§1.34.1ὀλίγοις δʼ ὕστερον ἔτεσι μετὰ τοὺς Ἀρκάδας ἄλλος εἰς Ἰταλίαν ἀφικνεῖται στόλος Ἑλληνικὸς ἄγοντος Ἡρακλέους, ὃς Ἰβηρίαν καὶ τὰ μέχρι δυσμῶν ἡλίου πάντα χειρωσάμενος ἧκεν.
아르카디아인들이 온 지 몇 년 뒤에, 헤라클레스가 이끄는 또 다른 그리스인의 선단이 이탈리아에 도착했다. 그는 이베리아와 일몰에 이르기까지의 모든 지역을 정복하고 돌아왔던 것이다.
ἐξ ὧν τινες Ἡρακλέα παραιτησάμενοι τῆς πραγματείας ἀφεθῆναι, περὶ ταῦτα τὰ χωρία ὑπέμειναν καὶ πολίζονται λόφον ἐπιτήδειον εὑρόντες, τρισταδίῳ δὲ μάλιστα μήκει τοῦ Παλλαντίου διειργόμενον, ὅς νῦν μὲν Καπιτωλῖνος ὀνομάζεται, ὑπὸ δὲ τῶν τότε ἀνθρώπων Σατόρνιος ἐλέγετο, ὥσπερ ἂν εἴποι τις Ἑλλάδι φωνῇ Κρόνιος.
그들 중 일부는 헤라클레스에게 노고에서 벗어나게 해달라고 간청하여 이 지역에 머물렀으며, 알맞은 언덕을 발견하여 정착지를 건설했다. 그 언덕은 팔란티움으로부터 대략 3스타디온의 거리로 떨어져 있었는데, 지금은 카피톨리누스라고 불리지만, 당시의 사람들에게는 사투르니오스라고 불렸으니, 이는 그리스어로 말하자면 크로니오스와 같다.
§1.34.2τῶν δὲ ὑπολειφθέντων οἱ μὲν πλείους ἦσαν Πελοποννήσιοι, Φενεᾶταί τε καὶ Ἐπειοὶ ἐξ Ἤλιδος, οἷς οὐκέτι πόθος ἦν τῆς οἴκαδε ὁδοῦ διαπεπορθημένης αὐτοῖς τῆς πατρίδος ἐν τῷ πρὸς Ἡρακλέα πολέμῳ, ἐμέμικτο δέ τι καὶ Τρωικὸν αὐτοῖς τῶν ἐπὶ Λαομέδοντος αἰχμαλώτων ἐξ Ἰλίου γενομένων ὅτε τῆς πόλεως Ἡρακλῆς ἐκράτησε.
남겨진 이들 중에서 대부분은 펠로폰네소스인이었으니, 페네오스인들과 엘리스 출신의 에페이오스인들이었다. 이들에게는 헤라클레스와의 전쟁 속에서 조국이 철저히 파괴되었기 때문에 귀향에 대한 갈망이 더 이상 없었다. 또한 그들 중에는 헤라클레스가 도시를 함락시켰을 때 라오메돈 치하에서 포로가 된 일리온 출신의 트로이아인들도 다소 섞여 있었다.
δοκεῖ δέ μοι καὶ τοῦ ἄλλου στρατοῦ πᾶν, εἴ τι καματηρὸν ἢ τῇ πλάνῃ ἀχθόμενον ἦν, ἄφεσιν τῆς στρατείας αἰτησάμενον ἐν τῷ χωρίῳ §1.34.3τῷδε ὑπομεῖναι.
내가 보기에는 그 밖의 군대 전체 중에서도 피로해졌거나 방랑에 지친 이들이 있었다면, 군 복무로부터의 해방을 요청하고 이 장소에 머물렀던 것으로 여겨진다.
τὸ δὲ ὄνομα τῷ λόφῳ τινὲς μὲν ὥσπερ ἔφην ἀρχαῖον οἴονται εἶναι, καὶ διʼ αὐτὸ τοὺς Ἐπειοὺς οὐχ ἥκιστα φιλοχωρῆσαι τῷ λόφῳ μνήμῃ τοῦ ἐν Ἤλιδι Κρονίου λόφου, ὅς ἐστιν ἐν τῇ Πισάτιδι γῇ ποταμοῦ πλησίον Ἀλφειοῦ, καὶ αὐτὸν ἱερὸν τοῦ Κρόνου νομίζοντες Ἠλεῖοι θυσίαις καὶ ἄλλαις τιμαῖς συνιόντες γεραίρουσιν ἐν ὡρισμένοις χρόνοις.
이 언덕의 이름에 대해서는 내가 말했듯이 고대의 것이라고 생각하는 이들이 있으며, 이 때문에 에페이오스인들은 엘리스에 있는 크로니오스 언덕에 대한 기억으로 이 언덕을 특히 애호하게 되었다고 한다. 그 언덕은 피사 지방의 알페이오스 강 근처에 있으며, 엘리스인들은 그곳을 크로노스의 성소로 여겨 정해진 시기에 모여 제사와 다른 영예로써 숭배한다.
§1.34.4Εὔξενος δὲ ποιητὴς ἀρχαῖος καὶ ἄλλοι τινὲς τῶν Ἰταλικῶν μυθογράφων ὑπʼ αὐτῶν οἴονται Πισατῶν διὰ τὴν ὁμοιότητα τοῦ παρὰ σφίσι Κρονίου τεθῆναι τῷ τόπῳ τοὔνομα, καὶ τὸν βωμὸν τῷ Κρόνῳ τοὺς Ἐπειοὺς ἱδρύσασθαι μεθʼ Ἡρακλέους, ὃς ἔτι καὶ νῦν διαμένει παρὰ τῇ ῥίζῃ τοῦ λόφου κατὰ τὴν ἄνοδον τὴν ἀπὸ τῆς ἀγορᾶς φέρουσαν εἰς τὸ Καπιτώλιον, τήν τε θυσίαν, ἣν καὶ ἐπʼ ἐμοῦ Ῥωμαῖοι ἔθυον φυλάττοντες τὸν Ἑλληνικὸν νόμον, ἐκείνους εἶναι τοὺς καταστησαμένους.
한편, 고대 시인 에욱세노스와 이탈리아 신화 작가들의 몇몇 다른 이들은, 피사인들 자신에 의해 그들 고향의 크로니오스 언덕과의 유사성 때문에 이 장소에 그 이름이 붙여졌다고 생각한다. 그리고 에페이오스인들이 헤라클레스와 함께 크로노스에게 제단을 세웠는데, 그것은 오늘날에도 여전히 광장에서 카피톨리움으로 통하는 오르막길 옆 언덕 기슭에 남아 있으며, 내 시대에도 로마인들이 그리스의 관습을 지키며 바치고 있던 제사 역시 그들이 제정한 것이라고 여긴다.
§1.34.5ὡς δʼ ἐγὼ συμβαλλόμενος εὑρίσκω, καὶ πρὶν Ἡρακλέα ἐλθεῖν εἰς Ἰταλίαν ἱερὸς ἦν ὁ τόπος τοῦ Κρόνου καλούμενος ὑπὸ τῶν ἐπιχωρίων Σατόρνιος, καὶ ἡ ἄλλη δὲ ἀκτὴ σύμπασα ἡ νῦν Ἰταλία καλουμένη τῷ θεῷ τούτῳ ἀνέκειτο, Σατορνία πρὸς τῶν ἐνοικούντων ὀνομαζομένη, ὡς ἔστιν εὑρεῖν ἔν τε Σιβυλλείοις τισὶ λογίοις καὶ ἄλλοις χρηστηρίοις ὑπὸ τῶν θεῶν δεδομένοις εἰρημένον, ἱερά τε πολλαχῇ τῆς χώρας ἐστὶν ἱδρυμένα τῷ θεῷ καὶ πόλεις τινὲς οὕτως ὥσπερ ἡ σύμπασα τότε ἀκτὴ ὀνομαζόμεναι χῶροί τε πολλοὶ τοῦ δαίμονος ἐπώνυμοι καὶ μάλιστα οἱ σκόπελοι καὶ τὰ μετέωρα·
하지만 내가 추측하여 찾아낸 바에 따르면, 헤라클레스가 이탈리아에 오기 전에도 그 장소는 크로노스의 성소였으며 주민들에 의해 사투르니오스라고 불렸다. 또한 오늘날 이탈리아라고 불리는 나머지 반도 전체도 이 신에게 헌정되어 주민들에 의해 사투르니아라고 불렸다. 이러한 사실은 일부 시빌라의 신탁과 신들이 내려준 다른 신탁들 속에서 언급된 것을 찾아볼 수 있으며, 이 나라 곳곳에 이 신에게 봉헌된 성소들이 세워져 있고, 몇몇 도시들도 당시 반도 전체와 마찬가지로 명명되었으며, 이 신의 이름을 딴 많은 장소들, 특히 암벽들과 고지대들이 존재한다는 점에서도 알 수 있다.