Humanitext Reader

小塞内卡 · 致卢基里乌斯道德书简 §94.64-94.74

野心家的毁灭与退隐内省的必要

第 181 段,共 254 段 · 拉丁语

内容简介

通过庞培、恺撒、马略等野心家毁灭自他的先例,分析虚荣与贪欲的本质,指出若想摆脱恶德,必须远离大众的瞩目,回归自然与内心的宁静。

§94.64Ne Gnaeo quidem Pompeio externa bella ac domestica virtus aut ratio suadebat, sed insanus amor magnitudinis falsae.
甚至对于格奈乌斯·庞培来说,促使他发动对外战争和内战的也不是美德或理智,而是对虚假伟大的一种疯狂的热爱。
Modo in Hispaniam et Sertoriana arma, modo ad colligandos piratas ac maria pacanda vadebat.
他一会儿前往西班牙和塞托里乌斯的军势,一会儿又去清剿海贼并平定海域。
§94.65Hae praetexebantur causae ad continuandam potentiam.
这些借口被用来延续他的权力。
Quid illum in Africam, quid in septentrionem, quid in Mithridaten et Armeniam et omnis Asiae angulos traxit? Infinita scilicet cupido crescendi, cum sibi uni parum magnus videretur.
是什么将他拖入非洲,是什么将他拖入北方,是什么将他拖入对米特里达梯、亚美尼亚以及亚洲的每个角落? 当然是无限的扩张欲望,因为在他自己看来,他独自一人还不够伟大。
Quid C. Caesarem in sua fata pariter ac publica inmisit? Gloria et ambitio et nullus supra ceteros eminendi modus.
是什么让盖乌斯·恺撒同样陷入了他自己以及国家的毁灭之中? 是名声、野心,以及在他人之上永无止境地出人头地的渴望。
§94.66Unum ante se ferre non potuit, cum res publica supra se duos ferret.
他无法容忍在自己面前还有一个人,尽管国家将他们两个人都承受在自己之上。
Quid, tu C. Marium semel consulem—unum enim consulatum accepit, ceteros rapuit—cum Teutonos Cimbrosque concideret, cum Iugurtham per Africae deserta sequeretur, tot pericula putas adpetisse virtutis instinctu? Marius exercitus, Marium ambitio ducebat.
那么,你认为盖乌斯·马略——因为他只获得了一次执政官职位,其余的都是强夺来的——在消灭泰乌托内斯人和辛布里人时,在穿过非洲沙漠追踪朱古达时,之所以经历如此多的危险,是出于美德的冲动吗? 马略领导着军队,但野心领导着马略。
§94.67Isti cum omnia concuterent, concutiebantur turbinum more, qui rapta convolvunt, sed ipsi ante volvuntur et ob hoc maiore impetu incurrunt, quia nullum illis sui regimen est ideoque cum multis fuerunt malo, pestiferam illam vim, qua plerisque nocuerunt, ipsi quoque sentiunt.
这些人当他们震撼一切时,自己也被像旋风一样摇晃着,旋风将夺来的东西卷入,但它们自己首先旋转,并因此以更大的势头撞击,因为它们没有自我控制的能力,因此对许多人来说是祸害;那种他们用来伤害大多数人的毁灭性力量,他们自己也感受到了。
Non est quod credas quemquam fieri aliena infelicitate felicem.
你完全没有理由相信任何人会因为别人的不幸而变得幸福。
§94.68Omnia ista exempla, quae oculis atque auribus nostris ingeruntur, retexenda sunt et plenum malis sermonibus pectus exhauriendum.
所有这些塞满我们眼耳的先例都必须被解开,装满恶言恶语的胸膛必须被清空。
Inducenda in occupatum locum virtus, quae mendacia et contra verum placentia exstirpet, quae nos a populo, cui nimis credimus, separet ac sinceris opinionibus reddat.
必须将美德引入被占领的地方,以铲除谎言和违背真理的迎合,将我们与我们过度信任的民众分离开来,并让我们回归诚实的见解。
Hoc est enim sapientia, in naturam converti et eo restitui, unde publicus error expulerit.
因为这就是智慧:回归自然,并被复原到公众谬误将我们驱逐出去的那个地方。
§94.69Magna pars sanitatis est hortatores insaniae reliquisse et ex isto coitu invicem noxio procul abisse.
理智的很大一部分在于,抛弃那些疯狂的鼓动者,并远离那种相互有害的交往。
Hoc ut esse verum scias, aspice, quanto aliter unusquisque populo vivat, aliter sibi.
为了让你知道这是真的,看看每个人在面对民众和面对自己时,生活得多么不同。
Non est per se magistra innocentiae solitudo nec frugalitatem docent rura, sed ubi testis ac spectator abscessit, vitia subsidunt, quorum monstrari et conspici fructus est.
孤独本身并不是纯洁的导师,乡村也不教授质朴,但当证人和旁观者离去时,恶德就会平息,因为恶德的果实就在于被展示和被注视。
§94.70Quis eam, quam nulli ostenderet, induit purpuram? Quis posuit secretam in auro dapem? Quis sub alicuius arboris rusticae proiectus umbra luxuriae suae pompam solus explicuit? Nemo oculis suis lautus est, ne paucorum quidem aut familiarium,-sed apparatum vitiorum suorum pro modo turbae spectantis expandit.
谁会穿上那件他不向任何人展示的紫衣呢? 谁会把秘密的宴席摆在黄金器皿中呢? 谁会在某棵乡村树木的阴影下身子一躺,独自一人展现他奢侈的排场? 没有人在自己眼里是体面的,甚至在少数人或家属眼里也不是,而是根据围观人群的规模展出他恶德的陈设。
§94.71Ita est: inritamentum est omnium, in quae insanimus, admirator et conscius.
事实就是这样:我们为之疯狂的一切事物的刺激源,就是称赞者和知情者。
Ne concupiscamus efficies, si ne ostendamus effeceris.
如果你能做到让我们不展示,你就能做到让我们不贪求。
Ambitio et luxuria et inpotentia scaenam desiderant: sanabis ista, si absconderis.
野心、奢侈和无节制都需要舞台:如果你把它们藏起来,你就会治好它们。
§94.72Itaque si in medio urbium fremitu conlocati sumus, stet ad latus monitor et contra laudatores ingentium patrimoniorum laudet parvo divitem et usu opes metientem.
因此,如果我们被置于城市喧嚣的中心,让一个忠告者站在身旁,对抗那些赞美巨大遗产的人,让他去赞美用微薄之物致富并以使用来衡量财富的人。
Contra illos, qui gratiam ac potentiam attollunt, otium ipse suspiciat traditum litteris et animum ab externis ad sua reversum.
对抗那些抬高恩宠和权力的人,让他自己仰慕托付给学术的闲暇以及从外部事物回归到自身的精神。
§94.73Ostendat ex constitutione vulgi beatos in illo invidioso fastigio suo trementes et adtonitos longeque aliam de se opinionem habentes quam ab aliis habetur.
让他指出,那些由于群众的评判而幸福的人,在他们那个令人嫉妒的顶峰上是如何颤抖和惊恐的,并且对自己的看法与别人对他们的看法截然不同。
Nam quae aliis excelsa videntur, ipsis praerupta sunt.
因为在别人看来高耸的地方,对他们自己来说却是陡峭的。
Itaque exanimantur et trepidant, quotiens despexerunt in illud magnitudinis suae praeceps.
因此,每当他们俯视自己伟大的悬崖时,他们都会屏息和颤抖。
Cogitant enim varios casus et in sublimi maxime lubricos.
因为他们想到了各种各样的没落,尤其是在高处极易滑落的没落。
§94.74Tunc adpetita formidant et quae illos graves aliis reddit, gravior ipsis felicitas incubat.
那时,他们对自己曾追求的东西感到恐惧,那使他们在别人面前显得沉重的幸福,正以更沉重的分量压在他们自己身上。
Tunc laudant otium lene et sui iuris, odio est fulgor et fuga a rebus adhuc stantibus quaeritur.
那时,他们赞美温和且自主的闲暇,光辉令人厌恶,人们在局势仍然支撑得住时就寻求逃避。
Tunc demum videas philosophantis metu et aegrae fortunae sana consilia.
那时,你终于能看到由于恐惧而进行哲学思考的人,以及在病态命运中健全的计策。
Nam quasi ista inter se contraria sint, bona fortuna et mens bona, ita melius in malis sapimus; secunda rectum auferunt.
因为,就好像那些事物彼此相反一样——好的命运和好的精神——我们在逆境中反而更明智;顺境夺走了正道。
Vale.
再见。

词汇与语法注释

  1. §94.64externa bella ac domestica virtus aut ratio suadebat — 宾格中性复数 `externa bella ac domestica`(对外战争和内战)是动词 `suadebat` 的直接宾语,而 `virtus aut ratio`(美德或理智)则是主语。尽管语序上容易误读为战争作主语,但从上下文来看,这里建立的是与“对虚假伟大的疯狂热爱”(推动庞培行动的真正原因)之间的对比,因此应作此解。
  2. §94.67nullum illis sui regimen est — `illis` 是所有权与格(表示“他们没有……”),而 `sui` 是反身代词 `se` 的属格,在名词 `regimen`(控制、主宰)中充当客体属格(表示“对自身的控制”)。
  3. §94.71Ne concupiscamus efficies, si ne ostendamus effeceris — 此句使用了动词 `efficio` 带 `ne` 引导的名词性从句作为宾语的句型(表示“使……不”)。`ne concupiscamus` 和 `ne ostendamus` 分别是 `efficies` 和 `effeceris` 的宾语。条件从句使用将来完成时 `effeceris`,主句使用将来时 `efficies`,体现了“如果你先做到了不展示,你就会实现让我们不贪求”这一具有逻辑先后顺序的因果关系。
  4. §94.74odio est fulgor — `odio` 是目的/结果与格(表示“成为憎恨的对象”),而 `fulgor`(光辉、荣华)是主语。这种与格的谓语性用法用以表达某种行为或状态的归结。

引用这一段

小塞内卡, 致卢基里乌斯道德书简 §94.64-94.74. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:94.64-94.74

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。