Humanitext Reader

苏维托尼乌斯 · 提贝里乌斯传 §21-23

奥古斯都之死与遗嘱指定的继承人

第 6 段,共 18 段 · 拉丁语

内容简介

提贝里乌斯在获准共同执政后赶往奥古斯都的弥留榻前,作者反驳了奥古斯都看轻他的传言并征引书信证明其备受器重。随后,阿格里帕·波斯图穆斯遇刺,奥古斯都的死讯随之公开,其遗言亦揭示了提贝里乌斯作为继承人的曲折背景。

§21ac non multo post lege per consules lata, ut prouincias cum Augusto communiter administraret simulque censum ageret, condito lustro in Illyricum profectus est.
此后不久,执政官们通过了一项法律,规定他与奥古斯都共同管理各属州,并同时进行国势调查。 他在完成净化仪式后便启程前往伊利里库姆。
et statim ex itinere reuocatus iam quidem adfectum, sed tamen spirantem adhuc Augustum repperit fuitque una secreto per totum diem.
然而,他刚在半途中就被立刻召回,发现奥古斯都虽然已经极其虚弱,但依然还有一口气,并与他在密室中单独共处了一整天。
Scio uulgo persuasum quasi egresso post secretum sermonem Tiberio uox Augusti per cubicularios excepta sit: 'miserum populum R., qui sub tam lentis maxillis erit.
我知道世人普遍相信,在提贝里乌斯结束密谈退出之后,奥古斯都的声音曾被寝室侍从们听到:“可怜的罗马人民,竟然要落入如此缓慢的下颌之中!
' ne illud quidem ignoro aliquos tradidisse, Augustum palam nec dissimulanter morum eius diritatem adeo improbasse, ut nonnumquam remissiores hilarioresque sermones superueniente eo abrumperet; sed expugnatum precibus uxoris adoptionem non abnuisse, uel etiam ambitione tractum, ut tali successore desiderabilior ipse quandoque fieret.
”我并非不知道有些人曾记载,奥古斯都公开且毫不掩饰地极其反感他的冷酷性格,以至于每当他走近时,奥古斯都会不时中断原本轻松愉快的谈话;但也有人说,奥古斯都是在妻子的苦苦哀求下被迫让步,才没有拒绝收养他,甚至是因为虚荣心的驱使,好让自己在拥有这样一位继承人之后,将来会更受人怀念。
adduci tamen nequeo quin existimem, circumspectissimum et prudentissimum principem in tanto praesertim negotio nihil temere fecisse; sed uitiis Tiberi uirtutibusque perpensis potiores duxisse uirtutes, praesertim cum et rei p. causa adoptare se eum pro contione iurauerit et epistulis aliquot ut peritissimum rei militaris utque unicum p. R. praesidium prosequatur.
然而,我无法被说服去认为,一位极其审慎且英明的元首会在如此重大的事务上轻率行事;相反,他在权衡了提贝里乌斯的缺点与美德之后,认为其美德更为重要,特别是他曾在公民大会上宣誓,自己是为了国家利益才收养他的,并且在一些书信中,他也称赞提贝里乌斯是最精通军事的人,也是罗马人民唯一的保护者。
ex quibus in exemplum pauca hinc inde subieci.
我从这些书信中摘录了以下几处作为例证。
'Vale, iucundissime Tiberi, et feliciter rem gere, ἐμοὶ καὶ †μουισ3ασ3αισ3τ στρατηγῶν.
“再会,我最亲爱的提贝里乌斯,愿你顺利统军,你这为我和缪斯们而战的将军。
iucundissime et ita sim felix, uir fortissime et dux νομιμώτατε, uale.
我最亲爱的人,正如我渴望幸福一样,最勇敢的男子汉和最守法的将军,再会。
Ordinem aestiuorum tuorum ego uero, mi Tiberi, et inter tot rerum difficultates καὶίαν τῶν στρατευομένων non potuisse quemquam prudentius gerere se quam tu gesseris, existimo.
我的提贝里乌斯,我确实认为,在如此多的困难和士兵们的不满之中,没有人能够比你更明智地指导你的夏季军事行动。
ii quoque qui tecum fuerunt omnes confitentur, uersum illum in te posse dici: unus homo nobis uigilando restituit rem.
那些与你在一起的人也都承认,那句诗可以用在你身上: ‘一个人通过他的警醒,为我们挽救了国家。
Siue quid incidit de quo sit cogitandum diligentius, siue quid stomachor, ualde medius Fidius Tiberium meum desidero succurritque uersus ille Homericus: τούτου γ' ἑσπομένοιο καὶ ἐκ πυρὸς αἰθομένοιο ἄμφω νοστήσαιμεν, ἐπεὶ περίοιδε νοῆσαι.
’ 无论是发生了什么需要更仔细考虑的事情,还是我因什么事情而恼火,神明在上,我都极度思念我的提贝里乌斯,脑海中便浮现出荷马的那句诗: ‘若有他相随,即使身处烈火之中,我们二人亦能生还,因为他深知如何审时度势。
Attenuatum te esse continuatione laborum cum audio et lego, di me perdant nisi cohorrescit corpus meum; teque oro ut parcas tibi, ne si te languere audierimus, et ego et mater tua expiremus et summa imperi sui populus R. periclitetur.
’ 当我听到和读到你因连续不断的劳苦而消瘦时,如果我的身体不因之战栗,就让神明毁灭我吧;我恳求你保重身体,因为如果我们听说你病倒了,我和你的母亲都会气绝,罗马人民在他们帝国的最高权力上也将会面临危险。
Nihil interest ualeam ipse necne, si tu non ualebis.
如果你不能保持健康,那么我自己是否健康就毫无意义。
Deos obsecro, ut te nobis conseruent et ualere nunc et semper patiantur, si non p. R. perosi sunt. '
我祈求神明,为了我们而保全你,并恩准你现在和永远都保持健康,如果他们没有彻底憎恨罗马人民的话。
§22Excessum Augusti non prius palam fecit, quam Agrippa iuuene interempto.
” 直到年轻的阿格里帕被处死之后,他才公开了奥古斯都的死讯。
hunc tribunus militum custos appositus occidit lectis codicillis, quibus ut id faceret iubebatur; quos codicillos dubium fuit, Augustusne moriens reliquisset, quo materiam tumultus post se subduceret; an nomine Augusti Liuia et ea conscio Tiberio an ignaro, dictasset.
一名被派去担任守卫的军大队长在阅读了命令其如此行事的密信后杀死了他;至于这封密信,究竟是奥古斯都临终前留下的,以便消除他死后的乱源,还是莉维娅以奥古斯都的名义口授的(无论提贝里乌斯是否知情),尚存疑问。
Tiberius renuntianti tribuno, factum esse quod imperasset, neque imperasse se et redditurum eum senatui rationem respondit, inuidiam scilicet in praesentia uitans.
提贝里乌斯对前来报告“已执行命令”的大队长回答说,自己并没有下达过命令,该大队长必须向元老院做出解释,这显然是为了暂时避开怨恨。
nam mox silentio rem obliterauit.
因为不久之后,他就用沉默平息了这件事。
§23iure autem tribuniciae potestatis coacto senatu incohataque adlocutione derepente uelut impar dolori congemuit, utque non solum uox sed et spiritus deficeret optauit ac perlegendum librum Druso filio tradidit.
他凭借护民官特权召集了元老院,并开始致辞,但突然间,他仿佛无法承受悲痛般地发出叹息,并表示希望不仅是声音,甚至连呼吸也一同衰竭,随后将需要通读的文书交给了儿子德鲁苏斯。
inlatum deinde Augusti testamentum, non admissis signatoribus nisi senatorii ordinis, ceteris extra curiam signa agnoscentibus, recitauit per libertum.
接着,奥古斯都的遗言书被呈递上来,除了元老院阶级的成员外,其他证人均不准进入,其余人只在议事堂外确认了自己的印章,随后由一名释放奴隶宣读了遗言书。
testamenti initium fuit: 'quoniam atrox fortuna Gaium et Lucium filios mihi eripuit, Tiberius Caesar mihi ex parte dimidia et sextante heres esto.
遗言书的开头是:“鉴于残酷的命运夺走了我的儿子盖乌斯和卢基乌斯,让提贝里乌斯·凯撒继承我六分之五的财产(一半加六分之一)。
' quo et ipso aucta suspicio est opinantium successorem ascitum eum necessitate magis quam iudicio, quando ita praefari non abstinuerit.
”正因为这句话,那些认为提贝里乌斯被选为继承人更多是出于无奈而非自愿的人们的怀疑便更加深了,因为奥古斯都并未克制自己作此开场白。

词汇与语法注释

  1. §21.2persuasum — 省略了 `esse` 的无人称被动不定式 `persuasum esse`。在古典拉丁语中,此类表达通常后接宾格加不定式(A.c.I.)或 `quod`/`ut` 从句,而此处使用了 `quasi` 引导的虚拟语气从句(`excepta sit`),体现了通俗或白银时代拉丁语的语法特征。
  2. §21.3adduci... nequeo quin existimem — 这是在表示否定或不能的动词(此处为 `nequeo`,“我不能”)之后,使用 `quin` 加上虚拟语气(`existimem`)的句式。它起到了双重否定的作用,表示“我不能不认为”。
  3. §21.5non potuisse quemquam prudentius gerere se quam tu gesseris, existimo — 这是受 `existimo` 支配的宾格加不定式结构,其中 `non potuisse` 是不定式,`quemquam` 是其逻辑主语。比较从句 `quam tu gesseris` 中的 `gesseris` 使用了完成时虚拟语气,体现了间接引语或主观评价的语气。
  4. §23.1ex parte dimidia et sextante heres esto — 罗马法中遗产继承份额的专门表达方式。整份遗产传统上被分为十二等份(unciae);因此,`dimidia`(二分之一,即6/12)与 `sextans`(六分之一,即2/12)相加为8/12,意味着提贝里乌斯被指定为三分之二遗产的继承人。

引用这一段

苏维托尼乌斯, 提贝里乌斯传 §21-23. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo013.humanitext-lat2:21-23

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。