[PROCULUS libro undecimo epistularum. ] §23.4.17.prAtilicinus Proculo suo salutem.
[프로쿨루스, 서간집 제11권] 아틸리키누스가 나의 프로쿨루스에게 문안한다.
Cum inter uirum et uxorem pactum conuentum ante nuptias factum sit, ut quibus diebus dos data esset, isdem diuortio facto redderetur, post quinquennium quam nuptiae factae sunt uxor uiro dotem dedit: diuortio facto quaero, utrum quinquennii die uir uxori dotem redderet an statuto legibus tempore.
혼인 전에 부부 사이에, 지참금이 (혼인 후에) 지급된 날과 같은 날(의 기한)로 이혼 시에 그것이 반환되도록 하는 합의가 이루어졌는데, 혼인이 성립한 지 5년 후에 아내가 남편에게 지참금을 지급했다. 이혼이 성립하였기에, 나는 남편이 아내에게 지참금을 5년의 기한에 반환해야 하는지, 아니면 법률로 정해진 기간 내에 반환해야 하는지를 묻는다.
Proculus respondit: quod ad diem reddendae dotis attinet, pacto existimo meliorem condicionem mulieris fieri posse, deteriorem non posse: itaque si cautum est, ut propiore tempore, quam legibus constitutum est, reddatur, stari eo debere, si ut longiore, nec ualere id pactum conuentum.
프로쿨루스가 답변하였다. 지참금 반환 기일에 관해서는, 합의에 의해 처의 처지가 더 나아질 수는 있어도 더 나빠질 수는 없다고 나는 생각한다. 따라서 만약 법률로 정해진 것보다 더 짧은 기간 내에 반환되도록 규정되어 있다면 그에 따라야 하지만, 더 긴 기간 내에 반환되도록 되어 있다면 그 합의는 효력이 없다.
cuius sententiae conueniens est dicere, si pacto conuento cautum est, ut quanto serius quaeque et post nuptias data fuerit, tanto post diuortium reddatur, si propiore, quam in reddenda dote constitutum est, data sit, ualere pactum conuentum, si longiore, non ualere.
이 견해와 일치하여 다음과 같이 말하는 것이 적절하다. 즉, 합의에서 각 지참금이 혼인 후에 더 늦게 지급되면 될수록 이혼 후에도 그만큼 더 늦게 반환되도록 규정되어 있는 경우, 만약 실제로 지급된 것이 지참금 반환에 규정된 기간보다 더 짧은 기간(후)이었다면 그 합의는 유효하지만, 더 긴 기간(후)이었다면 무효이다.