§3.33.1ἐπὶ τούτοις καταλυσάμενοι τὸν πόλεμον οἱ Σαβῖνοι καὶ τῶν ὁμολογιῶν στήλας ἀντιγράφους θέντες ἐν τοῖς ἱεροῖς, ἐπειδὴ συνέστη Ῥωμαίοις πρὸς τὰς Λατίνων πόλεις κοινῇ συνηρπαγμένας πόλεμος οὐ ῥᾴδιος ἐν ὀλίγῳ καθαιρεθῆναι χρόνῳ ʽδι’ ἃς δὲ αἰτίας ὕστερον ἐρὦ, δεξάμενοι τὸ συμβὰν ἀγαπητῶς ὅρκων μὲν ἐκείνων καὶ συνθηκῶν ὥσπερ οὐδὲ γεγενημένων ἐπελάθοντο, καιρὸν δὲ νομίσαντες ἐπιτήδειον ἔχειν ὧν ἐξέτισαν Ῥωμαίοις χρημάτων πολλαπλάσια παρʼ αὐτῶν ἀπολαβεῖν, ὀλίγοι μὲν τὸ πρῶτον καὶ ἀφανῶς ἐξιόντες ἐληίζοντο τὴν ὅμορον· §3.33.2ἔπειτα δὲ πολλοὶ συνιόντες καὶ ἐκ τοῦ φανεροῦ, ἐπεὶ τὰ πρῶτα κατὰ γνώμην αὐτοῖς ἐχώρησεν οὐδεμιᾶς ἐπὶ τὴν φυλακὴν τῶν γεωργῶν ἀφικομένης βοηθείας, καταφρονήσαντες τῶν πολεμίων ἐπʼ αὐτὴν διενοοῦντο τὴν Ῥώμην ἐλαύνειν καὶ συνῆγον ἐξ ἁπάσης πόλεως στρατόν, διελέγοντο δὲ καὶ ταῖς Λατίνων πόλεσι περὶ §3.33.3συμμαχίας.
이러한 조건 하에 전쟁을 끝낸 사비니인들은 합의서의 사본을 새긴 비석들을 신전들에 봉헌했다. 그러나 로마인들과, 공동으로 봉기한 라틴인들의 도시들 사이에 단기간에 해결하기 쉽지 않은 전쟁이 일어나자(그 원인들에 대해서는 나중에 말하겠지만), 그들은 이 사태를 기꺼이 받아들이며, 그 서약들과 협정들을 마치 일어나지도 않았던 것처럼 잊어버렸다. 그리고 로마인들에게 지불했던 배상금의 몇 배에 달하는 금액을 그들로부터 되찾을 절호의 기회를 얻었다고 생각하여, 처음에는 소수의 인원이 남모르게 출격하여 접경 지대를 약탈했다. 그 후 첫 번째 시도가 그들의 뜻대로 진행되고, 농민들을 보호하기 위한 어떠한 지원군도 도착하지 않자, 그들은 대규모로 모여들어 공개적으로 약탈을 자행했다. 그들은 적을 업신여기며 로마 자체로 진격할 것을 계획하고 모든 도시에서 군대를 소집했으며, 또한 라틴인들의 도시들과도 교섭했다, ~에 대해 동맹을 맺는 것에.
οὐ μὴν ἐξεγένετό γε αὐτοῖς φιλίαν τε καὶ ὁμαιχμίαν ποιήσασθαι πρὸς τὸ ἔθνος·
그러나 그들이 그 민족과 우호 및 동맹 관계를 맺는 것은 결코 허용되지 않았다.
μαθὼν γὰρ τὴν διάνοιαν αὐτῶν ὁ Τύλλος ἀνοχὰς πρὸς Λατίνους ποιησάμενος ἐπὶ τούτους ἔγνω στρατὸν ἐξάγειν τήν τε Ῥωμαίων ἅπασαν δύναμιν καθοπλίσας διπλασίαν οὖσαν ἤδη τῆς πρότερον, ἐξ οὗ τὴν Ἀλβανῶν πόλιν προσέλαβε, καὶ ἀπὸ τῶν ἄλλων συμμάχων ἐπικουρικὸν ὅσον πλεῖστον ἐδύνατο μεταπεμψάμενος. §3.33.4συνῆκτο δὲ καὶ τοῖς Σαβίνοις ἤδη τὸ στράτευμα, καὶ ἐπειδὴ πλησίον ἀλλήλων ἐγένοντο περὶ τὴν καλουμένην ὕλην κακοῦργον ὀλίγον τὸ μεταξὺ χωρίον ἀφέντες κατεστρατοπεδεύσαντο.
왜냐하면 그들의 의도를 파악한 툴루스가 라틴인들과 휴전 협정을 맺고 이들을 향해 군대를 이끌고 출격하기로 결정했기 때문이다. 그는 알바인들의 도시를 통합한 이래로 이미 이전의 두 배가 된 로마의 모든 군세를 무장시켰고, 다른 동맹국들로부터도 가능한 한 많은 원군을 불러들였다. 사비니인들 측에서도 이미 군대가 집결되어 있었고, 그리고 서로 가까워졌을 때 그들은 '악당의 숲'이라 불리는 곳 주변에 양측 사이의 거리를 아주 조금만 남겨둔 채 진영을 구축했다.
τῇ δʼ ἑξῆς ἡμέρᾳ συμπεσόντες ἐμάχοντο καὶ ἦσαν ἰσόρροποι μέχρι πολλοῦ·
이튿날 그들은 충돌하여 싸웠고 오랫동안 팽팽하게 대치했다.
ἤδη δὲ περὶ δείλην ὀψίαν ἐγκλίνουσιν οἱ Σαβῖνοι βιασθέντες ὑπὸ τοῦ Ῥωμαίων ἱππικοῦ καὶ πολὺς αὐτῶν γίνεται φόνος ἐν τῇ φυγῇ, Ῥωμαῖοι δὲ νεκρούς τε τῶν πολεμίων σκυλεύσαντες καὶ χρήματα ὅσα ἦν ἐν τῷ χάρακι διαρπάσαντες τῆς τε χώρας τὴν κρατίστην λεηλατήσαντες ἀπῄεσαν ἐπʼ οἴκου.
그러나 이미 늦은 오후가 되자 사비니인들은 로마 기병의 압박을 받아 밀려나기 시작했고, 도주하는 과정에서 그들 중 많은 이들이 학살당했다. 로마인들은 적의 시체에서 전리품을 거두고 진영에 있던 모든 재물을 약탈했으며, 그 영토의 가장 비옥한 지역을 황폐화한 후 집으로 돌아갔다.
τοῦτο τὸ τέλος ἔλαβεν ὁ συμβὰς Ῥωμαίοις πρὸς Σαβίνους πόλεμος ἐπὶ τῆς Τύλλου ἀρχῆς.
이것이 툴루스의 치세에 로마인들과 사비니인들 사이에 벌어진 전쟁의 결말이었다.