§15.87.1οἱ δὲ Λακεδαιμόνιοι θεωροῦντες Ἐπαμεινώνδαν προθυμότερον προπίπτοντα τῷ θυμῷ, συνέδραμον ἐπʼ αὐτόν.
라케다이몬인들은 에파메이논다스가 투지에 가득 차 너무 성급하게 앞으로 돌격하는 것을 보고 그에게 일제히 달려들었다.
πολλῶν δὲ καὶ πυκνῶν φερομένων βελῶν, τὰ μὲν ἐξένευε, τὰ δὲ διεκρούετο, τινὰ δὲ ἐκ τοῦ σώματος ἐξαιρῶν τούτοις ἠμύνετο τοὺς ἐπιφερομένους.
수많은 날붙이들이 빗발치듯 날아오는 가운데, 그는 어떤 것은 몸을 피해 피하고, 어떤 것은 쳐내었으며, 어떤 것은 몸에서 뽑아내어 그것으로 덤벼드는 자들을 물리쳤다.
ἡρωικῶς δʼ ὑπὲρ τῆς νίκης ἀγωνισάμενος καιρίαν ἔλαβε πληγὴν εἰς τὸν θώρακα.
승리를 위해 영웅적으로 싸웠으나, 그는 가슴에 치명상을 입었다.
κλασθέντος δὲ τοῦ δόρατος, καὶ τοῦ σιδήρου καταλειφθέντος ἐν τῷ σώματι, παραχρῆμα ἔπεσε κατισχυθεὶς ὑπὸ τῆς πληγῆς.
창이 부러지고 철로 된 창끝이 몸 안에 남겨지자, 그는 타격의 충격을 이기지 못하고 즉시 쓰러졌다.
περὶ δὲ τοῦ σώματος ἐμπεσούσης φιλοτιμίας, καὶ πολλῶν παρʼ ἀμφοτέροις ἀναιρεθέντων, μόγις οἱ Θηβαῖοι τῇ ῥώμῃ τῶν σωμάτων προέχοντες κατεπόνησαν τοὺς Λακεδαιμονίους.
그의 시신을 둘러싸고 치열한 쟁탈전이 벌어져 양측에서 많은 이들이 전사했으나, 육체적 힘이 더 뛰어났던 테바이인들이 간신히 라케다이몬인들을 제압했다.
§15.87.2φυγῆς δὲ γενομένης, οἱ μὲν Βοιωτοὶ βραχὺν ἐπιδιώξαντες χρόνον ἀνέστρεψαν, ἀναγκαιότατον ἡγούμενοι τὸ κυριεῦσαι τῶν νεκρῶν.
패주가 일어나자 보이오티아인들은 짧은 시간만 추격하고 돌아섰는데, 시신을 수습하는 권한을 차지하는 것이 가장 시급하다고 여겼기 때문이다.
ἀνακαλεσαμένων οὖν τῶν σαλπιγκτῶν τοὺς στρατιώτας,ἅπαντες τῆς μάχης ἀπέστησαν, καὶ τρόπαιον ἀμφότεροι στήσαντες ἠμφεσβήτουν τῆς νίκης.
그리하여 나팔수들이 군사들을 불러들이자 모두가 전투를 멈추었고, 양측 모두가 승전비를 세우며 승리를 주장했다.
§15.87.3οἱ μὲν γὰρ Ἀθηναῖοι νενικηκότες τοὺς περὶ τὸν λόφον Εὐβοεῖς καὶ μισθοφόρους κύριοι τῶν νεκρῶν ὑπῆρχον, οἱ δὲ Βοιωτοὶ τοὺς Λακεδαιμονίους ἀπὸ κράτους ἡττηκότες καὶ κρατοῦντες τῶν πεπτωκότων προσένεμον ἑαυτοῖς τὴν νίκην.
아테나이인들은 언덕 주변에서 에우보이아인들과 용병들을 격파하여 시신 수습권을 쥐고 있었고, 보이오티아인들은 라케다이몬인들을 힘으로 격파하고 쓰러진 자들을 장악하고 있었기에 각각 자신들에게 승리를 돌렸다.
§15.87.4ἐπὶ μὲν οὖν χρόνον τινὰ περὶ τῆς τῶν νεκρῶν ἀναιρέσεως οὐδέτεροι διεπρεσβεύσαντο, ἵνα μὴ δόξωσιν ἐκχωρεῖν τοῦ πρωτείου·
그리하여 얼마 동안은 주도권을 포기하는 것처럼 보이지 않으려 양측 모두 시신 수습을 위한 사절을 보내지 않았다.
μετὰ δὲ ταῦτα τῶν Λακεδαιμονίων πρώτων ἐπικηρυκευσαμένων περὶ τῆς τῶν νεκρῶν ἀναιρέσεως ἀμφότεροι τοὺς ἰδίους ἔθαψαν.
그러나 그 후 라케다이몬인들이 먼저 시신 수습을 요청하는 전령을 보내오자, 양측은 각자의 전사자들을 매장했다.
§15.87.5Ἐπαμεινώνδας δʼ ἔτι ζῶν εἰς τὴν παρεμβολὴν ἀπηνέχθη, καὶ τῶν συγκληθέντων ἰατρῶν ἀποφηναμένων, ὅτι πάντως, ὅταν ἐκ τοῦ θώρακος ἐξαιρεθῇ τὸ δόρυ, συμβήσεται καὶ τὸν θάνατον ἐπακολουθῆσαι, εὐψυχότατα τὴν τοῦ βίου καταστροφὴν ἐποιήσατο.
한편 에파메이논다스는 아직 살아있는 동안 진영으로 실려 왔는데, 소집된 의사들이 가슴에서 창끝을 뽑아내면 어쨌든 즉시 죽음이 따르게 될 것이라고 진단하자, 매우 의연하게 삶의 종말을 맞이했다.
§15.87.6πρῶτον μὲν γὰρ τὸν ὑπασπιστὴν προσκαλεσάμενος ἐπηρώτησεν, εἰ διασέσωκε τὴν ἀσπίδα.
그가 먼저 방패잡이 시종을 불러 방패를 온전히 보존했는지 물었기 때문이다.
τοῦ δὲ φήσαντος καὶ θέντος αὐτὴν πρὸ τῆς ὁράσεως, πάλιν ἐπηρώτησε, πότεροι νενικήκασιν.
시종이 그렇다고 답하며 방패를 그의 눈앞에 놓자, 그는 다시 어느 쪽이 이겼는지 물었다.
ἀποφαινομένου δὲ τοῦ παιδός, ὅτι Βοιωτοὶ νενικήκασιν, ὥρα, φησίν, ἐστὶ τελευτᾶν, καὶ προσέταξεν ἐκσπάσαι τὸ δόρυ.
시종이 보이오티아인들이 이겼다고 밝히자, 그는 "이제 죽을 때가 되었구나"라고 말하며 창끝을 뽑으라고 명령했다.
ἀναβοησάντων δὲ τῶν παρόντων φίλων, καί τινος εἰπόντος ὅτι τελευτᾷς ἄτεκνος, Ἐπαμεινώνδα, καὶ δακρύσαντος, μὰ Δία μέν, φησίν, ἀλλὰ καταλείπω δύο θυγατέρας, τήν τε ἐν Λεύκτροις νίκην καὶ τὴν ἐν Μαντινείᾳ.
곁에 있던 친구들이 울부짖고, 어떤 이가 "에파메이논다스여, 당신은 자식도 없이 죽는군요"라며 눈물을 흘리자, 그는 "제우스께 맹세코 그렇지 않네. 오히려 나는 두 딸을 남겨두고 가네. 레우크트라의 승리와 만티네이아의 승리라는 딸을 말일세"라고 말했다.
καὶ τοῦ δόρατος ἐξαιρεθέντος ἄνευ πάσης ταραχῆς ἐξέπνευσεν.
그리고 창끝이 뽑히자 아무런 동요도 없이 숨을 거두었다.