[POMPONIUS libro singulari enchiridii. ] §1.2.2.9Deinde quia difficile plebs conuenire coepit, populus certe multo difficilius in tanta turba hominum, necessitas ipsa curam reipublicae ad senatum deduxit: ita coepit senatus se interponere et quidquid constituisset obseruabatur, idque ius appellabatur senatus consultum.
그 후 평민들이 회합하기가 어려워지기 시작했고, 이토록 많은 군중 속에서 전체 시민은 훨씬 더 어려웠기 때문에, 필요성 자체가 국가의 관리를 원로원으로 넘겼다. 이리하여 원로원이 개입하기 시작했고, 원로원이 제정하는 것은 무엇이든 준수되었으며, 그 법은 원로원 결의라 불렸다.
§1.2.2.10Eodem tempore et magistratus iura reddebant et ut scirent ciues, quod ius de quaque re quisque dicturus esset seque praemuniret, edicta proponebant.
같은 시기에 정무관들도 재판을 행했으며, 시민들이 자신에 대해 누가 어떤 일에 관하여 어떤 법을 선고할지 알고 대비할 수 있도록 고시를 게시했다.
quae edicta praetorum ius honorarium constituerunt: honorarium dicitur, quod ab honore praetoris uenerat.
이 법무관들의 고시들이 명예법을 구성했다. 그것이 명예법이라 불리는 것은 법무관의 관직(명예)에서 유래했기 때문이다.
§1.2.2.11Nouissime sicut ad pauciores iuris constituendi uias transisse ipsis rebus dictantibus uidebatur per partes, euenit, ut necesse esset rei publicae per unum consuli (nam senatus non perinde omnes prouincias probe gerere poterant): igitur constituto principe datum est ei ius, ut quod constituisset, ratum esset.
가장 나중에는 사태 자체가 지시하는 바에 따라 법을 제정하는 길이 단계적으로 더 적은 사람들에게로 이행한 것처럼 보였기 때문에, 한 사람을 통해 국가를 위해 조치를 취하는 것이 필요하게 되었다 (원로원은 모든 속주를 똑같이 훌륭하게 다스릴 수 없었기 때문이다). 그리하여 원수(프린켑스)가 수립되자 그에게 권능이 주어졌으니, 그가 제정한 것은 효력을 가진다는 것이었다.
§1.2.2.12Ita in ciuitate nostra aut iure, id est lege, constituitur, aut est proprium ius ciuile, quod sine scripto in sola prudentium interpretatione consistit, aut sunt legis actiones, quae formam agendi continent, aut plebi scitum, quod sine auctoritate patrum est constitutum, aut est magistratuum edictum, unde ius honorarium nascitur, aut senatus consultum, quod solum senatu constituente inducitur sine lege, aut est principalis constitutio, id est, ut quod ipse princeps constituit pro lege seruetur.
이처럼 우리 시민사회에서는 법, 즉 법률에 의해 수립되거나, 아니면 성문화되지 않은 채 오직 법학자들의 해석 속에만 존재하는 고유한 시민법이 있거나, 아니면 소송 형태를 포함하는 법률 소송이 있거나, 아니면 귀족의 권위 없이 제정된 평민회 결의가 있거나, 아니면 그로부터 명예법이 생겨나는 정무관의 고시가 있거나, 아니면 법률 없이 오직 원로원의 제정에 의해서만 도입되는 원로원 결의가 있거나, 아니면 원수 제정법, 즉 원수 자신이 제정한 것이 법률로서 준수된다는 것이 있다.
§1.2.2.13Post originem iuris et processum cognitum consequens est, ut de magistratuum nominibus et origine cognoscamus, quia, ut exposuimus, per eos qui iuri dicundo praesunt effectus rei accipitur: quantum est enim ius in ciuitate esse, nisi sint, qui iura regere possint? post hoc dein de auctorum successione dicemus, quod constare non potest ius, nisi sit aliquis iuris peritus, per quem possit cottidie in melius produci.
법의 기원과 발전 과정을 알고 난 후에는 정무관들의 명칭과 기원에 대해 아는 것이 뒤따른다. 왜냐하면 우리가 설명했듯이 사법을 주재하는 자들을 통해 사태의 효과가 수용되기 때문이다. 참으로 법을 다스릴 수 있는 자들이 없다면, 시민사회에 법이 존재하는 것이 무슨 가치가 있겠는가? 이 뒤에는 이어서 저술가들의 계승에 대해 말할 것이다. 법을 매일 더 좋게 발전시킬 수 있는 법학자가 없다면 법이 존립할 수 없기 때문이다.
§1.2.2.14Quod ad magistratus attinet, initio ciuitatis huius constat reges omnem potestatem habuisse.
정무관에 관한 한, 이 시민사회의 초기에는 왕들이 모든 권력을 가지고 있었음이 분명하다.
§1.2.2.15Isdem temporibus et tribunum celerum fuisse constat: is autem erat qui equitibus praeerat et ueluti secundum locum a regibus optinebat: quo in numero fuit Iunius Brutus, qui auctor fuit regis eiciendi.
같은 시대에 신속병대장도 존재했음이 분명하다. 그는 기병을 주재하고 왕들로부터 말하자면 제2의 지위를 차지했다. 그 수 중에 왕을 추방하는 데 주도적인 역할을 한 유니우스 브루투스가 있었다.
§1.2.2.16Exactis deinde regibus consules constituti sunt duo: penes quos summum ius uti esset, lege rogatum est: dicti sunt ab eo, quod plurimum reipublicae consulerent.
그 후 왕들이 추방되자 두 명의 집정관이 수립되었다. 그들의 수중에 최고 권능이 있어야 함이 법률로 제안(제정)되었다. 그들은 국가를 위해 가장 많이 논의한다는 점에서 그렇게 불렸다.
qui tamen ne per omnia regiam potestatem sibi uindicarent, lege lata factum est, ut ab eis prouocatio esset neue possent in caput ciuis Romani animaduertere iniussu populi: solum relictum est illis, ut coercere possent et in uincula publica duci iuberent.
그러나 그들이 모든 면에서 왕의 권력을 자신들의 것으로 주장하지 못하도록 법률이 제정됨으로써, 그들로부터의 시민 상소가 존재하고 인민의 명령 없이는 로마 시민을 사형에 처할 수 없게 되었다. 그들에게는 강제권을 행사할 수 있는 것과 공공 감옥으로 연행할 것을 명령할 수 있는 것만이 남겨졌다.
§1.2.2.17Post deinde cum census iam maiori tempore agendus esset et consules non sufficerent huic quoque officio, censores constituti sunt.
그 뒤 인구 조사를 더 오랜 기간에 걸쳐 행해야 했고 집정관들이 이 직무도 감당할 수 없게 되었을 때, 감찰관들이 수립되었다.
§1.2.2.18Populo deinde aucto cum crebra orerentur bella et quaedam acriora a finitimis inferrentur, interdum re exigente placuit maioris potestatis magistratum constitui: itaque dictatores proditi sunt, a quibus nec prouocandi ius fuit et quibus etiam capitis animaduersio data est.
그 후 인민이 증가하고 잦은 전쟁이 일어나 이웃 나라들로부터 몇몇 더 격렬한 전쟁이 유발되었을 때, 때로 사태의 요구에 따라 더 큰 권력을 가진 정무관을 수립하기로 결정되었다. 그리하여 독재관이 창설되었으니, 그들로부터는 상소할 권리가 없었고 그들에게는 사형 처벌권까지 주어졌다.
hunc magistratum, quoniam summam potestatem habebat, non erat fas ultra sextum mensem retineri.
이 정무관직은 최고 권력을 가지고 있었기 때문에 여섯 달을 초과하여 유지하는 것이 종교적으로 허용되지 않았다.
§1.2.2.19Et his dictatoribus magistri equitum iniungebantur sic, quo modo regibus tribuni celerum: quod officium fere tale erat, quale hodie praefectorum praetorio, magistratus tamen habebantur legitimi.
그리고 이 독재관들에게는 왕들에게 신속병대장이 있었던 것과 같이 기병장관이 배속되었다. 이 직무는 오늘날 근위대장관의 직무와 거의 같은 것이었으나, 그럼에도 그들은 합법적인 정무관으로 여겨졌다.
§1.2.2.20Isdem temporibus cum plebs a patribus secessisset anno fere septimo decimo post reges exactos, tribunos sibi in monte sacro creauit, qui essent plebeii magistratus.
같은 시대에 왕들이 추방된 지 거의 열일곱 해째에 평민이 귀족으로부터 철수했을 때, 평민은 성산에서 자신들을 위해 평민의 정무관인 호민관을 창설했다.
dicti tribuni, quod olim in tres partes populus diuisus erat et ex singulis singuli creabantur: uel quia tribuum suffragio creabantur.
예전에 인민이 세 부분으로 나뉘어 각 부분에서 한 명씩 창설되었기 때문에 호민관이라 불렸거나, 또는 부족(트리부스)의 투표에 의해 창설되었기 때문이다.