§2.28.1ὁρῶν γὰρ ὅτι τὸ σωφρόνως ζῆν ἅπαντας καὶ τὰ δίκαια πρὸ τῶν κερδαλέων αἱρεῖσθαι καρτερίαν τε τὴν παρὰ τοὺς πόνους ἀσκεῖν καὶ μηδὲν ὑπολαμβάνειν χρῆμα τιμιώτερον ἀρετῆς οὐ λόγων διδαχῇ παραγίνεσθαι τοῖς πολιτικοῖς πλήθεσι πέφυκεν, ἐν οἷς τὸ πλεῖόν ἐστι δυσάγωγον, ἀλλʼ ἔργων ἐθισμοῖς τῶν πρὸς ἑκάστην ἀρετὴν ἀγόντων, ὑπʼ ἀνάγκης τε μᾶλλον ἢ κατὰ γνώμην ἐπʼ αὐτὰ τοὺς πολλοὺς παραγινομένους, εἰ δὲ μηδὲν εἴη τὸ κωλῦσον ἐπὶ τὴν φύσιν ὀλισθαίνοντας εἰδώς, ἐπιδιφρίους μὲν καὶ βαναύσους καὶ προσαγωγοὺς ἐπιθυμιῶν αἰσχρῶν τέχνας, ὡς ἀφανιζούσας καὶ λυμαινομένας τά τε σώματα καὶ τὰς ψυχὰς τῶν μεταχειριζομένων, δούλοις καὶ ξένοις ἀπέδωκε μεθοδεύειν·
왜냐하면 그는 모든 이가 절제 있게 살아가고, 이익보다 정의를 택하며, 고난에 맞서 인내를 기르고, 덕보다 더 고귀한 것은 아무것도 없다고 여기는 일이, 말에 의한 가르침을 통해서는 정치적 군중(그들 중 대부분은 다스리기 힘들지만)에게 생겨나기 마련이 아니며, 오히려 각 덕으로 이끄는 행위들의 습관화를 통해 생겨난다는 점을 보았고, 또한 대중은 자발적인 의사보다는 오히려 필요에 의해 그것들에 이르게 되며, 만약 가로막는 것이 아무것도 없다면 본성으로 미끄러져 떨어지게 된다는 점을 알고 있었기에, 앉아서 일하는 기술이나 천한 수공업, 그리고 추잡한 욕망을 불러일으키는 기술들을 종사하는 이들의 몸과 혼을 모두 망치고 훼손하는 것으로 여겨 노예들과 외국인들이 영위하도록 맡겼기 때문이다.
καὶ διέμεινεν ἕως πολλοῦ πάνυ χρόνου διʼ αἰσχύνης ὄντα Ῥωμαίοις τὰ τοιαῦτα ἔργα καὶ ὑπʼ οὐδενὸς τῶν αὐθιγενῶν ἐπιτηδευόμενα.
그리고 그러한 일들은 아주 오랜 기간 동안 로마인들에게 수치스러운 것으로 남아 있었으며, 토착 시민 중 누구에 의해서도 행해지지 않았다.
§2.28.2δύο δὲ μόνα τοῖς ἐλευθέροις ἐπιτηδεύματα κατέλιπε τά τε κατὰ γεωργίαν καὶ τὰ κατὰ πολέμους, ὁρῶν ὅτι γαστρός τε ἄνθρωποι γίνονται διὰ τούτους τοὺς βίους ἐγκρατεῖς ἀφροδισίοις τε ἧττον ἁλίσκονται παρανόμοις πλεονεξίαν τε οὐ τὴν βλάπτουσαν ἀλλήλους διώκουσιν, ἀλλὰ τὴν ἀπὸ τῶν πολεμίων περιποιουμένην τὰς ὠφελείας.
반면 자유인들에게는 오직 두 가지 생업만을 남겨 두었으니, 농업에 관한 것과 전쟁에 관한 것이었다. 이는 이러한 생활 방식을 통해 사람들이 식욕에 대해 절제하게 되고, 불법적인 정욕에 덜 사로잡히며, 서로를 해치는 탐욕이 아니라 적들로부터 이익을 취하는 탐욕을 추구하게 된다는 점을 보았기 때문이었다.
ἀτελῆ δὲ τούτων ἑκάτερον ἡγούμενος εἶναι τῶν βίων χωριζόμενον θατέρου καὶ φιλαίτιον οὐχ ἑτέροις μέν τισιν ἀπέδωκεν ἐργάζεσθαι τὴν γῆν, ἑτέροις δὲ τὰ πολεμίων φέρειν τε καὶ ἄγειν ὡς ὁ παρὰ Λακεδαιμονίοις εἶχε νόμος, ἀλλὰ τοὺς αὐτοὺς τόν τε πολεμικὸν καὶ τὸν γεωργικὸν ἔταξε βίον ζῆν·
그러나 이 두 가지 삶 중 어느 하나라도 다른 하나와 분리되면 불완전하고 비난을 사기 쉽다고 생각하였기에, 스파르타인들의 법이 그러했던 것처럼 어떤 이들에게는 땅을 경작하게 하고 다른 이들에게는 적들을 약탈하도록 맡기지 않고, 동일한 사람들이 군사적 삶과 농경적 삶을 모두 살아가도록 규정하였다.
§2.28.3εἰ μὲν εἰρήνην ἄγοιεν ἐπὶ τοῖς κατʼ ἀγρὸν ἔργοις ἐθίζων ἅπαντας μένειν, πλὴν εἴ ποτε δεηθεῖεν ἀγορᾶς, τότε δʼ εἰς ἄστυ συνιόντας ἀγοράζειν, ἐνάτην ὁρίζων ἡμέραν ταῖς ἀγοραῖς· ὅτε δὲ πόλεμος καταλάβοι στρατεύεσθαι διδάσκων καὶ μὴ παραχωρεῖν ἑτέροις μήτε τῶν πόνων μήτε τῶν ὠφελειῶν.
즉, 만약 평화로운 때라면 모두가 농지에서의 일에 머무르도록 습관을 들이되, 다만 시장이 필요할 때가 있으면 그때는 시내로 모여 장을 보게 하면서 아홉 번째 날을 시장일로 규정하였고, 전쟁이 닥쳤을 때는 군대에 복무하도록 가르치며 노고에 있어서도 이익에 있어서도 다른 이들에게 양보하지 않도록 한 것이다.
διῄρει γὰρ αὐτοῖς ἐξ ἴσου γῆν τε ὅσην ἂν ἀφέλοιτο πολεμίους καὶ ἀνδράποδα καὶ χρήματα, καὶ παρεσκεύαζεν ἀγαπητῶς δέχεσθαι τὰς στρατείας.
왜냐하면 그는 적들에게서 빼앗은 땅과 노예, 재산을 모두에게 평등하게 분배하여 그들이 기쁘게 군복무를 받아들이도록 준비시켰기 때문이다.