§15.85.1ἀμφοτέρων δὲ προθύμως συγκαταβάντων εἰς τὸν ὑπὲρ τῶν ὅλων ἀγῶνα, καὶ διαταχθέντων τῶν στρατοπέδων, οἱ μὲν μάντεις σφαγιασάμενοι παρʼ ἀμφοτέροις ἀπεφαίνοντο τὴν νίκην ὑπὸ τῶν θεῶν προφαινομένην·
양측이 천하의 결전을 향해 의기양양하게 임하고 군대가 정렬을 마치자, 양측의 예언자들은 희생 제물을 바친 뒤 승리가 신들에 의해 예고되고 있다고 선언했다.
§15.85.2κατὰ δὲ τὴν τάξιν Μαντινεῖς μὲν μετὰ τῶν ἄλλων Ἀρκάδων τὸ δεξιὸν ἐπεῖχον κέρας, ἔχοντες παραστάτας καὶ συναγωνιστὰς Λακεδαιμονίους, τούτοις δὲ συνεχεῖς ἦσαν Ἠλεῖοι καὶ Ἀχαιοί, καὶ τῶν ἄλλων οἱ καταδεέστεροι τὴν μέσην ἐπεῖχον τάξιν·
대열의 배치에 있어서는, 만티네이아인들이 다른 아르카디아인들과 함께 우익을 차지하고 라케다이몬인들을 조력자이자 동료 전투원으로 곁에 두었으며, 이들에 이어서 엘리스인들과 아카이아인들이 섰고, 다른 이들 중 격이 떨어지는 자들이 중앙 대열을 차지했다.
τὸ δʼ εὐώνυμον κέρας ἀνεπλήρουν Ἀθηναῖοι.
그리고 좌익은 아테네인들이 채웠다.
Θηβαῖοι δʼ αὐτοὶ μὲν ἐπὶ τὸ εὐώνυμον κέρας ἐτάχθησαν, παραστάτας ἔχοντες Ἀρκάδας, τὸ δὲ δεξιὸν παρέδωκαν Ἀργείοις·
한편 테베인들 자신은 좌익에 배치되어 아르카디아인들을 조력자로 두었고, 우익은 아르고스인들에게 넘겨주았다.
τὸ δὲ ἄλλο πλῆθος ἀνεπλήρου τὴν μέσην τάξιν, Εὐβοεῖς καὶ Λοκροὶ καὶ Σικυώνιοι, πρὸς δὲ τούτοις Μεσσήνιοι καὶ Μαλιεῖς καὶ Αἰνιᾶνες, ἔτι δὲ καὶ Θετταλοὶ καὶ οἱ λοιποὶ σύμμαχοι.
그 밖의 무리, 즉 에우보이아인, 로크리스인, 시큐온인, 그리고 이들에 더해 메세니아인, 말리스인, 아이니아네스인, 나아가 테살리아인과 나머지 동맹군이 중앙 대열을 채웠다.
τοὺς δʼ ἱππεῖς ἐφʼ ἑκατέρων τῶν κεράτων ἀμφότεροι διείλοντο.
기병은 양측 모두가 각각의 양 날개에 나누어 배치했다.
§15.85.3τῶν δὲ στρατευμάτων τοῦτον τὸν τρόπον τεταγμένων, ὡς ἤδη πλησίον ὑπῆρχον ἀλλήλων, αἱ μὲν σάλπιγγες τὸ πολεμικὸν ἐσήμαινον, αἱ δὲ δυνάμεις ἠλάλαξαν καὶ τῷ μεγέθει τῆς βοῆς τὴν νίκην ἐσήμαινον.
군대가 이러한 방식으로 배치되어 이미 서로 가까워졌을 때, 나팔이 전투 개시 신호를 울렸고, 전군은 함성을 지르며 그 엄청난 소리로 승리를 전조로 나타냈다.
καὶ τὸ μὲν πρῶτον ἱππομαχίαν ἐν τοῖς κέρασι συνεστήσαντο, καθʼ ἣν ταῖς φιλοτιμίαις ἑαυτοὺς ὑπερεβάλοντο.
그리고 처음에는 양 날개에서 기병전이 벌어졌는데, 이 전투에서 그들은 공명심으로 인해 서로를 능가하고자 치열하게 맞붙었다.
§15.85.4οἱ μὲν γὰρ τῶν Ἀθηναίων ἱππεῖς τοῖς τῶν Θηβαίων ἐπελάσαντες ἠλαττοῦντο οὐχ οὕτω ταῖς τῶν ἵππων ἀρεταῖς οὐδὲ ταῖς ἰδίαις εὐψυχίαις οὐδὲ ταῖς κατὰ τὴν ἱππικὴν ἐμπειρίαις·
아테네 기병들은 테베 기병들을 향해 돌격했으나 열세에 몰렸는데, 이는 말들의 우수함이나 그들 자신의 용기, 혹은 기마술의 경험이 부족했기 때문이 아니었다.
ἐν γὰρ τούτοις ἅπασιν οὐκ ἦν καταδεέστερον τὸ τῶν Ἀθηναίων ἱππικόν·
이 모든 점에서 아테네 기병은 결코 뒤처지지 않았기 때문이다.
τῷ δὲ πλήθει καὶ τῇ παρασκευῇ τῶν ψιλῶν καὶ τῇ στρατηγικῇ συντάξει πολὺ τῶν ἐναντίων ἐλείποντο.
그러나 수적 열세와 경보병의 준비 상태, 그리고 장수로서의 대열 조직에 있어서 적들에게 크게 미치지 못했다.
αὐτοὶ μὲν οὖν ὀλίγους εἶχον ἀκοντιστάς, οἱ δὲ Θηβαῖοι τριπλασίους σφενδονήτας καὶ ἀκοντιστὰς τοὺς ἐκ τῶν περὶ τὴν Θετταλίαν τόπων ἀπεσταλμένους.
아테네 측은 스스로 투창병을 소량만 보유하고 있었던 반면, 테베 측은 테살리아 주변 지역에서 파견된 자들로 구성된 투석병과 투창병을 세 배나 더 많이 보유하고 있었기 때문이다.
§15.85.5οὗτοι περιττότερον ἐκ παίδων ζηλοῦντες τὴν ἐν τούτοις μάχην, μεγάλην ῥοπὴν ποιεῖν εἰώθεισαν ἐν ταῖς μάχαις διὰ τὴν ἐν τούτοις ἐμπειρίαν.
이들은 어린 시절부터 이 역할의 전투를 각별히 연마해 왔기에, 이 분야에서의 경험 덕분에 전투에서 큰 영향력을 발휘하곤 했다.
διόπερ οἱ Ἀθηναῖοι κατατιτρωσκόμενοι μὲν ὑπὸ τῶν ψιλικῶν, καταπονούμενοι δʼ ὑπὸ τῶν ἀνθεστηκότων, ἅπαντες ἐτράπησαν.
그리하여 아테네인들은 경보병들에게 부상을 입고 맞선 적들에게 압도당하여 모두 패주했다.
§15.85.6τὴν δὲ φυγὴν ἐκτὸς τῶν κεράτων ποιησάμενοι διωρθώσαντο τὴν ἧτταν·
그러나 그들은 대열의 날개 바깥쪽으로 퇴각함으로써 패배를 만회했다.
ἅμα μὲν γὰρ κατὰ τὴν ἀποχώρησιν οὐκ ἐτάραξαν τὴν ἰδίαν φάλαγγα, ἅμα δὲ περιπεσόντες Εὐβοεῦσι καὶ μισθοφόροις τισὶν ἀπεσταλμένοις ἐπὶ τὴν κατάληψιν τῶν πλησίον λόφων, συνάψαντες αὐτοῖς μάχην ἅπαντας ἀπέκτειναν.
퇴각하는 동안 자신들의 파랑크스를 혼란에 빠뜨리지 않았을 뿐만 아니라, 인근 언덕을 점령하기 위해 파견되었던 에우보이아인들과 일부 용병들을 만나 전투를 벌여 그들을 모두 섬멸했기 때문이다.
§15.85.7οἱ δὲ τῶν Θηβαίων ἱππεῖς τοὺς μὲν φεύγοντας οὐκ ἐπεδίωξαν, ἐπὶ δὲ τὴν φάλαγγα τῶν ἀντιτεταγμένων ἐπελάσαντες ἐφιλοτιμοῦντο παραλλάξαι τοὺς πεζούς.
한편 테베 기병들은 도망치는 자들을 추격하지 않고, 맞은편에 정렬해 있던 파랑크스를 향해 돌격하여 보병 대열을 우회해 측면으로 나아가고자 공을 다투었다.
ἰσχυρᾶς δὲ μάχης γενομένης, καὶ τῶν Ἀθηναίων καταπονουμένων καὶ πρὸς φυγὴν ὁρμησάντων, ὁ τῶν Ἠλείων ἵππαρχος ἐπὶ τῆς οὐραγίας τεταγμένος ἐπεβοήθησε τοῖς φεύγουσι, καὶ πολλοὺς τῶν Βοιωτῶν καταβαλὼν παλίντροπον ἐποίησε τὴν μάχην.
격렬한 전투가 벌어지고 아테네인들이 압도당해 패주하려 할 때, 후방에 배치되어 있던 엘리스의 기병대장이 도망치는 자들을 도우러 와서 많은 보이오티아인들을 쓰러뜨리고 전황을 뒤바꿔 놓았다.
§15.85.8οἱ μὲν οὖν τῶν Ἠλείων ἱππεῖς τοῦτον τὸν τρόπον ἐπιφανέντες τῷ λαιῷ κέρατι τὸ γεγονὸς περὶ τοὺς συμμάχους ἐλάττωμα διωρθώσαντο·
이처럼 엘리스 기병들은 좌익에 나타나 동맹군이 입은 타격을 만회했다.
ἐπὶ δὲ θατέρου κέρατος ἐπιρραξάντων ἀλλήλοις τῶν ἱππέων βραχὺν χρόνον ἡ μάχη διέμεινεν ἰσόρροπος, μετὰ δὲ ταῦτα διά τε τὸ πλῆθος καὶ τὴν ἀρετὴν τῶν Βοιωτῶν καὶ Θετταλῶν ἱππέων οἱ μετὰ τῶν Μαντινέων ὄντες ἐβιάσθησαν, καὶ συχνοὺς ἀποβαλόντες κατέφυγον πρὸς τὴν ἰδίαν φάλαγγα.
그러나 다른 쪽 날개에서는 기병들이 서로 부딪쳐 잠시 동안 전투가 팽팽하게 유지되었으나, 그 이후 보이오티아와 테살리아 기병들의 수적 우위와 용맹함으로 인해 만티네이아 측에 있던 자들이 밀려났고, 많은 인원을 잃고 자신들의 파랑크스로 도망쳤다.