[IDEM libro singulari de ambiguitatibus.
[同上,选自其《论含糊词句》单卷本。
] §34.5.13.prSi is qui ducenta deposuit ita leget: 'Seio cum ducentis quae apud eum deposui trecenta lego', singulae summae separate quidem certam habent demonstrationem, coniunctione uero tali incidunt in ambiguitatem.
] 如果寄托了两百的人这样遗赠:“我给塞尤斯三百,连同我寄托在他那里的两百”,这两个数额如果是分开的,确实有明确的表示,但由于这样的结合便陷入了含糊。
sed dicendum est non trecenta, sed quingenta deberi, quia duae summae iunguntur.
但应该说,所欠的不是三百,而是五百,因为这两个数额被合并了。
§34.5.13.1Si quis leget: 'fundum Seianum heres meus Attio cum Dione Maenii seruo dato', dubitatur quidem, Dioni quoque fundus legatus sit an Dio cum fundo legatus sit.
如果有人这样遗赠:“我的继承人应将塞亚努斯土地给阿提乌斯,连同迈尼乌斯的奴隶狄翁”,这确实存在疑问:是土地也遗赠给狄翁,还是狄翁连同土地一起被遗赠。
sed magis dicendum est non solum fundum, sed etiam seruum Dionem esse legatum, maxime si nullas iustas causas habuit Dioni legandi.
但更应该说,不仅土地,而且奴隶狄翁也被遗赠了,尤其是如果遗言人没有任何向狄翁遗赠的正当原因。
§34.5.13.2Cum ita stipulationem concipimus: 'si hominem aut fundum non dederis, centum dari spondes'? utrumque est faciendum, ne stipulatio committatur, id est siue alterum siue neutrum factum sit, tenebit stipulatio.
当我们这样拟定口头协定时:“如果你不给付该奴隶或该土地,你承诺给付一百吗? ”为了使口头协定不致触发,两件事都必须做;也就是说,无论是其中一件未做还是两件都未做,口头协定都将有效。
idemque est euidenter, cum propositis specialiter pluribus rebus, quas fieri uolumus, ita stipulamur: 'si quid eorum factum non erit': ueluti 'Stichum et Damam et Erotem sisti? si quis eorum non steterit, decem dari'? necesse est enim omnes esse sistendos, ut stipulationi satisfiat.
显然,当我们具体提出我们希望做到的几件事,并这样约定:“如果其中任何一件事未被做到”时,情况也是一样的。 例如:“斯蒂克斯、达马和埃罗斯应出庭? 如果他们中任何人未出庭,则给付十? ”因为为了满足口头协定的要求,所有人都必须出庭。
uel ut propius accedamus, fingamus ita stipulationem factam: 'si Stichum et Damam et Erotem non sisteris, decem dari'? neque enim dubitabimus, quin aeque omnes sisti oporteat.
或者,为了更切合实际,让我们设想口头协定是这样达成的:“如果你不出庭斯蒂克斯、达马和埃罗斯,则给付十? ”因为我们同样不会怀疑,所有人都必须出庭。
§34.5.13.3Utrum ita concipias stipulationem 'si illud aut illud factum non erit' an hoc modo 'si quid eorum factum non erit, quae ut fierent, comprehensa sunt', hoc interest, quod, quamuis altero facto uerum sit hoc aut illud uere factum esse, non ideo tamen uerum erit hoc aut illud factum non esse.
你将口头协定拟定为“如果这或那未被做到”,还是拟定为这种方式“如果那些被包括在内应做的事中,有任何一件未被做到”,这其中的区别在于:虽然由于其中一件做到了,“这或那确实做到了”是真的,但并不因此“这或那未被做到”就是真。
nam simul ea possunt esse uera, quamuis inter se contraria sunt, quia cum significatio non ex uniuerso, sed ex aliquo sumitur, si ueri aliquid inde sit, ueram efficit totam orationem: sicut e contrario duae orationes pugnantia continentes simul falsae sunt, ueluti si qui liberorum partim puberes, partim impuberes decesserint, nam et hoc falsum erit omnes impuberes decessisse et illud omnes puberes decessisse.
因为尽管它们相互矛盾,但它们可以同时为真,因为当意义不是从整体而是从局部取得时,如果其中有任何真实的部分,它就会使整个陈述成为真。 正如相反地,包含相互冲突内容的两个陈述可以同时为假,例如,如果子女中一部分在成年后死亡,一部分在未成年时死亡;因为“所有人都在未成年时死亡”是假的,“所有人都在成年后死亡”也是假的。
id accidit, quia significatio sumitur ex uniuerso, in quo si aliquid falsum est, totam orationem falsam efficit.
发生这种情况是因为意义是从整体取得的,在整体中如果有任何部分是假的,它就会使整个陈述成为假。
animaduertendum igitur est, quid sit, de quo quaeritur.
因此,必须注意所探讨的问题是什么。
nam cum ita concipio 'si illud aut illud non fuerit', quaeri debet, an aliquid factum non sit: illius effectus hic est, ut neutrum fiat, huius autem, ut utrumque fiat: nec in illo prodest aliquid non fecisse, si aliquid factum sit, neque in hoc aliquid fecisse, si aliquid factum non sit.
因为当我拟定“如果这或那未曾存在”时,应该探讨的是,是否有什么事未被做到:前者的效果是两者都未做,而后的效果是两者都做;在前一种情况下,如果有某件事做到了,那么未做某件事并无帮助;而在后一种情况下,如果有某件事未做,那么做到某件事也无帮助。
§34.5.13.4Proinde si quis ita interroget: 'eorum quid, quae obiciuntur tibi, fecisti'? ille neget, hoc exprimat: 'eorum quid, quae obiciuntur, non feci', id est 'nihil horum feci'.
因此,如果有人这样提问:“被控告于你的那些事中,你做了哪件吗? ”他予以否定,并这样表达:“被控告的事中,我哪件也未做”,即“这些事中我一件也未做”。
§34.5.13.5Si quis autem plura in stipulatum deducat, quorum unum fieri uelit, ita comprehendere debet: 'illud aut illud fieri spondes? si nihil eorum factum erit, tantum dabis'?
但是,如果有人在口头协定中引入多项内容,而只希望其中一项被做到,他应该这样包含:“你承诺做到这或那吗? 如果它们中没有一件被做到,你将给付这么多吗?
§34.5.13.6Item si pater familias in testamento ita scripserit: 'si quis mihi filius aut filia genitur, heres mihi esto: si mihi filius aut filia heres non erit, Seius heres esto', non satis uoluntatem suam declarauit, si non aliter extraneum heredem esse uolet, quam si neque filius neque filia heres sit: hoc enim modo concipi oportet: 'si mihi neque filius neque filia heres erit'.
” 同样,如果一个家父在遗嘱中这样写道:“如果我有儿子或女儿出生,愿其为我的继承人;如果儿子或女儿不为我的继承人,愿塞尤斯为我的继承人”,如果他不想让外人成为继承人,除非既没有儿子也没有女儿成为继承人,那么他并没有充分表明自己的意图;因为应该以这种方式拟定:“如果我的儿子和女儿都不成为我的继承人”。
potest autem interdum superior scriptura esse necessaria, si quis, cum filium et filiam habeat, utrumque heredem instituere uelit, sed siue alter heres futurus sit, extraneum miscere, siue neuter, extraneum substituere.
然而,有时上述文字可能是必要的,如果某人同时有儿子和女儿,并希望指定两者为继承人,但如果其中一个将成为继承人,则加入外人,或者如果两者都不是,则由外人替代。
sed procliuior est sententia testatoris sic esse interpretanda 6, ut, siue filius siue filia nati ei fuerint, extraneus non admittatur, nisi specialiter hoc testator expresserit.
但更倾向的观点是,遗言人的意图应被解释为:无论是有儿子还是女儿出生,外人都不得准入,除非遗言人特别对此作了明示。