Humanitext Reader

小塞内卡 · 致卢基里乌斯道德书简 §95.37-95.45

具体教诫与哲学教义及至善的必要性

第 186 段,共 254 段 · 拉丁语

内容简介

塞内卡论证道,仅仅给出具体的教诫是不够的,必须确立能够从根本上消除错误执念的哲学教义,以及统领一切行为的“至善”这一终极目标。

§95.37Ceterum, ut illos in bonum pronos citius educit ad summa, et hos inbecilliores adiuvabit malisque opinionibus extrahet, qui illis philosophiae placita tradiderit; quae quam sint necessaria, sic licet videas.
总之,正如它能将那些倾向于善的人更快地引导至最高境界一样,那向他们传授哲学教义的人,也将帮助这些较软弱的人,并将他们从错误的观念中解救出来;你可以通过这种方式看到这些教义是多么地必要。
Quaedam insident nobis, quae nos ad aha pigros, ad alia temerarios faciunt.
我们体内潜藏着某些东西,使我们在某些事情上懒惰,在另一些事情上鲁慢。
Nec haec audacia reprimi potest nec illa inertia suscitari, nisi causae eorum eximuntur, falsa admiratio et falsa formido.
除非消除其根源,即虚妄的崇拜与虚妄的恐惧,否则既无法压制这种鲁莽,也无法唤醒那种惰性。
Haec nos quamdiu possident, dicas licet: "Hoc patri praestare debes, hoc liberis, hoc amicis, hoc hospitibus; "temptantem avaritia retinebit.
只要这些东西占有着我们,你大可以这样说:“你应当为父亲履行这职责,为子女履行这职责,为朋友,为宾客履行这职责”;但贪婪会阻碍试图这样做的人。
Sciet pro patria pugnandum esse, dissuadebit timor; sciet pro amicis desudandum esse ad extremum usque sudorem, sed deliciae vetabunt; sciet in uxore gravissimum esse genus iniuriae paelicem, sed illum libido in contraria inpinget.
他会知道应当为祖国而战,但恐惧会劝阻他;他会知道应当为朋友流尽最后一滴汗水,但骄奢会禁止他;他会知道对妻子而言,纳妾是最严重的侮辱,但情欲会驱使他背道而驰。
§95.38Nihil ergo proderit dare praecepta, nisi prius amoveris obstatura praeceptis, non magis quam proderit arma in conspectu posuisse propiusque admovisse, nisi usurae manus expediuntur.
因此,除非你先清除阻碍教诫的事物,否则给出教诫将毫无用处,这正如除非使用武器的手获得解放,否则将武器放在眼前并移得更近也是毫无用处的一样。
Ut ad praecepta, quae damus, possit animus ire, solvendus est.
为了使心灵能够向着我们所给出的教诫前行,它必须被释放。
§95.39Putemus aliquem facere, quod oportet; non faciet adsidue, non faciet aequaliter: nesciet enim, quare faciat.
让我们设想有人做应当做的事;他不会持之以恒地做,也不会始终如一地做,因为他不知道自己为何要做。
Aliqua vel casu vel exercitatione exibunt recta, sed non erit in manu regula, ad quam exigantur, cui credat recta esse, quae fecit.
某些事情或许会因偶然或因练习而变得正确,但手中却没有可以用来衡量、并使他确信自己所做之事为正确的准则。
Non promittet se talem in perpetuum, qui bonus casu est.
凭运气而行善的人,无法保证自己能永远如此。
§95.40Deinde praestabunt tibi fortasse praecepta ut quod oportet faciat, non praestabunt ut quemadmodum oportet; si hoc non praestant, ad virtutem non perducunt.
其次,教诫或许可以向你保证他做了应当做的事,但它们不能保证他以应当的方式去做;如果不能保证这一点,它们就无法引导人走向美德。
Faciet quod oportet monitus, concedo; sed id parum est, quoniam quidem non in facto laus est, sed in eo, quemadmodum fiat.
我承认,受到劝告后他会做应当做的事;但这还不够,因为称赞不在于行为本身,而在于行为是如何完成的。
§95.41Quid est cena sumptuosa flagitiosius et equestrem censum consumente? Quid tam dignum censoria nota, si quis, ut isti ganeones loquuntur, sibi hoc et genio suo praestet? Et deciens tamen sestertio aditiales cenae frugalissimis viris constiterunt.
有什么比一顿耗尽骑士财产的奢华宴席更可耻的呢? 如果有人像那些饕餮之徒所说,为自己和自己的守护神献上这样的宴席,有什么会如此配得上监察官的斥责呢? 然而,即使对最节俭的人来说,就职晚宴也曾花费过百万塞斯特斯。
Eadem res, si gulae datur, turpis est; si honori, reprensionem effugit.
同样的一件事,若是为了口腹之欲,便是卑劣的;若是为了荣誉,便免受指责。
Non enim luxuria, sed inpensa sollemnis est.
因为这不是奢靡,而是庄重的开支。
§95.42Mullum ingentis formae—quare autem non pondus adicio et aliquorum gulam inrito? quattuor pondo et selibram fuisse aiebant—Tiberius Caesar missum sibi cum in macellum deferri et veniri iussisset: "amici," inquit, "omnia me fallunt, nisi istum mullum aut Apicius emerit aut P. Octavius.
一条体型巨大的红鱼——不过我为什么不加上它的重量来刺激某些人的食欲呢? 他们说那鱼有四磅半重——提贝里乌斯·凯撒命令将送给他的这条鱼拿到市场去变卖:“朋友们,”他说,“除非我完全料错,否则买下那条红鱼的不是阿皮基乌斯,就是普布利乌斯·奥克塔维乌斯。
"Ultra spem illi coniectura processit: liciti sunt, vicit Octavius et ingentem consecutus est inter suos gloriam, cum quinque sestertiis emisset piscem, quem Caesar vendiderat, ne Apicius quidem emerat.
”他的推测超乎预期地实现了:两人竞相出价,奥克塔维乌斯胜出,并因以五千塞斯特斯买下了凯撒变卖、连阿皮基乌斯都未曾买下的这鱼,而在同伴中获得了巨大的名望。
Numerare tantum Octavio fuit turpe, non illi, qui emerat, ut Tiberio mitteret, quamquam illum quoque reprenderim; admiratus est rem, qua putavit Caesarem dignum.
支付如此巨款对奥克塔维乌斯来说是可耻的,但对于为了送给提贝里乌斯而买下那条鱼的人(尽管我也会指责他)并非如此;他只是赞赏了他认为配得上凯撒的事物。
§95.43Amico aliquis aegro adsidet: probamus.
有人守护在生病的朋友身旁:我们赞许。
At hoc hereditatis causa facit: vultur est, cadaver expectat.
但他是为了继承遗产而这么做:他是一只秃鹫,正等待着尸体。
Eadem aut turpia sunt aut honesta; refert, quare aut quemadmodum fiant.
同样的事物,或为可耻,或为高尚;关键在于它们为何或如何被做。
Omnia autem honesta fient, si honesto nos addixerimus idque unum in rebus humanis bonum iudicaverimus quaeque ex eo sunt; cetera in diem bona sunt.
但是,如果我们把自己献给高尚之物,并判定唯有它以及源于它的事物才是人间唯一的善,那么一切都会变得高尚;其余的事物不过是一时的善。
§95.44Ergo infigi debet persuasio ad totam pertinens vitam: hoc est, quod decretum voco.
因此,必须确立贯穿整个生命的信念:这就是我所谓的教义。
Qualis haec persuasio fuerit, talia erunt, quae agentur, quae cogitabuntur.
这种信念性质如何,所行所思之事也必如何。
Qualia autem haec fuerint, talis vita erit.
而所行所思之事性质如何,生命也必如何。
In particulas suasisse totum ordinanti parum est.
对于整顿全局的人来说,仅在细微末节上进行劝告是不够的。
§95.45M. Brutus in eo libro, quem περὶ καθήκοντοσ inscripsit, dat multa praecepta et parentibus et liberis et fratribus; haec nemo faciet quemadmodum debet, nisi habuerit quo referat.
马尔库斯·布鲁图斯在题为《论义务》的书里,给父母、子女和兄弟写下了许多教诫;然而,除非人心中有了可以对照的准则,否则谁也无法以应有的方式践行这些教诫。
Proponamus oportet finem summi boni, ad quem nitamur, ad quem omne factum nostrum dictumque respiciat; veluti navigantibus ad aliquod sidus derigendus est cursus.
我们必须提出至善这一目标,作为我们努力的方向,使我们的一言一行都指向它;正如航海者必须朝着某颗星辰调整航向一样。

词汇与语法注释

  1. 95.37qui illis philosophiae placita tradiderit — 关系代词 `qui` 包含其先行词,构成一个名词性从句(“凡是……的人”),充当主句动词 `adiuvabit`(将帮助)和 `extrahet`(将解救出)的主语。句首由 `ut` 引导的从句则与之构成了方式上的对比(“正如……”)。
  2. 95.38nisi usurae manus expediuntur — `usurae` 是名词 `usura`(使用)的属格,修饰 `manus`(“用于使用的手”)。尽管在理论上它也可以被解释为动词 `utor` 的将来主动分词 `usurus` 名词化后的与格或属格,但在本语境中,将其视为表示使用行为的名词属格更为自然。
  3. 95.42non illi, qui emerat, ut Tiberio mitteret, quamquam illum quoque reprenderim — `reprenderim` 是虚拟式完成时,用于委婉的断言(“虽然我也会指责他”),表达出一种让步的语气。`qui emerat` 指的是最初为了送给提贝里乌斯而买下该鱼的人,这与奥克塔维乌斯为了个人享乐而买下鱼的“可耻”行为形成了对比。
  4. 95.45nisi habuerit quo referat — `quo` 是表示方向的关系副词(指向……的地方),`referat` 是关系从句中表示目的或特征的虚拟式。整句意为“除非他拥有可以将其具体行为与之对照的根本准则”。

引用这一段

小塞内卡, 致卢基里乌斯道德书简 §95.37-95.45. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:95.37-95.45

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。