Humanitext Reader

马格努斯·奥索尼乌斯 · 七贤人剧 §80-155

梭伦的教谕与奇伦及克莱奥布卢斯的箴言

第 2 段,共 3 段 · 拉丁语

内容简介

梭伦讲述了他与克罗伊索斯国王关于必须注视生命终点的著名对话,随后奇伦和克莱奥布卢斯依次登台,分别阐述了关于自省和中庸的警句。

§80ut in orbe tereti nominum sertum inderet, §81ne primus esset, ne vel imus quispiam.
仿佛是在圆环中编入名字的花冠,免得任何人成为第一,或成为最末。
§82eorum e medio prodeo gyro Solon, §83ut, quod dixisse Croeso regi existimor, §84id omnis hominum secta sibi dictum putet.
我,梭伦,从他们的圆环中央走出来,为的是,我被认为对克罗伊索斯国王说过的话,每一个人类群体都认为是对他们自己说的。
§85Graece coactum est ὄρα τέλοσ μακροῦ βίου, §86quod longius fit, si Latine dixeris: §87spectare vitae iubeo cunctos terminum.
希腊语中被精炼为“注意漫长人生的终点”,若用拉丁语说则会变得更长: “我命令所有人注视生命的终点。
§88proinde miseros aut beatos dicere §89evita, quod sunt semper ancipiti in statu.
” 因此,避免称人们为不幸或幸福,因为他们总是处于不稳定的状态。
§90id adeo sic est.
事实确是如此。
si queam, paucis loquar.
如果可以,我将用寥寥数语来说。
§91Rex an tyrannus Lydiae, Croesus, fuit §92his in beatis, dives insanum in modum, §93lateribus aureis templa qui divis dabat, §94is me evocavit.
吕底亚的国王或僭主克罗伊索斯,曾是这些幸福者中的一员,富有到了疯狂的地步,他曾用金砖为神明建造神殿,他召见了我。
venio dicto oboediens, §95meliore ut uti rege possint Lydii.
我顺从他的话而来,为的是吕底亚人能拥有一位更好的国王。
§96rogat, beatum prodam, si quem noverim.
他请求我指明一位幸福的人,如果我认识这样的人。
§97Tellena dico civem non ignobilem: §98pro patria pugnans iste vitam obiecerat.
我提到了泰勒斯,一位并非默默无闻的公民:他曾为祖国战斗而献出了生命。
§99despexit, alium quaerit, inveni Aglaum: §100fines agelli proprii is numquam excesserat.
他轻视此人,又寻找另一人;我找到了阿格劳斯:他从未跨越过自己那块小田地的边界。
§101at ille ridens: “Quo dein me ponis loco, §102beatus orbe toto qui solus vocor?”
而他笑着说:“那么你把我放在什么位置,我这被全天下公认为唯一幸福的人?
§103Spectandum dico terminum vitae prius: §104tum iudicandum, si manet felicitas.
” 我说必须先注视生命的终点:然后再评判幸福是否能持久。
§105dictum moleste Croesus accepit: ego §106relinquo regem, bellum ille in Persas parat, §107profectus, victus, vinctus, regi deditus,
克罗伊索斯不快地接受了这话;我离开了国王;他准备对波斯人发动战争,出征、战败、被俘、被交给了波斯国王。
§108stat ille, captans funeris iam instar sui, §109qua flamma totum se per ambitum dabat §110volvens in altum tumidos aestu globos.
他站在那里,已经感受到了自己葬礼般的场景,那里火焰向着四周蔓延,滚滚的热浪卷起高高的烟团。
§111ac paene sero Croesus ingenti sono, §112O vere vates, inquit, O Solon, Solon
几乎快要太迟时,克罗伊索斯发出巨大的声音,说道:“啊,真正的预言者,”他说道,“啊,梭伦,梭伦!
§113clamore magno ter Solonem nuncupat.
” 他大声呼喊了三声梭伦的名字。
§114qua voce Cyrus motus, extingui iubet §115gyrum per omnem et destrui ardentem pyram: §116et commodum profusus imber nubibus §117repressit ignem.
居鲁士被这声音打动,下令熄灭四周的火焰并拆毁燃烧的柴堆:恰在此时,云中倾泻下瓢泼大雨,压制了火势。
Croesus ad regem illico §118per militarem ducitur lectam manum: §119interrogatur, quem Solonem diceret §120et quam ciendi causam haberet nominis?
克罗伊索斯立刻被一队精选的士兵押送到国王面前:他被审问,他所说的梭伦是谁,以及他呼喊这个名字的原因是什么?
§121seriem per omnem cuncta regi edisserit.
他向国王详细解释了整件事情的来龙去脉。
§122miseratur ille vimque fortunae videns §123laudat Solonem: Croesum inde in amicis habet §124vinctumque pedicis aureis secum iubet, §125reliquum quod esset vitae, totum degere.
居鲁士怜悯他,并看到了命运的力量,赞美梭伦:从此将克罗伊索斯列为朋友,并下令让他虽然戴着金镣铐,也与自己在一起度过余生的全部时光。
§126ego duorum regum testimonio §127laudatus et probatus ambobus fui.
我因两位国王的见证,得到了他们两人的赞美和认可。
§128quodque uni dictum est, quisque sibi dictum putet.
凡是对一个人说的话,让每个人都认为是对自己说的。
§129Ego iam peregi, qua de causa huc prodii.
我已经完成了我来这里的目的。
§130venit ecce Chilon.
看啊,奇伦来了。
vos valete et plaudite.
祝你们安好,并请鼓掌。
§131LUMBI sedendo, oculi spectando dolent, §132manendo Solonem, quoad ad se se recipiat.
坐得腰酸,看得眼痛,就在等待梭伦退场的时候。
1 §133hui, quam pauca, di, locuntur Attici!
哎呀,天哪,雅典人的话是多么少啊!
§134unam trecentis versibus sententiam §135tandem peregit meque respectans abit.
他终于用三百行诗阐述了一个警句,然后回头看了我一眼,便离去了。
§136Spartanus ego sum Chilon, qui nunc prodeo.
我是斯巴达人奇伦,现在走上台来。
§137brevitate nota, qua Lacones utimur, §138commendo nostrum γνῶθι σεαυτόν, nosce te, §139quod in columna iam tenetur Delphica.
用我们拉科尼亚人所惯用的著名简洁,我向你们推荐我们的“认识你自己”,它已经被刻在德尔斐的石柱上。
§140labor molestus iste fructi est optimi, §141quid ferre possis, quidve non, dinoscere; §142noctu diuque, quae geras, quae gesseris, §143ad usque puncti tenuis instar quaerere.
这一辛勤的努力能带来最甜美的果实,去辨别你能承受什么,不能承受什么;没日没夜地探寻你正在做什么,以及你做过什么,甚至达到最细微之点的程度。
2 §144officia cuncta, pudor, honor, constantia §145in hoc, et ulla spreta nobis gloria.
所有的职责、羞耻心、荣誉、坚毅都在其中,世俗的荣耀皆被我们轻视。
§146Dixi: valete memores, plausum non moror.
我说完了:请牢记在心,祝你们安好,我不等待掌声。
§147CLEOBULUS ego sum, parvae civis insulae, §148magnae sed auctor, qua cluo, sententiae: §149ἄριστον μέτρον quem dixisse existimant.
我是克莱奥布卢斯,一个小岛的公民,但我因之闻名的大警句的作者:人们认为此人说过了“中庸最善”。
§150interpretare tu, qui orchestrae proximus §151gradibus propinquis in quatuordecim sedes: §152ἄριστον μέτρον an sit optimus modus,
请你来翻译,你这位坐在离乐池最近的靠前台阶上的十四排座位中的人: “中庸最善”是否就是最好的度,说吧!
§153dic! adnuisti? gratiam habeo, persequar
你点头了? 我感谢你。
§154per ordinem, iam dixit ex isto loco §155Afer poeta vester ut ne quid nimis, 1
我将按顺序继续讲下去,刚才从你的那个位置上,你们的那位非洲诗人已经说过了,“凡事勿过度”。

词汇与语法注释

  1. §80inderet — 构成由 `ut` 引导的虚拟式未完成过去时名词性从句,限定第78行的 `suasit`(劝告),表示德尔斐神明建议将名字排列在圆环中。
  2. §131sedendo — 动名词(gerund)的夺格,表示原因(“因为坐着”)。并列的 `spectando` 同样表示因为观看而导致眼睛酸痛的原因。
  3. §140fructi est optimi — `fructi` 是第四变格名词 `fructus` 的古体属格形式,与 `est` 结合构成性质/价值属格(genitive of quality),意思是“具有产生最完美果实/结果的性质”。
  4. §155ut ne quid nimis — 副词性的 `ut`(意为“正如……”)直接引导特伦斯喜剧《安德里亚》中的名言 `ne quid nimis`(凡事勿过度),此处可以理解为省略了诸如 `dixerit`(说)之类的动词。

引用这一段

马格努斯·奥索尼乌斯, 七贤人剧 §80-155. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:stoa0045.stoa018.humanitext-lat2:80-155

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。