§5.1Si te propositi nondum pudet atque eadem est mens, §5.2ut bona summa putes aliena vivere quadra; §5.3si potes illa pati quae nec Sarmentus iniquas §5.4Caesaris ad mensas nec vilis Gabba tulisset, §5.5quamvis iurato metuam tibi credere testi.
如果你对自己的打算还不感到羞耻,且心意依然如故,以至于你认为最高的幸福就是靠别人的餐盘度日;如果你能忍受那些甚至连萨尔门图斯在凯萨尔那不公的餐桌上、或是卑贱的加巴都不会忍受的事情,那么即使你宣誓作证,我也不敢相信你。
我深知没有什么比肚子更容易满足的;然而,姑且假设连这足以填饱空腹的最基本之物都付诸阙如:难道就没有空闲的街角吗?
§5.8nulla crepido vacat? nusquam pons et tegetis pars
难道到处都没有桥梁,以及比一半还短一截的破草席吗?
§5.9dimidia brevior? tantine iniuria cenae, §5.10tam ieiuna fames, cum possit honestius illic §5.11et tremere et sordes farris mordere canini?
难道一顿晚餐的屈辱,竟值如此高昂的代价,难道饥饿竟如此难熬,以至于在那些地方一边发抖一边啃食狗都不吃的粗劣麦渣,反而更为体面吗?
§5.12Primo fige loco, quod tu discumbere iussus §5.13mercedem solidam veterum capis officiorum, §5.14fructus amicitiae magnae cibus; inputat hunc rex, §5.15et quamvis rarum tamen inputat.
首先请牢记这一点:当你被召去就座时,你是在接受你长久以来侍奉的十足报酬,伟大友谊的果实便是食物;主君将这算作对你的恩惠,尽管这机会稀少,但他依然算作恩惠。
ergo duos post §5.16si libuit menses neglectum adhibere clientem, §5.17tertia ne vacuo cessaret culcita lecto, §5.18una simus,
ait.
因此,若在两个月之后,他高兴起意召见被冷落的门客,免得空床上的第三个靠垫闲置, “让我们聚聚吧,”他说。
votorum summa! quid ultra §5.19quaeris? habet Trebius propter quod rumpere somnum §5.20debeat et ligulas dimittere, sollicitus ne §5.21tota salutatrix iam turba peregerit orbem, §5.22sideribus dubiis aut illo tempore quo se §5.23frigida circumagunt pigri serraca Bootae.
这便是你愿望的顶点! 你还奢求什么? 特雷比乌斯有理由为此惊醒梦境,甚至来不及系好鞋带,焦虑地担心全体晨拜的喧闹人群是否已经完成了他们的环行,在星光朦胧之时,或是在那寒冷的迟缓牧牛座的车辆旋转回绕的时辰。
然而这是怎样的晚餐啊! 那葡萄酒甚至连粗羊毛都不愿吸收:你会看到食客变成了狂乱的祭司。
§5.26iurgia proludunt, sed mox et pocula torques §5.27saucius et rubra deterges vulnera mappa, §5.28inter vos quotiens libertorumque cohortem §5.29pugna Saguntina fervet commissa lagona.
争吵不过是序曲,但很快你就会带着伤投掷杯子,并用红色的餐巾擦拭伤口,每当你们与那些解放奴隶的随从之间爆发战斗,其激烈程度犹如用萨贡图姆的酒罐进行的一场交锋。
§5.30ipse capillato diffusum consule potat, §5.31calcatamque tenet bellis socialibus uvam, §5.32cardiaco numquam cyathum missurus amico; §5.33cras bibet Albanis aliquid de montibus aut de §5.34Setinis, cuius patriam titulumque senectus §5.35delevit multa veteris fuligine testae, §5.36quale coronati Thrasea Helvidiusque bibebant §5.37Brutorum et Cassi natalibus.
他自己饮用在留着长发执政官任内装瓶的酒,享有着在同盟战争期间被踩踏的葡萄,却绝不肯把哪怕一小杯送给胃痛的朋友;明天他将饮用产自阿尔巴山或塞蒂亚山的某种美酒,其产地和标签已被岁月以及古老陶罐上的厚重煤烟抹去,正如戴着花冠的特拉塞亚与赫尔维迪乌斯在布鲁图斯兄弟们和卡西乌斯的冥诞上所饮用的那般。
Ipse capaces §5.38Heliadum crustas et inaequales berullo §5.39Virro tenet phialas: tibi non committitur aurum, §5.40vel si quando datur, custos adfixus ibidem, §5.41qui numeret gemmas, ungues observet acutos.
他自己拿着雕刻有太阳神之女图案、镶嵌着绿柱石的宽大杯子,维罗独占这些金杯;而黄金绝不托付给你,或者即使有时给你,也会有看守紧盯着你,清点宝石的数目,并监视你尖锐的指甲。
§5.42da veniam, praeclara illi laudatur iaspis; §5.43nam Virro, ut multi, gemmas ad pocula transfert §5.44a digitis, quas in vaginae fronte solebat §5.45ponere zelotypo iuvenis praelatus Iarbae.
请宽恕他,那杯上的璀璨碧玉正备受赞赏;因为维罗像许多人一样,将宝石从他的手指转移到杯子上,这些宝石曾被那位超越了嫉妒的雅尔巴斯的年轻人在剑鞘的正面所镶嵌。
§5.46tu Beneventani sutoris nomen habentem §5.47siccabis calicem nasorum quattuor ac iam §5.48quassatum et rupto poscentem sulpura vitro.
而你却只能喝干那只带有贝内文图姆鞋匠之名的四嘴杯,它早已破损不堪,正需要用硫黄来粘合破碎的玻璃。
如果主君的胃因美酒佳肴而燥热,便会要来比盖塔伊冰霜还要寒冷的温凉凉水。
§5.51non eadem vobis poni modo vina querebar: §5.52vos aliam potatis aquam, tibi pocula cursor §5.53Gaetulus dabit aut nigri manus ossea Mauri §5.54et cui per mediam nolis occurrere noctem, §5.55clivosae veheris dum per monumenta Latinae: §5.56flos Asiae ante ipsum, pretio maiore paratus §5.57quam fuit et Tulli census pugnacis et Anci §5.58et, ne te teneam, Romanorum omnia regum §5.59frivola.
我刚才并非抱怨没有给你们奉上同样的酒:你们喝的是另一种水;给你递杯子的是盖图利亚的跑差,或是黑皮肤摩尔人那枯瘦的手,当你在夜半时分乘车经过山路起伏的拉丁大道墓地时,你绝不想在半路遇到这种人:而他自己面前站着亚洲的奇葩,其身价之高超过了善战的图路斯与安库斯的全部家产,长话短说,甚至让罗马历代国王的所有财产都显得微不足道。
quod cum ita sit, tu Gaetulum Ganymedem §5.60respice, cum sities.
既然如此,当你口渴时,你就回头看看你那盖图利亚的加尼米德吧。
nescit tot milibus emptus §5.61pauperibus miscere puer; set forma, set aetas §5.62digna supercilio, quando ad te pervenit ille?
花这么多万钱买来的童奴是不懂得为穷人调酒的;但他那俊美的容貌和年纪,配得上他的傲慢。
§5.63quando rogatus adest calidae gelidaeque minister?
他何时会走到你身边? 何时会在你要求时,作为冷热水的侍从而侍立一旁?
§5.64quippe indignatur veteri parere clienti, §5.65quodque aliquid poscas et quod se stante recumbas.
因为他实际上不屑于服侍一位资深的门客,他愤怒于你提出任何要求,也愤怒于自己站着而你却躺着。
§5.67ecce alius quanto porrexit murmure panem §5.68vix fractum, solidae iam mucida frusta farinae, §5.69quae genuinum agitent, non admittentia morsum; §5.70sed tener et niveus mollique siligine fictus
瞧,另一个奴隶带着何等的喃喃抱怨递给你面包,那几乎无法掰开、早已发霉的坚硬面团,只会折磨你的大牙,根本无法下口;但那松软、雪白、用上等小麦制成的面包却为主人保留着。
记住克制你的右手,对面包篮保持起码的敬意!
§5.73inprobulum, superest illic qui ponere cogat: §5.74‘vis tu consuetis, audax conviva, canistris §5.75impleri panisque tui novisse colorem?’
但姑且假设你有点无礼,立刻会有人站在一旁强迫你放下: “放肆的食客,你难道不打算用你那习惯的面包篮填饱肚子,并认清你自己的面包颜色吗?
§5.76‘scilicet hoc fuerat, propter quod saepe relicta §5.77coniuge per montem adversum gelidasque cucurri §5.78Esquilias, fremeret saeva cum grandine vernus §5.79Iuppiter et multo stillaret paenula nimbo. ’
” “原来这真的就是我常常抛下妻子、奔越对面的山丘和寒冷埃斯奎里山的原因,当时春季的尤皮特正夹着凶猛的冰雹在咆哮,而我的斗篷正因大雨而不断滴水。
§5.80Aspice quam longo distinguat pectore lancem §5.81quae fertur domino squilla, et quibus undique saepta §5.82asparagis qua despiciat convivia cauda, §5.83dum venit excelsi manibus sublata ministri.
” 瞧,那只呈献给主人的大虾用它多么宽长的胸膛将盘子衬托出来,它周围被芦笋紧紧包围,用怎样的尾巴俯视着这场宴会,当它被身材高大的侍从用双手高高举着送来时。
但给你奉上的却是一只被半个鸡蛋夹住的螃蟹,盛在微小的碟子里,如同一顿丧宴。