§3#2δέδεικται γὰρ οὖν καὶ τοῦθ’ ἡμῖν ἐν μὲν τῷ περὶ χρείας σφυγμῶν, ὡς ὑπὲρ τοῦ φυλάττεσθαι σύμμετρον ἐν ἅπασι τοῖς μέρεσι τοῦ ζώου τὸ κατὰ φύσιν θερμὸν αἱ ἀρτηρίαι σφύζουσιν·
실제로 이 점 역시 『맥박의 효용에 관하여』에서 우리에 의해 증명되었다. 즉, 동물의 모든 부분에서 자연 본래의 열이 적절하게 보존되도록 하기 위해 동맥들이 맥박 친다는 것이다.
ἐν δὲ τῷ περὶ χρείας ἀναπνοῆς, ὅτι καὶ ἥδε τὴν ἐν τῇ καρδίᾳ θερμότητα φυλάττει σύμμετρον.
또한 『호흡의 효용에 관하여』에서는, 이것 역시 심장 안의 열기를 적절하게 보존한다는 점이 증명되었다.
ὥσπερ οὖν εἰ τὰς ἐκτὸς ταύτας φλόγας ἀποστερήσαις τῆς πρὸς τὸ περιέχον κοινωνίας, ἢ πνιγέαν περιθεὶς αὐταῖς, ἢ σικύαν, ἤ τι τοιοῦτο ἄλλο, διαφθερεῖς παραχρῆμα, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, εἰ καὶ τὴν ἐν τοῖς ζώοις θερμότητα καθείρξαις τε καὶ κατακλείσαις, ὡς μηδαμῆ κοινωνεῖν τῷ πέριξ ἀέρι, διαφθερεῖς ἐν τάχει.
그러므로 만일 이 외부의 불꽃들을, 소화용 덮개나 흡각, 혹은 그와 같은 다른 것을 씌움으로써 둘러싼 환경과의 교류로부터 차단한다면, 즉시 그것들을 꺼버리게 되는 것과 마찬가지로, 같은 방식으로, 만일 동물들 안의 열기 역시 둘러싼 공기와 전혀 교류하지 못하도록 가두고 폐쇄해 버린다면, 당신은 머지않아 그것을 소멸시키고 말 것이다.
ἡ μὲν οὖν ἐν τῇ καρδίᾳ θερμασία διὰ τοῦ τῆς φάρυγγος πόρου κοινωνεῖ τῷ περιέχοντι, καὶ εἰ τοῦτον στεγνώσαις, καταπνίξεις τε αὐτὴν αὐτίκα καὶ διαφθερεῖς τὸ ζῶον.
따라서 심장 안의 열기는 인두의 통로를 통해 둘러싼 환경과 교류하며, 만일 이것을 막아버린다면, 당신은 즉시 그것을 질식시켜 동물을 죽게 만들 것이다.
ἡ δ’ ἐν ταῖς καθ’ ὅλον τὸν ὄγκον τοῦ σώματος ἀρτηρίαις θερμασία διά τε τῆς καρδίας αὐτῆς, καθ’ ὃ κοινωνεῖ τῇ φάρυγγι, καὶ διὰ παντὸς τοῦ δέρματος ἐς τὸ περιέχον ἀναπνεῖ, ῥιπιζομένη μὲν ἐν ταῖς διαστολαῖς, ἀποχέουσα δὲ τὸ αἰθαλῶδες ἐν ταῖς συστολαῖς, ὑφ’ ὧν ἀμφοτέρων ἡ κατὰ φύσιν αὐτῆς συμμετρία διασώζεται.
반면에 몸의 전체 용적에 걸친 동맥들 안의 열기는, 심장 자체(그것이 인두와 교류하는 지점에서)를 통해서와 온 피부를 통해서 둘러싼 환경으로 호흡하며, 확장기에는 부채질을 받고, 수축기에는 그을음 같은 노폐물을 배출하는데, 이 양자 모두에 의해 그것의 자연적인 적절함이 보존된다.
καὶ δὴ καὶ στεγνωθεισῶν τῶν ἀρτηριῶν ἤτοι, καθάπερ ὀλίγον ἔμπροσθεν ἔφαμεν, ὑπὸ πλήθους αἵματος, ἢ τινῶν ἐμφραγμάτων ἐν τοῖς στόμασιν αὐτῶν γενομένων, ὡς μηδαμῆ διαπνεῖσθαι, σβεσθῆναι μὲν ἀνάγκη τὸ θερμὸν, νεκρωθῆναι δὲ τὸ διατεθὲν οὕτω σῶμα.
그리고 실제로, 동맥들이 조금 전에 말했듯이 피의 과잉에 의해서든, 혹은 그것들의 구멍에 생긴 어떤 폐색들에 의해서든, 전혀 발산되지 못할 정도로 폐색된다면, 열기가 꺼지는 것은 불가피하며, 이렇게 상태에 처한 신체는 괴사할 수밖에 없다.
μετρίας μέντοι τῆς στεγνώσεως γενομένης, οὐκ ἔτι ἐξ ἀνάγκης συστήσεται πάθημα τοιοῦτον περὶ τὴν ἔμφυτον θερμασίαν.
하지만 폐색이 완만하게 일어난다면, 선천적인 열기에 대해 이와 같은 병증이 더 이상 필연적으로 발생하지는 않는다.
ἀλλ’ εἰ μὲν οἷον αἰθαλῶδές τι καὶ καπνῶδες εἴη, τηνικαῦτα τὸ κατὰ τὸ τοῦ ζώου σῶμα περίττωμα γενόμενον ἕτερον ἔσται πάθημα τῆς ἐμφύτου θερμασίας· εἰ δ’ ἀτμίζον ᾖ μόνον ἡδὺ καὶ χρηστὸν, ἕτερον.
오히려 만일 동물의 몸에 생기는 노폐물이 그을음 같고 연기 같은 것이라면, 그때 발생하는 선천적 열기의 병증은 다른 것이 될 것이며, 반면에 그것이 단지 기분 좋고 유익한 수증기만을 발산하는 것이라면, 또 다른 병증이 될 것이다.
ἑκάτερον δ’ αὐτῶν διττὸν, ὡδί πως διαφέρον.
그리고 이것들 각각은 두 가지이며, 다음과 같이 서로 다르다.
ὅταν γὰρ αἷμα χρηστὸν ἀκριβῶς ᾖ κατὰ τὸ σῶμα, μηδενὶ περιττώματι μοχθηρῷ τεθολωμένον, ἀτμὸς ἐξ αὐτοῦ θερμαινομένου χρηστὸς ἐγείρεται, μηδὲν ἐπιφερόμενος ἅμ’ ἑαυτῷ πυρῶδες ἢ δριμύ.
왜냐하면 몸 안의 피가 엄밀하게 양호하고 어떤 불량한 노폐물에 의해서도 흐려지지 않았을 때, 그것이 데워짐으로써 유익한 증기가 일어나며, 자신과 함께 어떠한 불 같거나 자극적인 성질도 띠지 않기 때문이다.
τὸ μὲν δὴ τοιοῦτον σῶμα μετρίως στεγνωθὲν ἢ πληθωρικὸν ἐν τάχει γένοιτ’ ἂν, ἢ θερμότερον τοῦ κατὰ φύσιν·
실제로 그러한 신체가 완만하게 폐색된다면, 머지않아 다혈증적이 되거나 혹은 자연 본래의 상태보다 더 뜨거워질 것이다.
ἀταλαιπώρως μὲν διαιτωμένοις πληθωρικὸν, ἔνδον μενόντων ὧν ἐχρῆν πονουμένων ἐκκενοῦσθαι·
즉, 수고로움 없는 생활을 하는 이들에게는 다혈증적인 상태가 되는데, 왜냐하면 노고를 통해 배출되었어야 할 것들이 내부에 머무르기 때문이다.
διαπονοῦσι δὲ θερμότερον, ὡς ἂν ἐκ μὲν τῆς κινήσεως αὐξανομένης τῆς ἐμφύτου θερμασίας, μὴ διαπνεομένης δὲ τῷ πεπυκνῶσθαι τὸ σῶμα.
반면에 열심히 운동하는 이들에게는 더 뜨거워지는데, 이는 한편으로 운동에 의해 선천적인 열기가 증가하지만, 다른 한편으로는 신체가 치밀해짐으로 인해 발산되지 못하기 때문이다.
κατὰ δὲ τὸ καπνῶδες ὑποτρέφον περίττωμα σῶμα στεγνωθὲν ἤτοι πυρετὸς ἐξαφθήσεται, κατακλεισθείσης ἔνδον τῆς λιγνυώδους ἀναθυμιάσεως, ἢ καταπνιγήσεται καὶ σβεσθήσεται τὸ ἔμφυτον θερμόν.
반면에 연기 같은 노폐물을 품고 있는 신체가 폐색된다면, 그을음 같은 증발물이 내부에 갇힘으로써 열이 타오르거나, 혹은 선천적인 열기 질식되어 꺼지게 될 것이다.
ἑκάτερον δ’ αὐτῶν ἀκολουθήσει τῷ τε πλήθει τοῦ περιττώματος καὶ τῷ ποσῷ τῆς στεγνώσεως.
그리고 이것들 각각은 노폐물의 양과 폐색의 정도에 따르게 될 것이다.
εἰ μὲν γὰρ τὸ καπνῶδες περίττωμα τὸ δεόμενον τῆς κενώσεως εἴη πάμπολυ καὶ ἡ στέγνωσις σφοδρὰ, κίνδυνος ἀποσβεσθῆναι καταπνιγεῖσαν ὑπὸ τοῦ περιττώματος τὴν ἔμφυτον θερμασίαν· εἰ δ’ ὀλίγον τε εἴη τὸ περίττωμα καὶ ἡ στέγνωσις βραχεῖα, πυρετὸς ἀναφθήσεται.
왜냐하면 만일 배출을 필요로 하는 연기 같은 노폐물이 아주 많고 폐색이 격렬하다면, 선천적인 열기가 노폐물에 의해 질식되어 꺼질 위험이 있기 때문이며, 반면에 노폐물이 적고 폐색이 가볍다면 열이 불붙게 될 것이기 때문이다.
δῆλον οὖν ὡς καὶ τὰς φυσικὰς ἐπίστασθαι χρὴ καὶ τὰς ἐπικτήτους διαθέσεις τοῦ σώματος, ἐν αἷς ἤτοι λιγνυῶδες, ἢ καπνῶδες, ἢ ἀτμῶδές ἐστι τὸ διαπνεόμενον.
그러므로 발산되는 물질이 그을음 같거나, 연기 같거나, 혹은 수증기 같은 상태에 있는 신체의 자연적인 상태와 후천적으로 획득된 상태 모두를 알고 있어야 함은 명백하다.
ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἐν τῇ τῆς θεραπευτικῆς μεθόδου λεχθήσεται πραγματείᾳ·
하지만 이에 대해서는 『치료 방법』에 관한 논고에서 다루어질 것이다.
νυνὶ δὲ ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανίωμεν.
이제는 눈앞의 주제로 돌아가자.
ὥσπερ γὰρ ἡ στέγνωσις ψύξεως αἰτία πολλάκις γίγνεται καθ’ ὃν εἴρηται τρόπον, οὕτω καὶ ἡ μάνωσις, ὅταν ἐπιπλέον ἢ προσῆκε διαφορήσῃ τε καὶ σκεδάσῃ τὸ ἔμφυτον θερμὸν, ψυχρότερον ἀπεργάζεται τὸ σῶμα.
왜냐하면 폐색이 언급된 방식대로 종종 냉각의 원인이 되는 것과 마찬가지로, 희박화 역시 그것이 선천적인 열기를 필요 이상으로 발산시키고 흩어버릴 때, 신체를 더 차갑게 만들기 때문이다.
γίγνεται δὲ ταῦτα καὶ καθ’ ὅλον μὲν τὸ ζῶον, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ καθ’ ἕκαστον μόριον ὡσαύτως, ἤτοι στεγνούμενον, ἢ μανούμενον.
그리고 이러한 일들은 동물 전체에서도 일어나지만, 그뿐만 아니라 개별 부위가 폐색되거나 희박해질 때에도 마찬가지로 일어난다.
εἰ γὰρ ἥν περ ὅλον ἔσχε τὸ σῶμα διάθεσιν ἐπὶ ταῖς ἐμφράξεσί τε καὶ πληρώσεσι τῶν ἀρτηριῶν, ταύτην σχοίη τὸ μόριον ὑπὸ τῶν ἐν αὐτῷ μόνων πεπονθυιῶν ἀρτηριῶν, ἀνάγκη δήπου καὶ νοσῆσαι παραπλησίως αὐτῷ.
왜냐하면 동맥의 폐색 및 충만 시에 신체 전체가 가졌던 것과 똑같은 상태를, 그 부위 내에서만 이환된 동맥들에 의해 어떤 부위가 가지게 된다면, 당연히 그 부위 역시 신체 전체와 유사하게 앓게 되는 것이 필연적이기 때문이다.
καὶ μὲν δὴ καὶ τὰ προσπίπτοντα ἔξωθεν αὐτῷ φάρμακά τε καὶ ὕδατα φαρμακώδη καὶ ψυχρὰ καὶ αὐτὸ τὸ περιέχον ἤτοι στέγνωσιν, ἢ μάνωσιν ἄμετρον ἐναπεργάζεσθαι δυνήσεται τῷ μορίῳ.
게다가 외부로부터 그 부위에 닿는 약물들과 약효가 있는 물, 차가운 물, 그리고 둘러싼 환경 자체도 그 부위에 폐색이나 과도한 희박화를 야기할 수 있을 것이다.
καί τινες βίαιοι δεσμοὶ ποτὲ μὲν αὐτῷ τῷ μέρει, ποτὲ δὲ τοῖς ὑπερκειμένοις περιτιθέμενοι νεκρώσουσί τε καὶ καταψύξουσιν αὐτὸ, τῆς πρὸς τὴν ἀρχὴν τοῦ ζώου κοινωνίας στερήσαντες, ἐξ ἧς αὐτῷ καὶ ἡ σύμφυτος ἐπέῤῥει θερμασία καὶ ἡ κινοῦσα τὰς ἀρτηρίας δύναμις ἐχορηγεῖτο.
또한 어떤 강력한 결박들은 때로는 그 부위 자체에, 때로는 그 윗부분에 채워짐으로써 그 부위를 괴사시키고 차갑게 식힐 것인데, 이는 동물의 원천과의 교류를 차단하기 때문이며, 이 교류로부터 그 부위에 선천적인 열기가 흘러들고 동맥을 움직이는 힘이 공급되었던 것이다.