Humanitext Reader

马格努斯·奥索尼乌斯 · 七贤人剧 §156-230

泰勒斯等其余贤人各自阐释格言

第 3 段,共 3 段 · 拉丁语

内容简介

克莱奥布卢斯结束了关于中庸之德的阐述,随后泰勒斯、比阿斯、皮塔科斯和佩里安德相继登台,分别阐释了各自关于担保、人性、时机和深思熟虑的格言并退场。

§156et noster quidam μηδὲν ἄγαν.
而我们的一位诗人也说过“凡事勿过度”。
2 huc pertinet §157uterque sensus, Italus seu Dorius.
这两者都关乎这两种意趣,无论是意大利的还是多利斯的。
§158fandi, tacendi, somni, vigilii is modus, §159beneficiorum, gratiarum, iniuriae, §160studii, laborum: vita in omni quidquid est, §161istum requirit optimae pausae modum.
说话、沉默、睡眠、醒觉,皆有此度,施恩、报恩、侵害,钻研、劳作:凡是人生的万事万物,都需要那最适度节制的度。
§162Dixi: recedam, sit modus, venit Thales.
我说完了:我将退场,行事须有度,泰勒斯来了。
§163MILESIUS sum Thales, aquam qui principem §164rebus creandis 3 dixi, ut vates Pindarus, 4 §164acuique olim iussu Apollinis tripodem aureum 5 §165dedere piscatores extractum mari; §166namque hi iubente Delio me legerant, §167quod ille munus hoc sapienti miserat.
我是米利都的泰勒斯,曾说水是万物创生的本源,正如诗人品达所言;曾经,在阿波罗的命令下,渔民们从海中捞出的金三脚炉,被赠予了我;因为他们听从德罗斯神的旨意选中了我,由于神将这份礼物送给“智者”。
§168ego recusans non recepi et reddidi §169ferendum ad alios, quos priores crederem.
我推辞不肯接受,并把它送还,转交给他人们,那些我认为比我更贤明的人。
§170dein per omnes septem sapientes viros §171missum ac remissum rursus ad me deferunt.
随后,在全部七位贤人之间,这礼物被推来送去,最终又被送回我这里。
§172ego receptum consecravi Apollini; §173nam si sapientem deligi Phoebus iubet, §174non hominem quemquam, set deum credi decet.
我接受之后,便将它献给阿波罗;因为如果福玻斯要求选出一位智者,那么不当信任何凡人,而当信神明才是。
§175Is igitur ego sum.
因此,我便是那人。
causa set in scaenam fuit §176mihi prodeundi, quae duobus ante me, §177adsertor ut sententiae fierem meae.
然而,我登上舞台的原因,正如在我之前的两位一样,是为了成为我自己格言的代言人。
§178ea displicebit, non tamen prudentibus, §179quos docuit usus et peritos reddidit.
这格言或许会招致反感,但明智之人不会,因为经验教导了他们,使他们变得老练。
§180' en ἐγγύα, πάρα δ' ἄτα, graece dicimus: §181Latinum est, sponde, noxa set praesto tibi.
“看,保证,其旁即是灾祸”,我们在希腊语中这样说:拉丁语则是:“作保吧,但惩罚已等在你面前。
§182per mille possem currere exempla, ut probem §183praedes vadesque paenitudinis reos.
” 我可以列举千百个例子,来证明那些保人与担保人是如何落得悔恨的下场。
§184sed nolo quemquam nominatim dicere: §185sibi quisque vestrum dicat et secum putet, §186spondere quantis damno fuerit et malo.
但我不想指名道姓地提及任何人:愿你们每个人都对自己诉说,并在心中思索,作保给多少人带来了损失和灾难。
§187gratum hoc officium maneat ambobus tamen.
然而,愿这一友好的职责依然为双方所乐意接受。
§188Pars plaudite ergo, pars offensi explodite.
因此,一部分人请鼓掌,一部分感到不快的人请喝倒彩吧。
§189BIAS Prieneus quod 1 dixi oἱ πλεῖστοι κακοι, §190Latine dictum suspicor: plures mali.
我,普里埃内的比阿斯,因为说过“绝大多数人皆是恶人”,我想用拉丁语说是:“多数人是恶人”。
§191dixisse nollem; veritas odium parit. 2
我本不想这样说;因为真理招致怨恨。
§192malos sed imperitos dixi et barbaros, §193qui ius et aequum et sacros mores neglegunt.
但我所说的“恶人”是指那些愚昧无知和野蛮粗俗之人,他们忽视法律、公正与神圣的习俗。
§194nam populus iste, quo theatrum cingitur, §195totus bonorum est.
因为环绕着剧场的这些民众,全常是善良之人。
hostium tellus habet, §196dixisse quos me creditis, plures malos, §197sed nemo quisquam tam malus iudex fuat, §198quin iam bonorum partibus se copulet, §199sive ille vere bonus est, seu dici studet.
而敌国之土上才生活着你们以为我所说的那些“多数恶人”,但绝不会有任何人是如此糟糕的裁判,以至于他不立即将自己归入善人的一方,无论他是真的善良,还是渴望被如此称呼。
§200iam fugit illud nomen invisum mali.
如今那令人厌恶的“恶人”之名已然消逝。
§201Abeo.
我走了。
valete et plaudite, plures boni. 1
祝你们安好,并请鼓掌,你们这些占多数的善人们。
§202MYTILENA ego ortus Pittacus sum Lesbius, §203γίνωσκε καιρὸν qui docui sententiam.
我是出生于米蒂利尼的莱斯博斯人皮塔科斯,曾传授“识得时机”这一格言。
§204set iste καιρόσ, tempus ut noris, monet §205et esse καιρόν, tempestivum quod vocant.
但那“凯罗斯”不仅告诫你要认清时间,且指明那“凯龙”就是人们所说的“适时”。
§206Romana sic et est vox: veni in tempore. 2
罗马的说法也是如此:“来得正是时候”。
§207vester quoque iste comicus Terentius §208rerum omnium esse primum tempus autumat, §209ad Antiphilam quom venerat servus Dromo 3 §210nullo inpeditam, temporis servans vicem.
你们的那位喜剧作家泰伦提乌斯也断言时机是万事中最首要的,当奴隶德罗莫来到安提菲拉那里时,见她未受任何阻碍,正是顺应了时机。
§211reputate cuncti, quotiens offensam incidat, §212spectata cui non fuerit opportunitas.
大家且想想,如果一个人未能认清那被注视的适当时机,会落入多少挫折。
§213Tempus monet, ne sim molestus, plaudite.
时间警告我不要惹人厌烦,请鼓掌。
§214EPHYRA creatus huc Periander prodeo, §215μελέτη τὸ πᾶν qui dixi et dictum iam probo, §216meditationis esse, quod recte geras.
生于埃菲拉的我,佩里安德,在此登台,曾说“深思熟虑乃是全部”,如今我证实这一格言,你若行事端正,皆因深思熟虑所致。
§217is quippe solus rei gerendae est efficax, §218meditatur omne qui prius negotium.
因为唯有那事先对一切事务进行过深思熟虑的人,方能有效行事。
§219adversa rerum vel secunda praedicat §220meditanda cunctis comicus Terentius. 1
喜剧作家泰伦提乌斯宣称,无论是逆境还是顺境,都应当被所有人事先思量。
§221locare sedes, bellum gerere aut ponere, §222magnas modicasque res, etiam parvas quoque §223agere volentem semper meditari decet.
安置居所、发动战争或平息战争,宏图大业与中庸之事,乃至微末之细节,凡欲行事者,皆应当时刻深思熟虑。
§224nam segniores omnes in coeptis novis, §225meditatio si rei gerendae defuit.
因为在新的尝试中,所有人都会变得迟缓,若是缺少了对将行之事的深思熟虑。
§226nil est, quod ampliorem curam postulet, §227quam cogitare, quid gerendum sit.
没有什么比思考应当如何行事需要更多的考量。
dehinc §228incogitantes fors, non consilium regit.
此后,支配那些不假思索之人的,是运气而非计划。
§229Sed ego me ad partes iam recipio, plaudite, §230meditando et vestram rem curetis publicam.
但我现在要退回到我的角色中去了,请鼓掌,并在深思熟虑中关切你们的国家大事。

词汇与语法注释

  1. §157πλεῖστοι κακοι, — 主动词 `pertinet` 的主语。此处的“两种意趣/格言”是指前文提及的拉丁(意大利)表达(ut ne quid nimis)与希腊(多利斯)表达(μηδὲν ἄγαν)。
  2. §164acuique — 可分解为关系代词与格 `cui`(先行词为 Thales)和连词 `que`(“并且”)。与格 `cui` 作为下一行中动词 `dedere`(“他们赠予”)的间接宾语起作用。
  3. §181sponde, noxa set praesto tibi — 希腊语格言的拉丁语翻译。`sponde` 为现在时第二人称单数命令式(“作保!”),`set` 为 `sed`(“但是”)的异体字,`noxa` 为名词主格(“惩罚/损害”)。伴随副词 `praesto`(“在眼前”),省略了系动词 `est`,构成了“损害已在你眼前”这一主句。
  4. §197fuat — 系动词 `esse` 的古风现在时虚拟式(等同于 `sit`)。在此处与否定主语 `nemo` 连用,表示潜在或劝诫语气(“愿没有人是……”)。它与下一行的 `quin` 从句(`quin... copulet`)相结合,构成了表示结果的双重否定结构(“没有人会是如此糟糕的裁判,以至于不加入……”)。
  5. §220meditanda — 由动词 `praedicat`(“宣称”)引导的“对格与不定式(A.C.I.)”结构的一部分(省略了不定式 `esse`),其逻辑主语为前一行的对格短语 `adversa rerum vel secunda`。它是动形容词的中性复数对格形式。`cunctis` 是行为者与格(意为“被所有人”)。

引用这一段

马格努斯·奥索尼乌斯, 七贤人剧 §156-230. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:stoa0045.stoa018.humanitext-lat2:156-230

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。