§3Παραδείγματος οὖν ἕνεκεν ἐπὶ τριταίου πυρετοῦ πρῶτον ἡμῖν ὁ λόγος γινέσθω.
그러므로 예를 들어, 먼저 우리의 논의가 삼일열에 대해 이루어도록 하자.
φρίκη μετρία τῶν τοιούτων πυρετῶν ἄρχεται, εἶτ’ ἄκρων ψύξις ἅμα φρίκαις μείζοσιν, εἶτ’ ἤδη καὶ ῥιγοῦσι καὶ ψύχονται τὰ πλεῖστα τοῦ σώματος.
그러한 열병에서는 먼저 완만한 오한이 시작되고, 이어서 더 강한 오한과 함께 사지의 냉각이 일어나며, 이어서 이제 심한 오한을 느끼고 신체의 대부분이 차가워진다.
ὁ δὲ σφυγμὸς αὐτῶν ἐν τῷδε τῷ καιρῷ σκληρότερός τε καὶ μικρότερος γίνεται τοῦ πρόσθεν, ὠκύτερός τε σαφῶς κατὰ τὴν συστολὴν, τοῖς εἰδόσιν αἰσθάνεσθαι συστολῆς·
그리고 이 시기에 그들의 맥박은 이전보다 더 단단해지고 작아지며, 수축을 감지할 줄 아는 이들에게는 수축에서 분명히 더 빨라진다.
ὡς ἥ γε διαστολὴ τὰ πολλὰ μὲν ἑαυτῆς βραδυτέρα, καὶ μάλιστα κατὰ τὴν εἰσβολὴν, ἐνίοτε δ’ ἄν σοι δόξειεν ὁμοία διαμένειν τῇ προϋπαρχούσῃ καταστάσει.
왜냐하면 확장은 대개의 경우 그 자체보다 더 느려지며, 특히 침입 시에 그러하지만, 때로는 이전부터 존재하던 상태와 비슷하게 유지되는 것처럼 당신에게 보일 수도 있기 때문이다.
καὶ μὲν δὴ καὶ τῶν ἠρεμιῶν ἡ μὲν ἐπὶ τῇ συστολῇ μακροτέρα πώς ἐστιν· ἡ δ’ ἐπὶ τῇ διαστολῇ κατὰ τὸν αὐτὸν ἐκείνῃ τρόπον ὡς τὰ πολλὰ μὲν ἴση τῇ πρόσθεν, ἔστι δὲ ὅτε οὐκ ἴση.
그리고 더 나아가, 휴지기들 중 수축 뒤의 휴지기는 어떻게 보면 다소 길어지고, 확장 뒤의 휴지기는 그것과 같은 방식으로 대개의 경우 이전과 같지만, 때로는 같지 않을 때도 있다.
ταῦτα ἐνίοις μὲν ὥραις γίνεσθαι πέφυκεν ἰσημεριναῖς δυσὶ, τισὶ δὲ ἤτοι πλείοσιν αὐτῶν, ἢ ἐλάττοσιν·
이러한 일들은 어떤 이들에게는 자연스럽게 두 분점시간 동안 일어나고, 어떤 이들에게는 그보다 많거나 적은 시간 동안 일어난다.
εἶθ’ ὁ σφυγμὸς, ἀρξάμενος μείζων θ’ ἅμα καὶ θάττων καὶ πυκνότερος γίγνεσθαι, κατὰ βραχὺ προστίθησιν ἑκάστῳ τῶν εἰρημένων.
그 후 맥박은 커지면서 동시에 빨라지고 빈번해지기 시작하여, 언급된 이 각각의 성질들을 서서히 더해간다.
εὐθὺς δὲ καὶ θερμότεροι σφῶν αὐτῶν ἀποτελοῦνται σὺν ταῖς εἰρημέναις τοῦ σφυγμοῦ μεταβολαῖς, ὥστ’ ἔνιοι πολλῆς αἰσθάνονται θερμασίας ἔνδον, ἔτι κατεψυγμένοι τὰ κῶλα, καὶ τὸ σύμπαν εἰπεῖν ἀνωμαλία τις ἐπικρατεῖ κατὰ τοῦτον τὸν χρόνον οὐ σμικρὰ περὶ τὸ σῶμα·
그리고 즉시 맥박의 앞서 말한 변화들과 함께 그들 자신보다 더 뜨거워지며, 그 결과 어떤 이들은 사지가 여전히 차가우면서도 내부에는 강한 열을 느끼게 되고, 요약해서 말하자면 이 시기에는 신체에 작지 않은 불균형이 지배하게 된다.
δεύτερος οὗτος ὁ χρόνος ἐκείνου τοῦ πρώτου, καθ’ ὃν ἐκ τῆς πρόσθεν καταστάσεως ἐψύχθη μὲν ὅλον τὸ σῶμα, τοῦ σφυγμοῦ δ’ ἡ μετάπτωσις εἰς τἀναντία τοῖς πρόσθεν ἐγένετο.
이 두 번째 시기는, 이전 상태로부터 온몸이 차가워지고 맥박의 전이가 이전과는 반대로 일어났던 저 첫 번째 시기 뒤에 온다.
κατὰ μέν γε τὴν ἀπυρεξίαν, ἥτις ἡμῖν καλείσθω διάλειμμα, διότι καὶ ὁ Ἱπποκράτης οὕτως ὠνόμασιν, ὁ σφυγμὸς ἐν τῇ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὡς πρὸς τὴν ἡμετέραν αἴσθησιν καταστάσει, τοιοῦτον δὲ τὸ κάλλιστον διάλειμμα, μεταβάλλει γὰρ ἐξαίφνης εἰς τὰς εἰρημένας ὀλίγον ἔμπροσθεν διαφορὰς ἅμα τῷ κατεψύχθαι τὸ ζῶον, εἶτ’ αὖθις εἰς τἀναντία τρέπεται μετὰ τοῦ θερμαίνεσθαι.
왜냐하면 무열기(우리에게는 히포크라테스도 그렇게 불렀기 때문에 간헐기라고 불리도록 하자) 동안에는, 맥박이 우리의 감각에 비추어 볼 때 자연스러운 상태에 있으며 — 가장 좋은 간헐기는 그러한데 — 동물이 차가워짐과 동시에 맥박이 조금 전에 언급된 변화들로 갑자기 전이하고, 이어서 뜨거워짐과 함께 다시 반대로 돌아가기 때문이다.
πρῶτος οὖν χρόνος ἐναργῶς ἐστι τῆς ὅλης περιόδου, καθ’ ὃν ἐψύχθη τὸ σῶμα σὺν ταῖς εἰρημέναις τοῦ σφυγμοῦ μεταβολαῖς, ἤτοι ἐξ ὑγείας, ἢ ἐκ διαλείμματος εἰς τοῦτο ἀφικόμενος·
그러므로 건강 상태로부터, 혹은 간헐기로부터 이 상태에 이르러, 맥박의 앞서 말한 변화들과 함께 신체가 차가워지는 시기가 전체 주기의 명백한 첫 번째 시기이다.
ἕτερος δ’ ἐπὶ τούτῳ δεύτερος, ὁ τῆς εἰς τὰ ἐναντία μεταβολῆς τῶν τε σφυγμῶν καὶ τῆς θερμασίας, ἄχρι περ ἂν ὁμαλῶς γένηται θερμὸς ὁ σύμπας ὄγκος τοῦ σώματος·
이것에 뒤이어 오는 또 다른 두 번째 시기는 맥박과 열이 반대로 변화하는 시기이며, 신체의 전체 부피가 고르게 뜨거워질 때까지 이어진다.
εἶτ’ ἐπ’ αὐτῷ τρίτος, αὐξανομένης μὲν ἔτι τῆς θερμασίας, ἀνάλογον δ’ αὐτῇ καὶ τῶν σφυγμῶν ἐπιδιδόντων εἰς μέγεθος καὶ τάχος καὶ πυκνότητα·
이어서 그것에 뒤이어 오는 세 번째 시기는 열이 여전히 증가하면서, 그것에 비례하여 맥박 역시 크기와 빠름과 빈번함에서 자라나는 시기이다.
τετάρτη δὲ κατάστασις ἐπὶ ταῖς εἰρημέναις τρισὶν ὁρᾶται, τῶν εἰρημένων ἁπάντων ἴσον ἑαυτοῖς φυλαττόντων τὸ μέγεθος, ὡς πρὸς τὴν ἡμετέραν αἴσθησιν·
앞서 말한 세 시기 뒤에 관찰되는 네 번째 상태는, 우리의 감각에 비추어 볼 때 언급된 모든 것이 그 자체와 동등한 크기를 유지하고 있을 때이다.
εἶτ’ ἐντεῦθεν ἄλλος πέμπτος, ὅταν ἤδη μὲν ἐλάττων ἡ θερμασία γίνηται σαφῶς, ἀτμὸς δὲ ἐκκρίνηται διὰ τοῦ δέρματος, ὁ σφυγμὸς δὲ ἐπὶ τὴν κατὰ φύσιν ἐπανέρχηται κατάστασιν, ἀποτιθέμενος ἃ παρὰ φύσιν ἐπεκτήσατο πάντα, μεγέθους τε πέρι καὶ ταχυτῆτος καὶ πυκνότητος.
이어서 그곳으로부터 또 다른 다섯 번째 시기가 오는데, 이때는 이미 열이 분명하게 작아지고, 피부를 통해 증기가 분비되며, 맥박이 크기와 빠름과 빈번함에 대해 자연에 반해 얻었던 모든 것을 버리고 자연스러운 상태로 돌아갈 때이다.
ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ καὶ ἱδρὼς τοῖς πλείστοις αὐτῶν γίνεται, καὶ μετὰ τοῦτον ὁ τοῦ διαλείμματος ἀφικνεῖται χρόνος, ἕκτος ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις.
이 시기에는 그들 대부분에게 땀도 나며, 이 시기 뒤에 앞서 말한 것들에 이어 여섯 번째로 간헐기의 시기가 찾아온다.
οὐδὲν δὲ τούτων ὑπόθεσίς ἐστιν ἀδήλου πράγματος, ἀλλ’ ἐναργῶς ὁσημέραι σχεδὸν ἅπασι τοῖς πυρέττουσι τριταῖον πυρετὸν οὕτω φαίνεται γιγνόμενον·
그리고 이것들 중 어느 것도 불분명한 사물에 대한 가정이 아니며, 삼일열을 앓는 거의 모든 이들에게 매일같이 분명히 이와 같이 일어나는 것처럼 보인다.
καὶ χρὴ προσθεῖναι τῷ λόγῳ τὸ πρὸς Ἱπποκράτους εἰρημένον, ὡς μέχρι μὲν τούτου καὶ μὴ ἰατρὸς ἂν δύναιτο γινώσκειν ὀρθῶς, εἰ τὰς τοῦ σφυγμοῦ τροπὰς ἐξέλοιμεν τοῦ λόγου.
그리고 논의에 히포크라테스에 의해 언급된 것을 덧붙여야 하는데, 즉 만약 맥박의 변화들을 논의에서 제외한다면 이 단계까지는 의사가 아닌 이라도 올바르게 알 수 있을 것이라는 점이다.
περιεργότεραι γὰρ ἢ κατὰ τὸν ἰδιώτην αὗταί εἰσιν, ἡ δὲ τῆς θερμασίας μεταβολὴ, κᾂν εἰ μὴ βούλοιντο παρακολουθεῖν οἱ πάσχοντες, αὐτὴ κεντρίζειν τε καὶ νύττειν αὐτοὺς πέφυκεν, ὡς μὴ λαθεῖν.
왜냐하면 그것들은 비전문가가 감당하기에는 너무나 정밀하지만, 열의 변화는 비록 환자들이 주의를 기울이려 하지 않더라도 그 자체로 그들을 자극하고 찌르는 성질이 있어 알아차리지 못하고 지나치지 않기 때문이다.
ἐξηγοῦνται γοῦν πάντες οἱ κάμνοντες οὕτως, ἐξαίφνης μὲν αὐτοῖς ἤτοι γ’ ἀνωμαλίαν ἢ φρίκην διαδραμεῖν, εἶτ’ ἐντεῦθεν ἅμα καταψύξει τῶν ἀκραίων ἐπιτείνεσθαι τὰς φρίκας, ἀκολουθῆσαι δὲ αὐταῖς τὸ ῥῖγος·
실제로 앓는 이들은 모두 이와 같이 설명한다. 즉, 갑자기 그들에게 불균형이나 오한이 퍼지고, 이어서 그곳으로부터 사지가 차가워짐과 동시에 오한이 강화되며, 오한에 이어 전율이 뒤따른다고 말이다.
εἶτ’ αὖθις τοῦ μὲν ῥίγους γενέσθαι ποτὲ καὶ παῦλαν, ἐκλύεσθαι δὲ τὴν περίψυξιν τῶν ἄκρων, αἴσθησιν δὲ φλογώσεως ἔνδον εἶναι καὶ δίψος·
이어서 다시 전율은 어느 순간 멈추고, 사지의 극심한 냉기는 가라앉으며, 내부에는 타오르는 듯한 열감과 갈증이 생긴다고 한다.
ἐπὶ δὲ τούτοις αὖθις οἴχεσθαι μὲν ἅπασαν ἀνωμαλίαν, ὁμαλῶς δὲ καίεσθαι τὸ σύμπαν σῶμα, καὶ τοῦτο ἀεὶ καὶ μᾶλλον αὐτοῖς γίνεσθαι, καὶ στῆναί γέ ποτε καὶ μεῖναι τὴν θερμασίαν ὁμοίαν ἑαυτῇ·
그리고 이것들 뒤에 다시 모든 불균형은 사라지고, 신체 전체가 고르게 타오르듯 뜨거워지며, 이것이 그들에게 더욱더 일어나다가, 어느 순간 열이 멈춰 서서 그 자체와 동등하게 유지된다고 한다.
εἶθ’ ὕστερον αἴσθησιν αὐτοῖς ἐκλυομένης γενέσθαι, καὶ τοῦτο μέχρι τῆς καταστάσεως ἐκείνης μὴ παύεσθαι γινόμενον, ἐν ᾗ πρῶτον ᾔσθοντο μηκέτι πυρουμένων αὐτῶν.
그 후 나중에 그들에게 열이 완화되는 감각이 생기며, 이것이 그들이 더 이상 타오르듯 발열하지 않는다고 처음으로 느꼈던 저 상태에 이르기까지 그치지 않고 일어난다고 한다.
ἐπὶ μὲν οὖν τῶν τριταίων πυρετῶν αἱ κατὰ μέρος διαφοραὶ τῆς περιόδου τοιαῦταί τινες ὑπάρχουσιν·
그리하여 삼일열의 경우에는 주기의 각 부분에 따른 차이가 이와 같다.
ἐπ’ ἄλλων δὲ ἄλλαι διαφοραὶ πυρετῶν εἰσιν, ὑπὲρ ὧν ἐφεξῆς ἐρῶ.
그러나 다른 열병들에서는 또 다른 차이들이 있으니, 그것들에 대해서는 이어서 말하겠다.