§20.1ἔστι δὲ αὐτοῦ καὶ νεὼς ἐν Ῥώμῃ δίθυρος, ὃν πολέμου πύλην καλοῦσι.
로마에는 그의 두 문을 가진 신전도 있는데, 사람들은 이를 '전쟁의 문'이라 부른다.
νομίζεται γάρ ἀνεῷχθαι μὲν αὐτὸν ὅταν ᾖ πόλεμος, κεκλεῖσθαι δὲ εἰρήνης γενομένης, ὃ δὴ χαλεπὸν ἦν καὶ σπανίως γινόμενον, ἀεί τινι συνηρτημένης πολέμῳ τῆς ἡγεμονίας, διὰ μέγεθος τοῖς κύκλῳ περικεχυμένοις γένεσι βαρβάροις ἀντερειδούσης.
왜냐하면 전쟁이 일어났을 때는 그것을 열고, 평화가 찾아왔을 때는 닫는 것이 관례였기 때문인데, 이는 참으로 어렵고 드물게 일어나는 일이었다. 그들의 지배권은 그 거대함으로 인해 주위를 둘러싼 야만족들에 대항하고 있었기에, 항상 어떤 전쟁과 결부되어 있었기 때문이다.
§20.2πλὴν ἐπί γε τοῦ Σεβαστοῦ Καίσαρος ἐκλείσθη καθελόντος Ἀντώνιον καὶ πρότερον ὑπατευόντων Μάρκου Ἀτιλίου καὶ Τίτου Μαλλίου χρόνον οὐ πολὺν εἶτα εὐθὺς ἀνεῴχθη πολέμου συρραγέντος.
다만 아우구스투스 카이사르 시절에는 그가 안토니우스를 격파한 후에 닫혔고, 그 이전에는 마르쿠스 아틸리우스와 티투스 말리우스가 집정관이었을 때 짧은 기간 동안 닫혔다가, 그 후 전쟁이 터지자마자 곧바로 열렸다.
ἀλλʼ ἐπί γε τῆς Νομᾶ βασιλείας οὐδεμίαν ἡμέραν ἀνεῳγμένος ὤφθη, τρία δὲ καὶ τετταράκοντα ἔτη συνεχῶς ἔμεινε κεκλεισμένος·
하지만 누마의 치세에는 그것이 열려 있는 모습이 단 하루도 목격되지 않았고, 사십삼 년 동안 줄곧 닫힌 채로 있었다.
οὕτως ἐξῄρητο παντελῶς τὰ τοῦ πολέμου καὶ πανταχόθεν.
이토록 전쟁에 관한 일들은 완전히, 그리고 모든 방면에서 완전히 배제되어 있었던 것이다.
§20.3οὐ γάρ μόνον ὁ Ῥωμαίων ἡμέρωτο καὶ κατεκεκήλητο τῇ δικαιοσύνῃ καὶ πρᾳότητι τοῦ βασιλέως δῆμος, ἀλλὰ καὶ τὰς κύκλῳ πόλεις, ὥσπερ αὔρας τινὸς ἐκεῖθεν ἢ πνεύματος ὑγιεινοῦ φέροντος, ἀρχὴ μεταβολῆς ἔλαβε καὶ πόθος εἰσερρύη πάντας εὐνομίας καὶ εἰρήνης καὶ γῆν φυτεύειν καὶ τέκνα τρέφειν ἐν ἡσυχίᾳ καὶ σέβεσθαι θεούς.
왜냐하면 로마 백성들이 왕의 정의와 온화함에 의해 온순해지고 매료되었을 뿐만 아니라, 주변 도시들도 마치 그곳으로부터 불어오는 어떤 산들바람이나 건강에 좋은 숨결 같은 것을 받아 변화의 시작을 맞이하였고, 모든 이들에게 좋은 법질서와 평화에 대한, 그리고 고요함 속에서 땅을 일구고 자식을 기르며 신들을 공경하려는 갈망이 흘러 들어왔기 때문이다.
§20.4ἑορταὶ δὲ καὶ θαλίαι καὶ παρʼ ἀλλήλους ἀδεῶς ἰόντων καὶ ἀναμιγνυμένων ὑποδοχαὶ καὶ φιλοφροσύναι τὴν Ἰταλίαν κατεῖχον, οἷον ἐκ πηγῆς τῆς Νομᾶ σοφίας τῶν καλῶν καὶ δικαίων ἐπεισρεόντων εἰς ἅπαντας καὶ διαχεομένης τῆς περὶ ἐκεῖνον γαλήνης·
축제와 잔치, 그리고 사람들이 두려움 없이 서로를 찾아가 어울리는 대접과 우애의 정이 이탈리아를 사로잡고 있었으니, 마치 누마의 지혜라는 샘으로부터 아름답고 정의로운 일들이 모든 이에게 흘러들고 그의 주변에 감도는 평온함이 널리 퍼지는 듯했다.
ὥστε καὶ τὰς ποιητικὰς ὑπερβολὰς ἐνδεῖν πρὸς τὴν τότε κατάστασιν λέγουσιν·
그리하여 시적인 과장 표현조차 당시의 상황에는 미치지 못한다고 사람들이 말할 정도였다.
§20.5ἐν δὲ σιδαροδέτοις πόρπαξιν αἰθᾶν ἀραχνᾶν ἔργα· καί,
εὐρὼς δάμναται ἔγχεά τε λογχωτὰ ξίφεὰ τʼ ἀμφήκεα, χαλκεᾶν δὲ οὐκέτι σαλπίγγων κτύπος, οὐδὲ συλᾶται μελίφρων ὕπνος ἀπὸ βλεφάρων. οὔτε γάρ πόλεμος οὔτε στάσις οὔτε νεωτερισμὸς περὶ πολιτείαν ἱστόρηται Νομᾶ βασιλεύοντος·
'철로 묶인 방패 손잡이에는 검은 거미들의 집이 있고,' 또한, '녹이 창끝이 달린 창과 양날 검을 집어삼키며, 청동 나팔 소리는 더 이상 울리지 않고, 달콤한 잠이 눈꺼풀에서 빼앗기지도 않는다.' 실제로 누마가 통치하는 동안에는 전쟁도 내란도 국정에 관한 변혁도 기록되어 있지 않다.
οὐ μὴν οὐδʼ ἐπʼ αὐτὸν ἐκεῖνον ἔχθρα τις ἢ φθόνος ἢ διʼ ἔρωτα βασιλείας ἐπιβουλὴ καὶ σύστασις ἀνδρῶν, §20.6ἀλλʼ εἴτε φόβος θεῶν προκήδεσθαι δοκούντων τοῦ ἀνδρὸς εἴτε τῆς ἀρετῆς αἰδὼς εἴτε δαιμόνιος τύχη, πάσης κακίας ἄθικτον ἐπʼ ἐκείνου καὶ καθαρὸν διαφυλάττουσα τὸν βίον, ἐναργὲς ἐξήνεγκε παράδειγμα καὶ τεκμήριον τῆς Πλατωνικῆς φωνῆς, ἣν ὕστερον ἐκεῖνος οὐκ ὀλίγοις χρόνοις γενόμενος ἐτόλμησεν ἀφεῖναι περὶ πολιτείας,
게다가 그 자신을 향한 어떤 적대감이나 시기, 혹은 왕위에 대한 욕망으로 인한 음모와 무리의 결성조차 없었으니, 오히려 그 사람을 보살피는 듯 보이는 신들에 대한 두려움이든, 그의 덕에 대한 경외심이든, 혹은 신적인 운명이든 간에, 그의 시대에 사람들의 삶을 온갖 악으로부터 때 묻지 않고 깨끗하게 보존해 줌으로써, 훗날 적지 않은 세월이 흐른 뒤에 태어난 플라톤이 정치에 관해 대담하게 남긴 저 발언의 분명한 모범과 증거를 세상에 보여주었다.
§20.7ὡς μία κακῶν παῦλα καὶ λύσις ἀνθρώποις ἐστίν, ἔκ τινος τύχης θείας εἰς ταὐτὸ διανοίᾳ φιλοσόφῳ βασιλικὴν συμπεσοῦσαν δύναμιν ἐγκρατῆ καὶ ὑπερδέξιον τῆς κακίας τὴν ἀρετὴν καταστῆσαι.
그것은 곧 인간에게 있어 악의 유일한 종식과 해결은, 어떤 신적인 운명에 의해 철학적 정신과 왕다운 권력이 한데 합쳐져, 덕이 악에 대해 지배적이고 우월한 위치에 서게 되는 것이라는 점이다.
μακάριος μὲν γὰρ αὐτός
ὁ σώφρων ὡς ἀληθῶς,
μακάριοι δὲ οἱ συνήκοοι τῶν ἔκ τοῦ σωφρονοῦντος στόματος ἰόντων λόγων. §20.8τάχα γὰρ οὐδὲ ἀνάγκης τινὸς δεῖ πρὸς τοὺς πολλοὺς οὐδὲ ἀπειλῆς, αὐτοὶ δὲ τὴν ἀρετὴν ἐν εὐδήλῳ παραδείγματι καὶ λαμπρῷ τῷ βίῳ τοῦ ἄρχοντος ὁρῶντες, ἑκουσίως σωφρονοῦσι καὶ συμμετασχηματίζονται πρὸς τὸν ἐν φιλίᾳ καὶ ὁμονοίᾳ τῇ πρὸς αὐτοὺς μετὰ δικαιοσύνης καὶ μετριότητος ἀμύμονα καὶ μακάριον βίον, ἐν ᾧ τὸ κάλλιστον ἁπάσης πολιτείας τέλος ἐστί, καὶ βασιλικώτατος ἁπάντων ὁ τοῦτον τὸν βίον καὶ ταύτην τὴν διάθεσιν τοῖς ὑπηκόοις ἐνεργάσασθαι δυνάμενος.
'참으로 신중한 사람 자신이 복되며, 그 신중한 사람의 입에서 나오는 말을 함께 듣는 이들도 복되다.' 아마 대중에게는 어떤 강제나 위협도 필요하지 않으며, 지배자의 분명하고 빛나는 삶 속에서 스스로 덕을 봄으로써, 자발적으로 신중해지고 정의와 절제 속에 서로 맺는 우정과 화합의 흠 없고 행복한 삶으로 함께 변화해 갈 것이기 때문이다. 그 삶 속에 온갖 국정의 가장 아름다운 목적이 있으며, 이 삶과 이러한 마음가짐을 백성들에게 불어넣을 수 있는 자가 모든 이들 중에서 가장 왕다운 자이다.
ταῦτα μὲν οὖν Νομᾶς παντὸς μᾶλλον φαίνεται συνεωρακώς.
그러므로 누마는 이러한 사실을 누구보다도 더 깊이 꿰뚫어 보고 있었던 것으로 보인다.