Humanitext Reader

查士丁尼一世 · 学说汇纂 §50.16.124.pr

离析词的含义与两种副离析的分类

第 8938 段,共 9271 段 · 拉丁语

内容简介

法学家普罗库鲁斯分析了“或者……或者……”这一离析性词汇的逻辑性质,区分了严格的“离析”与两种“副离析”(即双方不可同时成立但可同时不成立,或双方不可同时不成立但可同时成立)。

[PROCULUS libro secundo epistularum. ] §50.16.124.prHaec uerba 'ille aut ille' non solum disiunctiua, sed etiam subdisiunctiuae orationis sunt.
[普罗库鲁斯著《书信集》第二卷] “这个还是那个”这些词不仅是离析性的,而且也属于副离析性的陈述。
disiunctiuum est, ueluti cum dicimus 'aut dies aut nox est', quorum posito altero necesse est tolli alterum, item sublato altero poni alterum.
离析性的陈述,例如当我们说“或者是白天或者是黑夜”时,其中一旦确立了其中一方,就必须排除另一方,同样一旦排除了其中一方,就必须确立另一方。
ita simili figuratione uerbum potest esse subdisiunctiuum.
因此,通过类似的构造,这个词也可以是副离析性的。
subdisiunctiui autem genera sunt duo: unum, cum ex propositis finibus ita non potest uterque esse, ut possit neuter esse, ueluti cum dicimus 'aut sedet aut ambulat': nam ut nemo potest utrumque simul facere, ita aliquis potest neutrum, ueluti is qui accumbit.
副离析性有两种类型:一种是,在所提出的界限中,双方不能同时成立,但双方都不成立却是可能的,例如当我们说“他要么坐着要么走着”时;因为正如没有人能同时做这两件事一样,有人可以两件事都不做,例如一个躺卧着的人。
alterius generis est, cum ex propositis finibus ita non potest neuter esse, ut possit utrumque esse, ueluti cum dicimus 'omne animal aut facit aut patitur': nullum est enim quod nec faciat nec patiatur: at potest simul et facere et pati.
另一种类型是,在所提出的界限中,双方都不成立是不可能的,但双方同时成立却是可能的,例如当我们说“每一个动物要么作用要么受作用”时;因为没有任何动物是既不作用也不受作用的,但同时进行作用和受作用却是可能的。

词汇与语法注释

  1. 50.16.124.prnon solum disiunctiua, sed etiam subdisiunctiuae orationis sunt — 'disiunctiua' 是主格中性复数,作为谓语形容词与主语 'haec uerba' 在性、数、格上保持一致。而 'subdisiunctiuae orationis' 是单数属格(阴性名词 'oratio' 与其一致的形容词),用作性质属格或所属属格。这一非对称结构表达了“这些词不仅是离析性的,而且也属于副离析性的陈述(具有副离析性陈述的性质)”之意。
  2. 50.16.124.prposito altero... sublato altero — 这两个短语都是由分词('ponere' 和 'tollere' 的虚拟被动分词)与代词性形容词 'alter'(两者中的一方)的夺格构成的夺格绝对结构(ablative absolute),省略了名词。它们表示条件或假设:“当其中一方被确立时”以及“当其中一方被排除时”。
  3. 50.16.124.prita non potest uterque esse, ut possit neuter esse — 这是一个由副词 'ita' 和连词 'ut' 关联使用的结构,表示限制或结果。直译为“双方不能以‘双方都不成立是可能的’这种方式同时成立”,解释了两种极端情况(“同时成立”与“同时不成立”)可能性的非对称性。即表示“双方不可能同时成立,但双方都不成立是可能的”这一逻辑关系(逻辑学中的下反对关系,或不完全的异或)。
  4. 50.16.124.prnullum est enim quod nec faciat nec patiatur — 由关系代词 'quod' 引导的从属句中的动词 'faciat' 和 'patiatur' 采用虚拟语气(现在时、第三人称单数),因为它们构成了“特征关系从句(relative clause of characteristic)”,用以限定先行词 'nullum'(此处指动物 animal)的属性或特征。

引用这一段

查士丁尼一世, 学说汇纂 §50.16.124.pr. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:50.16.124.pr

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。