§3.44.1ἕτερον δέ τι τοῦ προειρημένου πολιτεύματος κρεῖττον, ὃ καὶ τοῖς κατὰ τὸν βίον ἅπασιν εὐδαιμονεστέραν αὐτὴν ἐποίησε καὶ πραγμάτων ἐπῆρεν ἅψασθαι γενναιοτέρων.
그러나 앞서 언급한 시책보다 더 훌륭한 또 다른 시책이 있었으니, 이는 로마 시를 생활의 모든 면에서 더 번영하게 만들었을 뿐만 아니라, 더 고귀한 사업에 착수하도록 고취시켰다.
τοῦ γὰρ Τεβέριος ποταμοῦ καταβαίνοντος μὲν ἐκ τῶν Ἀπεννίνων ὀρῶν, παρʼ αὐτὴν δὲ τὴν Ῥώμην ῥέοντος, ἐμβάλλοντος δʼ εἰς αἰγιαλοὺς ἀλιμένους καὶ προσεχεῖς, οὓς τὸ Τυρρηνικὸν ποιεῖ πέλαγος, μικρὰ δὲ καὶ οὐκ ἄξια λόγου τὴν Ῥώμην ὠφελοῦντος διὰ τὸ μηθὲν ἐπὶ ταῖς ἐκβολαῖς ἔχειν φρούριον, ὃ τὰς εἰσκομιζομένας διὰ θαλάττης καὶ καταγομένας ἄνωθεν ἀγορὰς ὑποδέξεταί τε καὶ ἀμείψεται τοῖς ἐμπορευομένοις, ἱκανοῦ δὲ ὄντος ἄχρι μὲν τῶν πηγῶν ποταμηγοῖς σκάφεσιν εὐμεγέθεσιν ἀναπλεῖσθαι, πρὸς αὐτὴν δὲ τὴν Ῥώμην καὶ θαλαττίαις ὁλκάσι μεγάλαις, ἐπίνειον ἔγνω κατασκευάζειν ἐπὶ ταῖς ἐκβολαῖς αὐτοῦ λιμένι χρησάμενος αὐτῷ τῷ στόματι τοῦ ποταμοῦ.
테베리스 강은 아펜니누스 산맥에서 흘러내려 로마 시 바로 옆을 흐르고, 티레니아 해가 형성하는 항구가 없는 인접한 해안으로 흘러드는데, 하구에 바다를 통해 반입되고 위에서 내려오는 물자들을 받아들여 상인들과 교역할 수 있는 어떠한 요새도 없었기 때문에 로마에 거의 보잘것없는 이익만을 주고 있었으나, 다른 한편으로 이 강은 상당한 크기의 강배로 수원지까지 거슬러 올라가기에 충분하고 로마 시 자체까지는 커다란 상선으로도 갈 수 있을 만큼 충분한 능력을 가지고 있었기에, 왕은 강의 하구 자체를 항구로 이용하여 그 하구에 외항을 건설하기로 결정했다.
§3.44.2εὐρύνεταί τε γὰρ ἐπιπολὺ τῇ θαλάττῃ συνάπτων καὶ κόλπους λαμβάνει μεγάλους, οἵους οἱ κράτιστοι τῶν θαλαττίων λιμένων·
왜냐하면 강은 바다와 만나는 곳에서 크게 넓어져, 가장 훌륭한 해항들이 가지고 있는 것과 같은 커다란 만을 형성하기 때문이다.
ὃ δὲ μάλιστα θαυμάσειεν ἄν τις, οὐκ ἀποκλείεται τοῦ στόματος ὑπὸ τῆς θαλαττίας θινὸς ἐμφραττόμενος, ὃ πάσχουσι πολλοὶ καὶ τῶν μεγάλων ποταμῶν, οὐδʼ εἰς ἕλη καὶ τέλματα πλανώμενος ἄλλοτε ἄλλῃ προκαταναλίσκεται πρὶν ἢ τῇ θαλάττῃ συνάψαι τὸ ῥεῖθρον, ἀλλὰ ναυσιπέρατός ἐστιν ἀεὶ καὶ διʼ ἑνὸς ἐκδίδωσι τοῦ γνησίου στόματος ἀνακόπτων τὰς πελαγίους ῥαχίας τῆς θαλάττης, καίτοι πολὺς αὐτόθι γίνεται καὶ χαλεπὸς ὁ πνέων ἀπὸ τῆς ἑσπέρας ἄνεμος.
그리고 누구나 가장 경탄할 만한 점은, 많은 대하들이 겪는 것처럼 바다의 모래톱에 의해 하구가 막혀 폐쇄되지 않으며, 또한 바다에 흐름이 닿기 전에 이곳저곳으로 헤매며 습지와 늪지로 흘러들어 도중에 소멸해버리지도 않고, 항상 배가 통행할 수 있어 서쪽에서 부는 바람이 그곳에서 강하고 거세어짐에도 불구하고 단 하나의 본래 하구를 통해 바다의 먼 파도를 밀쳐내며 흘러나간다는 것이다.
§3.44.3αἱ μὲν οὖν ἐπίκωποι νῆες ὁπηλίκαι ποτʼ ἂν οὖσαι τύχωσι καὶ τῶν ὁλκάδων αἱ μέχρι τρισχιλιοφόρων εἰσάγουσί τε διὰ τοῦ στόματος αὐτοῦ καὶ μέχρι τῆς Ῥώμης εἰρεσίᾳ καὶ ῥύμασι παρελκόμεναι κομίζονται, αἱ δὲ μείζους πρὸ τοῦ στόματος ἐπʼ ἀγκυρῶν σαλεύουσαι ταῖς ποταμηγοῖς ἀπογεμίζονταί τε καὶ ἀντιφορτίζονται σκάφαις.
따라서 노를 젓는 배는 그 크기가 어떠하든, 그리고 상선은 3천 항아리 적재량에 이르는 것까지는 이 하구를 통해 진입하여 노 젓기와 견인줄로 이끌려 로마까지 운반된다. 반면 그보다 큰 배들은 하구 앞에서 닻을 내리고 흔들리며 강배들에 의해 짐이 부려지고 다시 다른 짐이 실린다.
§3.44.4ἐν δὲ τῷ μεταξὺ τοῦ τε ποταμοῦ καὶ τῆς θαλάττης ἀγκῶνι πόλιν ὁ βασιλεὺς ἐντειχίσας, ἣν ἀπὸ τοῦ συμβεβηκότος Ὠστίαν ὠνόμασεν, ὡς δʼ ἂν ἡμεῖς εἴποιμεν θύραν, οὐ μόνον ἠπειρῶτιν, ἀλλὰ καὶ θαλαττίαν παρεσκεύασε τὴν Ῥώμην γενέσθαι καὶ τῶν διαποντίων ἀγαθῶν ἔγευσεν.
왕은 강과 바다 사이의 모퉁이 땅에 도시를 건설하여 성벽으로 둘러싸고, 그 지리적 특징에서 따와 이를 오스티아(우리 식으로 말하자면 '문')라 이름 지었는데, 이로써 로마를 내륙 도시일 뿐만 아니라 해양 도시로도 만들어 해외의 온갖 혜택을 맛보게 하였다.