§3.35.1ταῦτα διαπραξάμενος ἐπὶ τῆς ἰδίας ἀρχῆς βασιλεὺς Τύλλος Ὁστίλιος, ἀνὴρ ἐν ὀλίγοις ἄξιος εὐλογεῖσθαι τῆς τε εὐτολμίας ἕνεκα τῆς πρὸς τὰ πολέμια καὶ τῆς φρονήσεως τῆς περὶ τὰ δεινά, ὑπὲρ ἄμφω δὲ ταῦτα, ὅτι οὐ ταχὺς ὢν εἰς πόλεμον ἰέναι βέβαιος ἦν καταστὰς εἰς αὐτὸν ἐν ἅπασι τῶν ἀντιπάλων προέχειν, ἔτη δὲ κατασχὼν τὴν ἀρχὴν δύο καὶ τριάκοντα τελευτᾷ τὸν βίον ἐμπρησθείσης τῆς οἰκίας, καὶ σὺν αὐτῷ γυνή τε ἀπόλλυται καὶ τέκνα καὶ ὁ ἄλλος οἰκετικὸς ἅπας ὄχλος καταληφθεὶς ὑπὸ τοῦ πυρός.
자신의 치세에 이러한 일들을 완수하고 난 후, 툴루스 호스티리우스 왕은 — 전쟁에 대한 용맹함과 위기에서의 현명함 덕분에 찬양받을 만한 극소수의 인물 중 하나였으며, 이 두 가지보다도 더 뛰어난 점은, 전쟁에 뛰어드는 데는 신중했으나 일단 전쟁이 시작되면 모든 면에서 적수들을 능가하는 데 흔들림이 없었다는 점인데 — 32년 동안 왕위를 유지한 후 그의 집이 불타면서 생을 마감했다. 그리고 그와 함께 그의 아내와 자녀들, 그리고 불길에 휩싸인 다른 모든 집안 종들의 무리도 목숨을 잃었다.
§3.35.2καταπρησθῆναι δὲ τὴν οἰκίαν οἱ μὲν ὑπὸ κεραυνοῦ λέγουσι μηνίσαντος τοῦ θεοῦ διʼ ὀλιγωρίαν ἱερῶν τινων ʽἐκλιπεῖν γὰρ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς ἐκείνου πατρίους τινὰς θυσίας, ἑτέρας δʼ οὐχ ὑπαρχούσας ἐπιχωρίους Ῥωμαίοις παραγαγεῖνʼ, οἱ δὲ πλείους ἐξ ἀνθρωπίνης φασὶν ἐπιβουλῆς τὸ πάθος γενέσθαι ἀνατιθέντες τὸ ἔργον Μαρκίῳ τῷ μετʼ ἐκεῖνον ἄρξαντι τῆς πόλεως.
집이 불탄 것에 대해, 어떤 이들은 어떤 신성한 의식들을 소홀히 한 것에 대해 신이 노하여 벼락을 내렸기 때문이라고 말한다(“그의 치세에 조상 전래의 몇몇 제사가 중단되었고, 로마인들에게 본래 토착적이지 않은 다른 제사들이 도입되었기 때문이다”라고). 그러나 대다수의 사람들은 인간의 음모로 인해 이 참사가 일어났다고 말하며, 그 행동을 그의 뒤를 이어 도시를 다스린 마르키우스의 소행으로 돌린다.
§3.35.3τοῦτον γὰρ ἐκ τῆς Νόμα Πομπιλίου θυγατρὸς γενόμενον ἄχθεσθαί τε, ὅτι ἐκ βασιλείου γένους πεφυκὼς αὐτὸς ἰδιώτης ἦν, καὶ γένος ἐπιτρεφόμενον ὁρῶντα τῷ Τύλλῳ παντὸς μάλιστα ὑποπτεύειν, εἴ τι πάθοι Τύλλος εἰς τοὺς ἐκείνου παῖδας ἥξειν τὴν ἀρχήν.
왜냐하면 이 마르키우스는 누마 폼필리우스의 딸에게서 태어난 자로서, 자신은 왕가의 혈통에서 태어났음에도 평범한 시민에 머물러 있는 것에 분개하고 있었으며, 툴루스 밑에서 자라나는 자녀들을 보며 만약 툴루스에게 무슨 일이라도 생긴다면 지배권이 그의 자녀들에게 돌아갈 것을 가장 크게 의심하고 있었기 때문이다.
ταῦτα δὴ διανοούμενον ἐκ πολλοῦ στήσασθαι κατὰ τοῦ βασιλέως ἐπιβουλὴν πολλοὺς ἔχοντα Ῥωμαίων τοὺς συγκατασκευάζοντας αὐτῷ τὴν δυναστείαν, φίλον δὲ ὄντα τοῦ Τύλλου καὶ ἐν τοῖς μάλιστα πιστευόμενον φυλάττειν ὅτε καιρὸς ἐπιτήδειος φανείη τῆς ἐπιθέσεως.
이러한 생각을 품은 그는 오래전부터 왕에 대한 음모를 꾸몄고, 로마인들 중에서 자신의 권력 획득을 돕는 많은 동조자들을 포섭해 두었다. 그리고 툴루스의 친구이자 가장 신뢰받는 이들 중 하나였던 그는 습격하기에 적절한 기회가 나타나기를 엿보고 있었다.
§3.35.4μέλλοντος δὲ τοῦ Τύλλου θυσίαν τινὰ κατʼ οἶκον ἐπιτελεῖν, ἣν αὐτοὺς μόνον ἐβούλετο τοὺς ἀναγκαίους εἰδέναι, καὶ κατὰ δαίμονα τῆς ἡμέρας ἐκείνης χειμερίου σφόδρα γενομένης κατά τε ὄμβρον καὶ ζάλην καὶ σκότος, ὥστʼ ἔρημον ἀπολειφθῆναι τὸν πρὸ τῆς οἰκίας τόπον τῶν φυλαττόντων, ἐπιτήδειον ὑπολαμβάνοντα τὸν καιρὸν ἅμα τοῖς ἑταίροις ἔχουσιν ὑπὸ ταῖς περιβολαῖς τὰ ξίφη παρελθεῖν εἴσω τῶν θυρῶν, ἀποκτείναντα δὲ τὸν βασιλέα καὶ τοὺς παῖδας αὐτοῦ καὶ τῶν ἄλλων ὅσοις ἐνέτυχεν ἐνεῖναι πῦρ εἰς τὴν οἰκίαν κατὰ πολλοὺς τόπους, ταῦτα δὲ πράξαντα τὸν ὑπὲρ τῆς κεραυνώσεως διασπεῖραι λόγον.
툴루스가 집에서 어떤 제사를 올리려 하고, 그것을 오직 친척들만 알기를 바랐을 때, 마침 그날이 비와 폭풍과 어둠으로 매우 사나운 날씨가 되어 집 앞의 파수꾼들이 지키던 자리가 텅 비게 되자, 마르키우스는 기회가 적절하다고 생각하여 외투 밑에 칼을 숨긴 동료들과 함께 문 안으로 들어갔다. 그리고 왕과 그의 자녀들, 그리고 마주친 다른 이들을 살해한 뒤, 집 안 여러 곳에 불을 질렀으며, 이러한 일들을 행한 후에 벼락에 맞았다는 소문을 퍼뜨렸다는 것이다.
§3.35.5ἐγὼ δὲ τοῦτον μὲν οὐ δέχομαι τὸν λόγον οὔτʼ ἀληθῆ νομίζων οὔτε πιθανόν, τῷ δὲ προτέρῳ μᾶλλον προστιθέμενος κατὰ δαίμονα νομίζω τὸν ἄνδρα ταύτης τῆς τελευτῆς τυχεῖν.
그러나 나는 이 이야기를 참되거나 그럴듯하다고 생각하지 않으므로 받아들이지 않으며, 오히려 전자의 설에 동조하여 이 왕이 하늘의 뜻에 따라 이러한 최후를 맞이했다고 생각한다.
οὔτε γὰρ ἀπόρρητον φυλαχθῆναι τὴν πρᾶξιν ὑπὸ πολλῶν συσκευαζομένην.
왜냐하면 많은 사람에 의해 공모된 행위가 비밀리에 유지되는 것은 있을 법하지 않은 일이며, 그것을 기획한 자에게도 호스티리우스의 죽음 이후에 로마인들이 자신을 도시의 왕으로 선포할 것이라는 확신이 없었기 때문이다.
εἰκὸς ἦν, οὔτε τῷ συστήσαντι αὐτὴν βέβαιον ἦν ὅτι μετὰ τὴν Ὁστιλίου τελευτὴν ἐκεῖνον ἀποδείξουσι Ῥωμαῖοι βασιλέα τῆς πόλεως, οὔτʼ εἰ τὰ παρʼ ἀνθρώπων αὐτῷ πιστὰ καὶ βέβαια ἦν, τά γέ τοι παρὰ τῶν θεῶν ὅμοια ἔμελλε ταῖς ἀνθρωπίναις ἀγνοίαις ἔσεσθαι.
또한 설령 인간들의 일이 그에게 확실하고 보장된 것이었다 할지라도, 신들의 뜻만큼은 인간의 무지와 같은 방식으로 흘러가지 않았을 것이기 때문이다.
§3.35.6μετὰ γὰρ τὴν ὑπὸ τῶν φυλῶν γενησομένην ψηφηφορίαν τοὺς θεοὺς ἔδει τὴν βασιλείαν αὐτῷ διʼ οἰωνῶν αἰσίων ἐπιθεσπίσαι·
왜냐하면 부족들에 의한 투표가 행해진 후에, 신들이 길조의 새점을 통해 그에게 왕권을 신탁으로 승인해 주어야 했기 때문이다.
ἄνδρα δὲ μιαρὸν καὶ τοσούτοις ᾑμαγμένον φόνοις ἀδίκοις τίς ἔμελλε θεῶν ἢ δαιμόνων παρήσειν βωμοῖς τε προσιόντα καὶ θυμάτων καταρχόμενον καὶ τὰς ἄλλας ἐπιτελοῦντα θεραπείας;
부정하고 그토록 많은 불의한 살인으로 피를 묻힌 자가 제단에 나아가 제사를 시작하고 신들을 향한 다른 의식들을 수행하는 것을 신이나 정령들 중 누가 허락하려 했겠는가?
ἐγὼ μὲν δὴ διὰ ταῦτα οὐκ εἰς ἀνθρωπίνην ἐπιβουλὴν ἀλλʼ εἰς θεοῦ βούλησιν τὸ ἔργον ἀναφέρω, κρινέτω δʼ ἕκαστος ὡς βούλεται.
그러므로 나는 이러한 이유들 때문에 이 사건을 인간의 음모가 아니라 신의 뜻으로 돌리며, 각자 원하는 대로 판단하기 바란다.