[PROCULUS libro secundo epistularum. ] §50.16.124.prHaec uerba 'ille aut ille' non solum disiunctiua, sed etiam subdisiunctiuae orationis sunt.
[プロクルス著『書簡集』第二巻] 「あれ、またはこれ」という言葉は、離接的であるだけでなく、副離接的な言明に属するものでもある。
disiunctiuum est, ueluti cum dicimus 'aut dies aut nox est', quorum posito altero necesse est tolli alterum, item sublato altero poni alterum.
離接的な言明とは、例えば私たちが「昼であるか、または夜である」と言う場合であり、それらのうち一方が立てられれば他方が排除され、同様に一方が排除されれば他方が立てられることが不可避なものである。
ita simili figuratione uerbum potest esse subdisiunctiuum.
このように、同様の形式によって、この表現は副離接的でありうる。
subdisiunctiui autem genera sunt duo: unum, cum ex propositis finibus ita non potest uterque esse, ut possit neuter esse, ueluti cum dicimus 'aut sedet aut ambulat': nam ut nemo potest utrumque simul facere, ita aliquis potest neutrum, ueluti is qui accumbit.
ところで、副離接的なものには二つの種類がある。 一つは、提示された選択肢のうち、双方が成立することはあり得ないが、どちらも成立しないということはあり得る場合であり、例えば私たちが「座っているか、または歩いている」と言うときがそれである。 なぜなら、誰もがその双方を同時に行うことはできないように、誰かがどちらも行わないことは可能だからであり、例えば横になっている者がそれにあたる。
alterius generis est, cum ex propositis finibus ita non potest neuter esse, ut possit utrumque esse, ueluti cum dicimus 'omne animal aut facit aut patitur': nullum est enim quod nec faciat nec patiatur: at potest simul et facere et pati.
もう一つの種類は、提示された選択肢のうち、どちらも成立しないということはあり得ないが、双方が成立することはあり得る場合であり、例えば私たちが「すべての動物は、作用するか、または作用を受ける」と言うときがそれである。 なぜなら、作用することも作用を受けることもしない動物は存在しないが、同時に作用するとともに作用を受けることは可能だからである。