§7.66.1ἡ μὲν δὴ πρώτη Ῥωμαίοις ἐμπεσοῦσα μετὰ τὴν ἐκβολὴν τῶν βασιλέων στάσις ἔσχε τοιαύτας αἰτίας καὶ εἰς τοῦτο κατέσκηψε τὸ τέλος·
왕들의 추방 이후 로마인들에게 닥친 최초의 내분은 이러한 원인들을 가졌고 이와 같은 결말에 이르렀다.
ἐμήκυνα δὲ τὸν ὑπὲρ αὐτῶν λόγον τοῦ μή τινα θαυμάσαι, πῶς ὑπέμειναν οἱ πατρίκιοι τηλικαύτης ἐξουσίας ποιῆσαι τὸν δῆμον κύριον, οὔτε σφαγῆς τῶν ἀρίστων ἀνδρῶν γενομένης οὔτε φυγῆς, οἷον ἐν ἄλλαις πολλαῖς ἐγένετο πόλεσι.
내가 이에 대한 이야기를 길게 서술한 것은, 다른 많은 도시에서 일어났던 것처럼 가장 훌륭한 인물들에 대한 학살이나 추방도 일어나지 않았는데, 어떻게 귀족들이 평민들에게 이토록 큰 권력의 주권을 넘겨주는 것을 감내했는지에 대해 아무도 이상하게 여기지 않도록 하기 위함이다.
ποθεῖ γὰρ ἕκαστος ἐπὶ τοῖς παραδόξοις ἀκούσμασι τὴν αἰτίαν μαθεῖν καὶ τὸ πιστὸν ἐν ταύτῃ τίθεται μόνῃ.
왜냐하면 누구나 예기치 못한 소식을 들으면 그 원인을 알고 싶어 하며, 신뢰성이란 오직 이 원인의 규명에서만 생겨나기 때문이다.
§7.66.2ἐλογιζόμην οὖν, ὅτι μοι πολλοῦ καὶ τοῦ παντὸς δεήσει πιστὸς εἶναι ὁ λόγος, εἰ τοσοῦτον ἔφην μόνον, ὅτι παρῆκαν οἱ πατρίκιοι τοῖς δημοτικοῖς τὴν ἑαυτῶν δυναστείαν, καὶ ἐξὸν αὐτοῖς ἐν ἀριστοκρατίᾳ πολιτεύεσθαι τὸν δῆμον ἐποίησαν τῶν μεγίστων κύριον, διʼ ἃς δὲ συνεχωρήθη ταῦτʼ αἰτίας παρέλιπον·
그러므로 나는 만일 내가 귀족들이 평민들에게 자신들의 지배권을 양보했으며, ¦1471 귀족정하에서 국정을 운영할 수 있었음에도 평민들을 가장 중대한 일들의 주권자로 만들었다고만 말하고, 어떠한 원인들 때문에 이러한 양보가 이루어졌는지를 생략한다면, 나의 이야기가 신뢰를 얻기에는 완전히 턱없이 부족할 것이라고 생각했다.
διὰ τοῦτʼ ἐπεξῆλθον ἁπάσας.
이 때문에 나는 그 모든 원인들을 상세히 설명했다.
§7.66.3καὶ ἐπειδὴ οὐχ ὅπλοις ἀλλήλους βιασάμενοι καὶ προσαναγκάσαντες, ἀλλὰ λόγοις πείσαντες μεθήρμοσαν, παντὸς μάλιστʼ ἀναγκαῖον ἡγησάμην εἶναι τοὺς λόγους αὐτῶν διεξελθεῖν, οἷς τότʼ οἱ δυναστεύσαντες ἐν ἑκατέροις ἐχρήσαντο.
그리고 그들이 무력으로 서로를 강요하고 굴복시킨 것이 아니라, 말로써 설득하여 화해를 이루었기 때문에, 나는 무엇보다도 당시 쌍방의 지도자들이 사용했던 연설들을 자세히 기술하는 것이 가장 필요하다고 생각했다.
θαυμάσαιμι δʼ ἄν, εἴ τινες τὰς ἐν τοῖς πολέμοις πράξεις ἀκριβῶς οἴονται δεῖν ἀναγράφειν, καὶ περὶ μίαν ἔστιν ὅτε μάχην πολλοὺς ἀναλίσκουσι λόγους, τόπων τε φύσεις καὶ ὁπλισμῶν ἰδιότητας καὶ τάξεων τρόπους καὶ στρατηγῶν παρακλήσεις καὶ τἆλλα διεξιόντες ὅσα τῆς νίκης αἴτια τοῖς ἑτέροις ἐγένετο· πολιτικὰς δὲ κινήσεις καὶ στάσεις ἀναγράφοντες οὐκ οἴονται δεῖν ἀπαγγέλλειν τοὺς λόγους, δι’ ὧν αἱ παράδοξοι καὶ θαυμασταὶ πράξεις ἐπετελέσθησαν.
전쟁에서의 행위들은 정확하게 기록해야 한다고 생각하면서, 때로는 단 하나의 전투를 두고도 장소의 특성, 무장의 특징, 대열의 형태, 장군들의 훈시, 그리고 한편의 승리의 ¦p.v.3p.105 원인이 된 다른 모든 일들을 상세히 열거하며 많은 말을 소비하는 사람들이, 정치적 동요와 내분을 기록하면서 그러한 예기치 못하고 놀라운 업적들을 성취하게 ¦1472 만든 연설들을 보고할 필요가 없다고 생각한다면, 나는 참으로 이상하게 여길 것이다.
§7.66.4εἰ γάρ τι καὶ ἄλλο τῆς Ῥωμαίων πόλεως μέγα ἐγκώμιόν ἐστι καὶ ζηλοῦσθαι ὑπὸ πάντων ἀνθρώπων ἄξιον κἀκεῖνο ἐγένετο κατʼ ἐμὴν δόξαν τὸ ἔργον, μᾶλλον δʼ ὑπὲρ ἅπαντα πολλὰ καὶ θαυμαστὰ ὄντα λαμπρότατον, τὸ μήτε τοὺς δημοτικοὺς καταφρονήσαντας τῶν πατρικίων ἐπιχειρῆσαι αὐτοῖς, καὶ πολὺν ἐργασαμένους τῶν κρατίστων φόνον ἅπαντα τἀκείνων παραλαβεῖν, μήτε τοὺς ἐν τοῖς ἀξιώμασιν ἢ διὰ σφῶν αὐτῶν ἢ ξενικαῖς ἐπικουρίαις χρησαμένους διαφθεῖραι τὸ δημοτικὸν ἅπαν καὶ τὸ λοιπὸν οἰκεῖν ἀδεῶς τὴν πόλιν·
만일 로마인들의 국가에 찬사할 만한 다른 큰 영예가 있고 모든 인류의 부러움을 살 만한 것이 있다면, 내 생각에 저 업적 또한 그러한 것이며, 오히려 수없이 많고 놀라운 영예들 중에서도 단연 가장 빛나는 것이다. 즉, 평민들이 귀족들을 경멸하여 그들을 습격하고 훌륭한 인물들을 대거 학살하여 그들의 모든 재산을 빼앗지도 않았고, 관직에 있던 자들이 자신들의 힘으로나 외국의 원조를 빌려 평민 전체를 파멸시킨 뒤 두려움 없이 도시를 지배하려 하지도 않았다는 사실이다.
§7.66.5ἀλλʼ ὥσπερ ἀδελφοὺς ἀδελφοῖς ἢ παῖδας γονεῦσιν ἐν οἰκίᾳ σώφρονι περὶ τῶν ἴσων καὶ δικαίων διαλεγομένους πειθοῖ καὶ λόγῳ διαλύεσθαι τὰ νείκη, ἀνήκεστον δʼ ἢ ἀνόσιον ἔργον μηθὲν ὑπομεῖναι δρᾶσαι κατʼ ἀλλήλων·
도리어 현명한 집안에서 형제와 형제들이, 혹은 자식들이 부모들과 대등함과 정의에 관해 대화하듯이, 설득과 말로써 불화를 해소하였으며, 서로에 대해 돌이킬 수 없거나 신성모독적인 행위를 결코 저지르려 하지 않았다는 점이다.
οἷα Κερκυραῖοί τε κατὰ τὴν στάσιν εἰργάσαντο καὶ Ἀργεῖοι καὶ Μιλήσιοι καὶ Σικελία πᾶσα καὶ συχναὶ ἄλλαι πόλεις.
코르키라 인들이 내분 중에 저질렀던 일들이나, 아르고스인, 밀레토스인, 시칠리아 전역, 그리고 다른 여러 도시가 저지른 것과 같은 일들은 (로마에는 없었다).
ἐγὼ μὲν οὖν διὰ ταῦτα προειλόμην ἀκριβεστέραν μᾶλλον ἢ βραχυτέραν ποιήσασθαι τὴν διήγησιν· κρινέτω δʼ ἕκαστος ὡς βούλεται.
그러므로 나는 이러한 이유로 이야기를 더 짧게 만들기보다 ¦1473 더 정확하게 서술하기를 선택했다. 판단은 저마다 원하는 대로 내릴 일이다.