§9.28.1Ποπλίου δὲ Οὐαλερίου Ποπλικόλα καὶ Γαίου Ναυτίου παραλαβόντων τὴν ἀρχὴν ἕτερος ἀνὴρ πάλιν τῶν πατρικίων Σερούιος Σερουίλιος, ὁ τῷ παρελθόντι ὑπατεύσας ἔτει, μετʼ οὐ πολὺν ἢ τὴν ἀρχὴν ἀποθέσθαι χρόνον εἰς τὸν ὑπὲρ τῆς ψυχῆς ἀγῶνα ἤχθη.
푸블리우스 발레리우스 푸블리콜라와 가이우스 나우티우스가 관직을 이어받자, 귀족 중 한 사람이자 전년도에 집정관을 지낸 세르비우스 세르빌리우스가 퇴임한 지 얼마 지나지 않아 목숨을 건 재판에 회부되었다.
οἱ δὲ προθέντες αὐτῷ τὴν ἐν τῷ δήμῳ δίκην δύο τῶν δημάρχων ἦσαν, Λεύκιος Καιδίκιος καὶ Τῖτος Στάτιος, οὐκ ἀδικήματος, ἀλλὰ τύχης ἀπαιτοῦντες λόγον, ὅτι κατὰ τὴν πρὸς Τυρρηνοὺς μάχην ὠσάμενος ἐπὶ τὸν χάρακα τῶν πολεμίων ὁ ἀνὴρ θρασύτερον μᾶλλον ἢ φρονιμώτερον, ἐδιώχθη τε ὑπὸ τῶν ἔνδον ἀθρόων ἐπεξελθόντων καὶ τὴν κρατίστην νεότητα ἀπέβαλεν.
민중 앞에서 그를 고발한 자들은 두 호민관인 루키우스 카에디키우스와 티투스 스타티우스였는데, 이들은 불법 행위가 아니라 운에 대한 해명을 요구하였다. 즉, 에트루리아인과의 전투에서 그가 현명하기보다는 무모하게 적의 진영으로 돌격하였다가, 진영 내부에서 한꺼번에 쏟아져 나온 적들에게 추격을 당해 가장 정예로운 청년 병사들을 잃었다는 이유에서였다.
§9.28.2οὗτος ὁ ἀγὼν ἁπάντων ἐφάνη τοῖς πατρικίοις βαρύτατος, ἠγανάκτουν τε συνιόντες πρὸς ἀλλήλους καὶ δεινὸν ἐποιοῦντο, εἰ τὰς εὐτολμίας τῶν στρατηγῶν καὶ τὸ μηδένα κίνδυνον ὀκνεῖν, ἐὰν ἐναντιωθῇ ταῖς ἐπιβολαῖς αὐτῶν τὸ δαιμόνιον, εἰς κατηγορίαν ἄξουσιν οἱ μὴ στάντες παρὰ τὰ δεινά·
이 재판은 모든 귀족들에게 가장 참기 힘든 일로 여겨졌으며, 그들은 서로 모여 분개하며, 만일 신이 장군들의 시도에 대적했을 때, 스스로 위험에 맞서지 않았던 자들이 장군들의 용맹과 어떤 위험도 마다하지 않는 태도를 기소의 대상으로 삼는다면 그것은 끔찍한 일이라고 생각했다.
δειλίας τε καὶ ὄκνου καὶ τοῦ μηδὲν ἔτι καινουργεῖν τοὺς ἡγεμόνας, ὑφʼ ὧν ἐλευθερία τʼ ἀπόλλυται καὶ ἡγεμονία καταλύεται, τοὺς τοιούτους ἀγῶνας αἰτίους ἔσεσθαι κατὰ τὸ εἰκὸς ἐλογίζοντο.
그리고 이러한 재판들이 자연스럽게 지휘관들의 겁약함과 망설임, 그리고 더 이상 새로운 시도를 하지 않게 만드는 원인이 될 것이라 생각했으니, 이 원인들에 의해 자유가 상실되고 패권이 무너지기 마련이기 때문이었다.
§9.28.3παρακλήσει τε πολλῇ ἐχρῶντο τῶν δημοτικῶν μὴ καταγνῶναι τοῦ ἀνδρὸς τὴν δίκην, διδάσκοντες, ὡς μεγάλα βλάψουσι τὴν πόλιν ἐπὶ ταῖς ἀτυχίαις τοὺς στρατηγοὺς ζημιοῦντες.
이에 그들은 평민들에게 그 사람에게 유죄를 선고하지 말 것을 간곡히 호소하며, 불운에 대해 장군들을 처벌하는 것은 국가에 엄청난 해를 끼칠 것이라고 역설했다.
§9.28.4ἐπεὶ δʼ ὁ τοῦ ἀγῶνος ἐνέστη χρόνος, παρελθὼν εἷς τῶν δημάρχων κατηγόρησε τοῦ ἀνδρός, Λεύκιος Καιδίκιος, ὅτι διʼ ἀφροσύνην τε καὶ τοῦ στρατηγεῖν ἀπειρίαν εἰς πρόδηλον ἄγων ὄλεθρον τὰς δυνάμεις ἀπώλεσε τῆς πόλεως τὴν κρατίστην ἀκμήν, καὶ εἰ μὴ ταχεῖα τοῦ κακοῦ γνῶσις ἐγένετο τῷ συνυπάτῳ, καὶ κατὰ σπουδὴν ἄγων τὰς δυνάμεις τούς τε πολεμίους ἀνέστειλε καὶ τοὺς σφετέρους ἔσωσε, μηδὲν ἂν γενέσθαι τὸ κωλῦσον ἅπασαν ἀπολωλέναι τὴν ἑτέραν δύναμιν καὶ τὸ λοιπὸν ἡμίσειαν ἀντὶ διπλασίας εἶναι τὴν πόλιν.
그러나 재판의 때가 이르자, 호민관 중 한 사람인 루키우스 카에디키우스가 나아가 그 사람을 고발하였다. 그는 셀빌리우스가 어리석음과 지휘 경험 부족으로 인해 군대를 뻔한 파멸로 이끌어 국가의 가장 강성한 정예를 잃게 만들었으며, 만약 동료 집정관이 그 곤경을 신속히 알아차리고 다급히 군대를 이끌어 적을 저지하고 아군을 구해내지 않았더라면, 다른 쪽 군대 전체가 전멸하는 것을 막을 방도가 없었을 것이며 앞으로 국가는 두 배가 되기는커녕 반 토막이 났을 것이라고 주장했다.
§9.28.5τοιαῦτʼ εἰπὼν μάρτυρας ἐπηγάγετο λοχαγούς τε, ὅσοι περιῆσαν, καὶ τῶν ἄλλων στρατιωτῶν τινας, οἳ τὸ ἑαυτῶν αἰσχρὸν ἐπὶ τῇ τότε ἥττῃ τε καὶ φυγῇ ζητοῦντες ἀπολύσασθαι τὸν στρατηγὸν ᾐτιῶντο τῆς περὶ τὸν ἀγῶνα δυσποτμίας.
이와 같이 말한 뒤 그는 살아남은 백인대장 전원과 다른 일부 병사들을 증인으로 출석시켰다. 이 병사들은 당시의 패배와 패주에서 자신들이 당한 수치를 씻고자, 전투의 불운에 대한 책임을 장군에게 돌리고 있었다.
ἔπειτʼ οἶκτον ἐπὶ τῇ συμφορᾷ τῶν τότε τεθνηκότων καταχεάμενος πολὺν καὶ τὸ δεινὸν αὐξήσας, τά τʼ ἄλλα, ὅσα εἰς φθόνον κοινῇ κατὰ τῶν πατρικίων λεγόμενα τοὺς μέλλοντας ὑπὲρ τοῦ ἀνδρὸς δεήσεσθαι ἀνείρξειν ἔμελλεν ἐκ πολλῆς ὑπεροψίας διελθών, παρέδωκε τὸν λόγον.
이어서 그는 당시 전사한 이들의 불행에 대해 깊은 애도를 표하며 그 참상을 극대화하였고, 귀족 전체에 대한 공공의 반감을 불러일으키기 위해 흔히 언급되는 다른 모든 이야기들을 극도로 오만한 태도로 나열하여(이를 통해 그를 위해 탄원하려던 이들을 위협하여 단념시키고자 한 것인데), 발언을 마쳤다.