§1.39.1Δημόκριτος δʼ ὁ Ἀβδηρίτης φησὶν οὐ τὸν περὶ τὴν μεσημβρίαν τόπον χιονίζεσθαι, καθάπερ εἴρηκεν Εὐριπίδης καὶ Ἀναξαγόρας, ἀλλὰ τὸν περὶ τὰς ἄρκτους, καὶ τοῦτο ἐμφανὲς εἶναι πᾶσι. §1.39.2τὸ δὲ πλῆθος τῆς σωρευομένης χιόνος ἐν τοῖς βορείοις μέρεσι περὶ μὲν τὰς τροπὰς μένειν πεπηγός, ἐν δὲ τῷ θέρει διαλυομένων ὑπὸ τῆς θερμασίας τῶν πάγων πολλὴν τηκεδόνα γίνεσθαι, καὶ διὰ τοῦτο πολλὰ γεννᾶσθαι καὶ παχέα νέφη περὶ τοὺς μετεωροτέρους τῶν τόπων, δαψιλοῦς τῆς ἀναθυμιάσεως πρὸς τὸ ὕψος αἰρομένης. §1.39.3ταῦτα δʼ ὑπὸ τῶν ἐτησίων ἐλαύνεσθαι, μέχρι ἂν ὅτου προσπέσῃ τοῖς μεγίστοις ὄρεσι τῶν κατὰ τὴν οἰκουμένην, ἅ φησιν εἶναι περὶ τὴν Αἰθιοπίαν·
압데라의 데모크리토스는 에우리피데스와 아낙사고라스가 말한 것처럼 남방 지역에 눈이 내리는 것이 아니라 북방 지역에 눈이 내리며, 이 사실은 모두에게 명백하다고 말한다. 그리고 북방 지역에 쌓인 막대한 양의 눈은 동지 무렵에는 얼어붙은 채로 남아 있지만, 여름에는 더위로 인해 얼음이 녹으면서 많은 융해수가 생겨나며, 이 때문에 풍부한 증기가 높은 곳으로 치솟아 올라 고지대 주변에 많고 두터운 구름이 형성된다고 한다. 이 구름들은 에테시아풍에 의해 밀려가다가 거주 세계에서 가장 높은 산들, 즉 그가 에티오피아 주변에 있다고 말하는 산들에 부딪치게 된다.
ἔπειτα πρὸς τούτοις οὖσιν ὑψηλοῖς βιαίως θραυόμενα παμμεγέθεις ὄμβρους γεννᾶν, ἐξ ὧν πληροῦσθαι τὸν ποταμὸν μάλιστα κατὰ τὴν τῶν ἐτησίων ὥραν. §1.39.4ῥᾴδιον δὲ καὶ τοῦτον ἐξελέγξαι τοὺς χρόνους τῆς αὐξήσεως ἀκριβῶς ἐξετάζοντα·
그 후 높이 솟은 이 산들에 부딪혀 격렬하게 깨어진 구름들이 엄청난 호우를 내리며, 이로 인해 에테시아풍이 부는 시기에 강이 가장 크게 범람한다는 것이다. 그러나 범람의 시기를 정확하게 검토해 본다면 이 자의 거짓을 밝혀내기도 쉽다.
ὁ γὰρ Νεῖλος ἄρχεται μὲν πληροῦσθαι κατὰ τὰς θερινὰς τροπάς, οὔπω τῶν ἐτησίων πνεόντων, λήγει δʼ ὕστερον ἰσημερίας φθινοπωρινῆς, πάλαι προπεπαυμένων τῶν εἰρημένων ἀνέμων. §1.39.5ὅταν οὖν ἡ τῆς πείρας ἀκρίβεια κατισχύῃ τὴν τῶν λόγων πιθανότητα, τὴν μὲν ἐπίνοιαν τἀνδρὸς ἀποδεκτέον, τὴν δὲ πίστιν τοῖς ὑπʼ αὐτοῦ λεγομένοις οὐ δοτέον. §1.39.6παρίημι γὰρ καὶ διότι τοὺς ἐτησίας ἰδεῖν ἔστιν οὐδέν τι μᾶλλον ἀπὸ τῆς ἄρκτου πνέοντας ἤπερ τῆς ἑσπέρας·
나일강은 여름 하지 무렵부터 차오르기 시작하는데, 그때는 아직 에테시아풍이 불지 않으며, 가을 추분이 지난 후에 범람이 그치는데, 그때는 앞서 말한 바람이 멈춘 지 이미 오래되었기 때문이다. 그러므로 경험의 정확함이 논증의 그럴듯함을 압도할 때에는, 그 사람의 참신한 착상은 인정해야 하지만 그의 주장 자체에 신뢰를 보내서는 안 된다. 에테시아풍이 북쪽에서 부는 경우가 서쪽에서 부는 경우보다 결코 많지 않다는 사실 또한 나는 그냥 넘어가고자 한다.
οὐ βορέαι γὰρ οὐδʼ ἀπαρκτίαι μόνοι, ἀλλὰ καὶ οἱ πνέοντες ἀπὸ θερινῆς δύσεως ἀργέσται κοινωνοῦσι τῆς τῶν ἐτησίων προσηγορίας.
북풍이나 정북풍뿐만 아니라, 여름 하지 무렵의 일몰 방향에서 부는 아르게스테스풍 역시 에테시아풍이라는 이름을 공유하기 때문이다.
τό τε λέγειν ὡς μέγιστα συμβαίνει τῶν ὀρῶν ὑπάρχειν τὰ περὶ τὴν Αἰθιοπίαν οὐ μόνον ἀναπόδεικτόν ἐστιν, ἀλλʼ οὐδὲ τὴν πίστιν ἔχει διὰ τῆς ἐναργείας συγχωρουμένην. §1.39.7Ἔφορος δὲ καινοτάτην αἰτίαν εἰσφέρων πιθανολογεῖν μὲν πειρᾶται, τῆς δʼ ἀληθείας οὐδαμῶς ἐπιτυγχάνων θεωρεῖται.
그리고 에티오피아 주변의 산들이 가장 높다고 주장하는 것은 증명되지 않았을 뿐만 아니라, 명백한 사실을 통해 받아들여질 만한 신뢰성도 지니지 못했다. 한편 에포로스는 극히 새로운 원인을 제시하면서 그럴듯하게 논증하려고 시도하지만, 결코 진실에 도달하지 못했음이 관찰된다.
φησὶ γὰρ τὴν Αἴγυπτον ἅπασαν οὖσαν ποταμόχωστον καὶ χαύνην, ἔτι δὲ κισηρώδη τὴν φύσιν, ῥαγάδας τε μεγάλας καὶ διηνεκεῖς ἔχειν, διὰ δὲ τούτων εἰς ἑαυτὴν ἀναλαμβάνειν ὑγροῦ πλῆθος, καὶ κατὰ μὲν τὴν χειμερινὴν ὥραν συνέχειν ἐν ἑαυτῇ τοῦτο, κατὰ δὲ τὴν θερινὴν ὥσπερ ἱδρῶτάς τινας ἐξ αὑτῆς πανταχόθεν ἀνιέναι, §1.39.8καὶ διὰ τούτων πληροῦν τὸν ποταμόν.
그는 에집트 전체가 강에 의해 퇴적된 땅이며 토양이 다공성이고, 나아가 그 성질이 경석과 같아서 크고 연속적인 틈새들이 나 있으며, 이것들을 통해 막대한 양의 수분을 자체 안으로 흡수하여 겨울철에는 이를 내부에 지니고 있다가 여름철에는 온 사방에서 자신으로부터 일종의 땀과 같은 것을 내보낸다고 말한다. 그리고 이것들을 통해 강이 가득 차게 된다는 것이다.
ὁ δὲ συγγραφεὺς οὗτος οὐ μόνον ἡμῖν φαίνεται μὴ τεθεαμένος τὴν φύσιν τῶν κατὰ τὴν Αἴγυπτον τόπων, ἀλλὰ μηδὲ παρὰ τῶν εἰδότων τὰ κατὰ τὴν χώραν ταύτην ἐπιμελῶς πεπυσμένος. §1.39.9πρῶτον μὲν γάρ, εἴπερ ἐξ αὐτῆς τῆς Αἰγύπτου ὁ Νεῖλος τὴν αὔξησιν ἐλάμβανεν, οὐκ ἂν ἐν τοῖς ἀνωτέρω μέρεσιν ἐπληροῦτο, διὰ τε πετρώδους καὶ στερεᾶς χώρας φερόμενος·
그러나 이 저술가는 에집트 지역의 자연을 스스로 관찰하지 않았을 뿐만 아니라, 이 나라의 사정을 아는 이들에게 꼼꼼히 물어보지도 않은 것으로 우리에게 보인다. 왜냐하면 첫째로, 만약 나일강이 에집트 자체에서 수량의 증가를 얻는 것이라면, 바위투성이이자 단단한 땅을 흐르는 상류 지역에서는 강이 차오르지 않았을 것이기 때문이다.
νῦν δὲ πλείω τῶν ἑξακισχιλίων σταδίων διὰ τῆς Αἰθιοπίας ῥέων τὴν πλήρωσιν ἔχει πρὶν ἢ ψαῦσαι τῆς Αἰγύπτου. §1.39.10ἔπειτʼ εἰ μὲν τὸ ῥεῦμα τοῦ Νείλου ταπεινότερον ἦν τῶν κατὰ τὴν ποταμόχωστον γῆν ἀραιωμάτων, ἐπιπολαίους ἂν εἶναι τὰς ῥαγάδας συνέβαινε, καθʼ ἃς ἀδύνατον ἦν διαμένειν τοσοῦτο πλῆθος ὕδατος·
그러나 사실 나일강은 에집트에 닿기도 전에 에티오피아를 거쳐 육천 스타디온 이상을 흐르는 동안 이미 범람을 이룬다. 둘째로, 만약 나일강의 흐름이 퇴적된 토양의 빈틈보다 낮다면, 틈새들이 표면에만 존재하여 그 안에 그토록 많은 양의 물이 보존되는 것은 불가능했을 것이다.
εἰ δʼ ὑψηλότερον τόπον ἐπεῖχεν ὁ ποταμὸς τῶν ἀραιωμάτων, ἀδύνατον ἦν ἐκ τῶν ταπεινοτέρων κοιλωμάτων εἰς τὴν ὑψηλοτέραν ἐπιφάνειαν τὴν τῶν ὑγρῶν σύρρυσιν γίνεσθαι. §1.39.11καθόλου δὲ τίς ἂν δυνατὸν ἡγήσαιτο τοὺς ἐκ τῶν κατὰ τὴν γῆν ἀραιωμάτων ἱδρῶτας τοσαύτην αὔξησιν τοῦ ποταμοῦ ποιεῖν ὥστε ὑπʼ αὐτοῦ σχεδὸν πᾶσαν τὴν Αἴγυπτον ἐπικλύζεσθαι;
반면, 강이 그 빈틈보다 높은 곳에 위치한다면, 더 낮은 구덩이들로부터 더 높은 표면으로 수분이 흘러 모이는 것은 불가능했을 것이다. 대체로, 땅속의 빈틈에서 나오는 땀이 강을 그토록 크게 불어나게 하여 그로 인해 에집트 전역이 거의 범람할 정도가 되는 것이 가능하다고 누가 생각할 수 있겠는가?
ἀφίημι γὰρ καὶ τὸ ψεῦδος τῆς τε ποταμοχώστου γῆς καὶ τῶν ἐν τοῖς ἀραιώμασι τηρουμένων ὑδάτων, ἐμφανῶν ὄντων τῶν ἐν τούτοις ἐλέγχων. §1.39.12ὁ μὲν γὰρ Μαίανδρος ποταμὸς κατὰ τὴν Ἀσίαν πολλὴν χώραν πεποίηκε ποταμόχωστον, ἐν ᾗ τῶν συμβαινόντων περὶ τὴν ἀναπλήρωσιν τοῦ Νείλου τὸ σύνολον οὐδὲν θεωρεῖται γινόμενον. §1.39.13ὁμοίως δὲ τούτῳ περὶ μὲν τὴν Ἀκαρνανίαν ὁ καλούμενος Ἀχελῷος ποταμός, περὶ δὲ τὴν Βοιωτίαν ὁ Κηφισὸς φερόμενος ἐκ τῶν Φωκέων προσκέχωκεν οὐκ ὀλίγην χώραν, ἐφʼ ὧν ἀμφοτέρων ἐλέγχεται φανερῶς τὸ ψεῦδος τοῦ συγγραφέως.
퇴적된 토양에 대한 주장과 빈틈에 물이 들어차 있다는 주장의 허구성은 그에 대한 반증들이 너무나 명백하므로 나 또한 그냥 넘어가고자 한다. 아시아의 마이안드로스강은 많은 퇴적지를 형성하였지만, 그곳에서는 나일강의 범람과 관련하여 일어나는 현상이 단 하나도 전혀 관찰되지 않기 때문이다. 이와 마찬가지로 아카르나니아의 아켈로오스라 불리는 강과, 포키스에서 발원하여 보이오티아를 흐르는 케피소스강도 적지 않은 땅을 퇴적시켰지만, 두 사례 모두에서 저술가의 허구성이 명백히 증명된다.
ἀλλὰ γὰρ οὐκ ἄν τις παρʼ Ἐφόρῳ ζητήσειεν ἐκ παντὸς τρόπου τἀκριβές, ὁρῶναὐτὸν ἐν πολλοῖς ὠλιγωρηκότα τῆς ἀληθείας.
하지만 에포로스가 여러 부문에서 진실을 소홀히 해 온 것을 보건대, 그에게 온갖 수단을 동원해 엄밀함을 요구할 수는 없을 것이다.