[PROCULUS libro undecimo epistularum. ] §23.4.17.prAtilicinus Proculo suo salutem.
[普罗库鲁斯,《书信集》第十一卷] 阿蒂里基努斯向他的普罗库鲁斯问好。
Cum inter uirum et uxorem pactum conuentum ante nuptias factum sit, ut quibus diebus dos data esset, isdem diuortio facto redderetur, post quinquennium quam nuptiae factae sunt uxor uiro dotem dedit: diuortio facto quaero, utrum quinquennii die uir uxori dotem redderet an statuto legibus tempore.
在婚前夫妻之间达成了一项合意,规定在离婚时应在与(婚后)交付嫁资相同的日数内予以返还,而在结婚五年后,妻子向丈夫交付了嫁资。 离婚发生后,我请问,丈夫应当是在五年期满之日向妻子返还嫁资,还是在法律规定的期限内返还?
Proculus respondit: quod ad diem reddendae dotis attinet, pacto existimo meliorem condicionem mulieris fieri posse, deteriorem non posse: itaque si cautum est, ut propiore tempore, quam legibus constitutum est, reddatur, stari eo debere, si ut longiore, nec ualere id pactum conuentum.
普罗库鲁斯回答:关于返还嫁资的日期,我认为通过合意可以使妻子的处境变好,但不能使之变差。 因此,如果规定了在比法律规定更短的时间内返还,则应当遵守该规定;如果规定了在更长的时间内,则该合意不具有效力。
cuius sententiae conueniens est dicere, si pacto conuento cautum est, ut quanto serius quaeque et post nuptias data fuerit, tanto post diuortium reddatur, si propiore, quam in reddenda dote constitutum est, data sit, ualere pactum conuentum, si longiore, non ualere.
与此见解相一致的是,如果合意中规定,婚后各部分嫁资交付得越迟,则在离婚后也应相应地越迟返还,那么如果实际交付的时间短于规定的返还嫁资的期限,则该合意有效;如果长于该期限,则无效。