에도 그가 승인한 바에 도달했습니다.
multae erant et reconditae litterae, vis non erat;
그의 학식은 많고 깊었으나 힘이 부족했습니다.
ad eam igitur adhortabar;
따라서 나는 그에게 그것을 촉구했던 것입니다.
in excitando autem et in acuendo plurimum valet, si laudes eum quem cohortere.
격려하고 예리하게 다듬는 데 있어서는 촉구하고자 하는 대상을 칭찬하는 것이 가장 큰 효과를 발휘하기 때문입니다.
habes de Calvo iudicium et consilium meum, consilium, quod hortandi causa laudavi, iudicium, quod de ingenio eius valde existimavi bene.
이것이 칼부스에 대한 나의 판단과 방침입니다. 방침이란 격려하기 위해 칭찬한 것이요, 판단이란 그의 재능을 매우 좋게 평가한 것입니다.
§15.21.5reliquum est tuam profectionem amore prosequar, reditum spe exspectem, absentem memoria colam, omne desiderium litteris mittendis accipiendisque leniam.
남은 것은 내가 당신의 출발을 사랑으로 배웅하고, 귀환을 희망으로 기다리며, 부재 중인 당신을 기억 속에서 소중히 모시고, 모든 그리움을 편지를 보내고 받음으로써 완화하는 것입니다.
tu velim tua in me studia et officia multum tecum recordere.
당신이 나에 대한 당신의 정성과 성의를 마음속으로 많이 돌이켜보기를 바랍니다.
quae cum tibi liceat, mihi nefas sit oblivisci, non modo virum bonum me existimabis verum etiam te a me amari plurimum iudicabis.
그것들을 당신이 돌이켜보는 것이 허용되는 반면 내가 잊는 것은 죄악이 된다면, 당신은 나를 좋은 사람으로 생각할 뿐만 아니라 당신이 나에게 가장 깊이 사랑받고 있다고 판단하게 될 것입니다.
vale.
잘 지내십시오.