Humanitext Reader

查士丁尼一世 · 学说汇纂 §1.2.2.9-1.2.2.20

法律渊源的演变与共和时期诸长官职位的起源

第 15 段,共 9271 段 · 拉丁语

内容简介

在概述了罗马元老院决议、名誉法和元首制定法的形成过程后,本文阐述了从早期君主制到共和时期的各种罗马政务官职(如执政官、监察官、独裁官和护民官)的起源与演变。

[POMPONIUS libro singulari enchiridii. ] §1.2.2.9Deinde quia difficile plebs conuenire coepit, populus certe multo difficilius in tanta turba hominum, necessitas ipsa curam reipublicae ad senatum deduxit: ita coepit senatus se interponere et quidquid constituisset obseruabatur, idque ius appellabatur senatus consultum.
此后,由于平民开始难以集会,而在如此众多的人群中,全市民的集会无疑要困难得多,因此必要性本身将国家管理权交给了元老院。 就这样,元老院开始介入,凡是它所制定的内容都被遵守,这种法被称为元老院决议。
§1.2.2.10Eodem tempore et magistratus iura reddebant et ut scirent ciues, quod ius de quaque re quisque dicturus esset seque praemuniret, edicta proponebant.
在同一时期,政务官们也主持裁判,并且为了让市民知道每个人将就每个事项宣告何种法律,并做好准备,他们发布了告示。
quae edicta praetorum ius honorarium constituerunt: honorarium dicitur, quod ab honore praetoris uenerat.
这些法官(法务官)的告示构成了名誉法;之所以被称为名誉法,是因为它源自法务官的官职(名誉)。
§1.2.2.11Nouissime sicut ad pauciores iuris constituendi uias transisse ipsis rebus dictantibus uidebatur per partes, euenit, ut necesse esset rei publicae per unum consuli (nam senatus non perinde omnes prouincias probe gerere poterant): igitur constituto principe datum est ei ius, ut quod constituisset, ratum esset.
最后,正如在事态本身的驱使下,制定法律的途径似乎逐步过渡到了较少数人的手中,因此变得有必要通过一个人来为国家做决策(因为元老院无法同样好地管理所有行省)。 因此,在确立了元首之后,他被赋予了权力,使他所制定的内容具有效力。
§1.2.2.12Ita in ciuitate nostra aut iure, id est lege, constituitur, aut est proprium ius ciuile, quod sine scripto in sola prudentium interpretatione consistit, aut sunt legis actiones, quae formam agendi continent, aut plebi scitum, quod sine auctoritate patrum est constitutum, aut est magistratuum edictum, unde ius honorarium nascitur, aut senatus consultum, quod solum senatu constituente inducitur sine lege, aut est principalis constitutio, id est, ut quod ipse princeps constituit pro lege seruetur.
因此,在我们的城邦中,法要么通过法即法律来树立,要么是市民法特有的、在没有文字的情况下仅存于法学家的解释之中,要么是包含诉讼形式的法律诉讼,要么是未经贵族权威而制定的平民会决议,要么是产生名誉法的政务官告示,要么是无需法律、仅由元老院制定而引入的元老院决议,要么是元首制定法,即元首本人制定的内容作为法律予以遵守。
§1.2.2.13Post originem iuris et processum cognitum consequens est, ut de magistratuum nominibus et origine cognoscamus, quia, ut exposuimus, per eos qui iuri dicundo praesunt effectus rei accipitur: quantum est enim ius in ciuitate esse, nisi sint, qui iura regere possint? post hoc dein de auctorum successione dicemus, quod constare non potest ius, nisi sit aliquis iuris peritus, per quem possit cottidie in melius produci.
在了解了法的起源和发展之后,接下来我们应当了解政务官的名称和起源,因为正如我们所阐明的,通过主持司法的人,事情的效果才得以接受。 事实上,如果城邦中没有能够管理法律的人,法律的存在又有什么价值呢? 此后,我们接着将探讨著述家的继承,因为如果没有任何法学家能够每天将法律向更好的方向推进,法律是不可能存在的。
§1.2.2.14Quod ad magistratus attinet, initio ciuitatis huius constat reges omnem potestatem habuisse.
就政务官而言,在建城之初,显然国王们拥有所有的权力。
§1.2.2.15Isdem temporibus et tribunum celerum fuisse constat: is autem erat qui equitibus praeerat et ueluti secundum locum a regibus optinebat: quo in numero fuit Iunius Brutus, qui auctor fuit regis eiciendi.
显然在同一时期,也存在着迅速兵队长。 他负责管理骑兵,并且占有仅次于国王的第二等地位;尤尼乌斯·布鲁图斯就在此列,他是驱逐国王的倡议者。
§1.2.2.16Exactis deinde regibus consules constituti sunt duo: penes quos summum ius uti esset, lege rogatum est: dicti sunt ab eo, quod plurimum reipublicae consulerent.
随后,在国王们被驱逐后,设立了两名执政官。 通过法律提案,规定最高权力应掌握在他们手中。 他们之所以如此命名,是因为他们最能为国家谋划。
qui tamen ne per omnia regiam potestatem sibi uindicarent, lege lata factum est, ut ab eis prouocatio esset neue possent in caput ciuis Romani animaduertere iniussu populi: solum relictum est illis, ut coercere possent et in uincula publica duci iuberent.
然而,为了不让他们在所有事情上都声称自己拥有王权,通过制定法律规定,可以对他们的决定提出市民上诉,并且在未经人民命令的情况下,他们不得对罗马市民处以死刑;留给他们的仅有强制权,并能命令将人送入公立监狱。
§1.2.2.17Post deinde cum census iam maiori tempore agendus esset et consules non sufficerent huic quoque officio, censores constituti sunt.
此后,由于人口普查需要更长的时间来进行,而执政官也无法兼顾这一职责,因此设立了监察官。
§1.2.2.18Populo deinde aucto cum crebra orerentur bella et quaedam acriora a finitimis inferrentur, interdum re exigente placuit maioris potestatis magistratum constitui: itaque dictatores proditi sunt, a quibus nec prouocandi ius fuit et quibus etiam capitis animaduersio data est.
此后,随着人口的增加,战争频发,邻国发起了一些更为激烈的战争,有时在情况紧急时,决定设立权力更大的政务官。 因此创立了独裁官,对他们没有上诉权,甚至他们也被赋予了死刑裁判权。
hunc magistratum, quoniam summam potestatem habebat, non erat fas ultra sextum mensem retineri.
这种政务官职因其拥有最高权力,按宗教律法不得维持超过六个月。
§1.2.2.19Et his dictatoribus magistri equitum iniungebantur sic, quo modo regibus tribuni celerum: quod officium fere tale erat, quale hodie praefectorum praetorio, magistratus tamen habebantur legitimi.
这些独裁官也配有骑兵长官,其方式就像国王配有迅速兵队长一样。 这一职务与今天的近卫军长官大致相同,但他们仍被视为合法的政务官。
§1.2.2.20Isdem temporibus cum plebs a patribus secessisset anno fere septimo decimo post reges exactos, tribunos sibi in monte sacro creauit, qui essent plebeii magistratus.
在同一时期,大约在国王被驱逐后的第十七年,当平民从贵族中出走时,他们在圣山为自己创立了护民官,作为平民的政务官。
dicti tribuni, quod olim in tres partes populus diuisus erat et ex singulis singuli creabantur: uel quia tribuum suffragio creabantur.
之所以被称为护民官,是因为以前人民被分为三个部分,并从每一部分中选出一人;或者是因为他们是通过部族投票选出的。

词汇与语法注释

  1. 1.2.2.9populus certe multo difficilius — 后一个以 `populus` 为主语的从句中省略了动词短语 `coepit conuenire`(开始集会)。`multo difficilius`(要困难得多)与前句中的 `difficile` 一样,作为非人称主语的谓语形容词使用。
  2. 1.2.2.11rei publicae per unum consuli — `consuli` 是不及物动词 `consulo`(为……谋划、考虑)的非人称被动不定式。它与表示利益方向的与格 `rei publicae` 连用,字面意思是“通过一个人来为国家做决策”,即指由一个人来治理国家。
  3. 1.2.2.13iuri dicundo — 动形容词(动名词性形容词)的与格形式。源自短语 `ius dicere`(宣告法律、主持裁判),修饰支配与格的动词 `praesunt`(主持、主管)。
  4. 1.2.2.16animaduertere — 该动词单独使用时意为“注意到”,但与介词 `in` 加宾格(此处为 `in caput`,字面意为“针对生命/头部”)连用时,具有“处以死刑”或“执行刑事处罚”的专业法律含义。
  5. 1.2.2.18non erat fas — `fas` 是表示神法或宗教许可的不变化名词。`non erat fas` 意为“在宗教上是不许可的”,这表明了一种超越单纯实定法禁止(`non licebat`)的、基于宪政与宗教禁忌的绝对限制。

引用这一段

查士丁尼一世, 学说汇纂 §1.2.2.9-1.2.2.20. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:1.2.2.9-1.2.2.20

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。